Med-Practic
Նվիրվում է վաստակաշատ ուսուցիչ Գրիգոր Շահյանին

Իրադարձություններ

Հայտարարություններ

Մեր հյուրն է

Հրատապ թեմա

Հայաստանի հանրային առողջության ամսական զեկույց 1-12.2006

Վարակիչ եվ մակաբուծային հիվանդություններով հիվանդացության ուսումնասիրությունը քաշաթաղի տարածաշրջանում

Մինչև այժմ բերված նյութերը հնարավորություն են տալիս գաղափար կազմել Քաշաթաղի տարածաշրջանում բնակչության առողջության, ինֆեկցիոն հիվանդությունների առաջացման և տարածման վրա բնակլիմայական և տնտեսական պայմանների ազդեցության վերաբերյալ, ինչպես նաև կատարել բժշկա-աշխարհագրական կանխատեսումներ: 

 

Նախկինում տարածքը համարվել է մալարիայի, տուլարեմիայի, կատաղության և լեպտոսպիրոզի բնական օջախ (Широкогоров М.М.,1932; Е.И.Лотова, Х.И. Идельчин,1967; М.Р. Назиров, 1967): Հետևապես, այժմ էլ գոյություն ունի թվարկված հիվանդությունների առաջացման և տարածման մշտական վտանգ:  

 

Ընդհանրապես,  շրջանը բնութագրվում է բարդ համաճարակաբանական իրավիճակով: Հիվանդացության գրանցման հիմքում դրվել են ՀՀ-ում ընդունված հասարակական առողջության վերահսկման հիվանդության դեպքի բնորոշումները և վարակիչ հիվանդությունների համաճարակաբանական հսկողության ստանդարտները (В.А. Давидянц, С.Макнаб, С.Олдс, 1994; В.А. Давидянц, 1996; Ա.Ե. Մկրտչյան, Վ.Ա. Դավիդյանց, 2001): 

 

Համաճարակային իրավիճակը մեծապես պայմանավորված է տարածքի աշխարհագրական դիրքով, սոցիալ-տնտեսական և միջավայրային գործոններով (ջրի և սննդի որակը, դրանց պիտանելիությունը, սանիտարիան և հիգիենան, ինչպես նաև հիվանդությունների հսկողության կազմակերպումով, սանիտարական ենթակառույցներով) (Լ.Մ. Ավետիսյան, 2003): Շրջանում վարակիչ և մակաբուծային հիվանդությունների առաջացման և տարածման  գործընթացում  առկա են  ներքոհիշյալ հիմնական  պատճառները՝ 

 

  1. Բնակավայրերի անբարեկարգ սանիտարական վիճակը; 
  2. Ամբողջ շրջանի և, հատկապես, հարավային մասի բնակավայրերի անապահովվածությունը որակյալ խմելու ջրով, նոր ջրատարերի կառուցման, սան-պաշտպանական գոտիների ստեղծման անհրաժեշտությունը, ջրի որակի քննության սանիտարա-համաճարակային և սանիտարա-տեխնիկական հսկողության թերությունները;
  3. Կոյուղացման և բնակավայրերը օրգանական թափոններից մաքրման աշխատանքների համարյա բացակայությունը (իրականացվում է միայն ք. Բերձորի կենտրոնական մասում; 
  4. Օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ պատճառներով` սանիտարահամաճարակային միջոցառումների ո՛չ ժամանակին և ո՛չ  լրիվ իրականացումը և այլն: 

 

Շրջանում մանրէաբանական լաբորատորիայի և ընդհանրապես ինֆեկցիոն հիվանդանոցի բացակայության պայմաններում վարակիչ և մակաբուծային հիվանդությունների շատ դեպքեր ենթարկվել են ախտանշանային բուժման տնային պայմաններում: Ծայրահեղ ծանր հիվանդները (հիմնականում` երեխանները) հոսպիտալացվել են Բերձորի և Կովսականի ընդհանուր պրոֆիլի հիվանդանոցներում, որտեղ նույնպես ենթարկվել են ախտանշանային բուժման, կամ տեղափոխվել են Ստեփանակերտի, Գորիսի, Երևանի ինֆեկցիոն հիվանդանոցներ: Բնականաբար՝ հիվանդությունների բազմաթիվ դեպքեր չեն  գրանցվել, կամ ուշացած են հայտնաբերվել: 

 

Մենք հիմք ենք ընդունել այն անհրաժեշտ նյութերը, որոնք հնարավորություն են տվել կազմելու շրջանի համաճարակաբանական բնութագիրը 8 տարիների (1997-2004թթ.) և 2005թ-ի 3 եռամսյակների ընթացքում (Լ.Վ. Պարոնյան, 2004, 2005): Այդ հիվանդությունների աշխարհագրական տարածման համաճարակաբանական բնութագիրը արտահայտում է արտաքին միջավայրի գործոնների և հիվանդացության վիճակի որոշակի կապը: Գրանցված հիվանդության դեպքերի քիչ քանակի դեպքում ուսումնասիրության հավաստի լինելու պահանջով, բերվում են 1997-1999, 2000-2002, 2003-2005-ի 3եռամսյակների տվյալները: 

 

1. Քաշաթաղի տարածաշրջանի առավել կարևոր վարակիչ և մակաբուծային հիվանդությունները  

 

Կառավարվող մանկական ինֆեկցիաներ Հետազոտվող ժամանակրջանում Քաշաթաղի տարածքում դիֆթերիայի և պոլիոմիելիտի դեպքեր չեն գրանցվել:  

 

Կապույտ հազ 

 

1998թ-ին Քաշաթաղի շրջանի Քարատակ գյուղում գրանցվել է կապույտ հազի 2 դեպք 1 ընտանեկան օջախում՝ մոր և 6 ամսեկան երեխայի մոտ, որոնք հետազոտվել և բուժվել են Ստեփանակերտի ինֆեկցիոն հիվանդանոցում, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը`  23.1` 100 հազ. բնակչի հաշվով:

 

Կարմրուկ

 

Քաշաթաղի շրջանում կարմրուկի դեպքեր գրանցվել են 2001թ-ի փետրվար և հունիս ամիսներին Բերձորի 12 և 15 տարեկան 2 դպրոցականների մոտ, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը` 16.8` 100 հազ. բնակչի հաշվով, 2003թ-ին 1 դեպք Բերձորում 5 տարեկան երեխայի մոտ, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը  7.9` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 2005թ-ի սկզբում ՀՀ-ում և ԼՂՀ-ում կարմրուկի համաճարակային իրավիճակի սրացման ընթացքում Քաշաթաղում ևս գրանցվեց կարմրուկի 33 դեպք հիմնականում ուսանողների և ավագ տարիքի դպրոցականների մոտ, ինտենսիվ ցուցանիշը  357.7` 100 հազ. բնակչի հաշվով:  

 

Համաճարակային խոզուկ

 

1997-1999թթ-ին գրանցվել են համաճարակային խոզուկի 1 դեպք` 11 տարեկան դպրոցականի մոտ ք. Բերձորում, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը` 3.9` 100 հազ. բնակչի հաշվով, 2000- 2002թթ-ին՝ 5 դեպք, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը`  14.7` 100 հազ. բնակչի հաշվով, որոնցից 3-ը դպրոցականներ, 2-ը ուսանողներ են, 2003-2005թթ-ին՝ 3 դեպք ք. Բերձորում՝ 2 տարեկան երեխաների և  տնային  տնտեսուհու մոտ,  հիվանդացության  ինտենսիվ ցուցանիշը 8.9` 100 հազ. բնակչի հաշվով: Հիվանդները ենթարկվել են մեկուսացման տնային պայմաններում, սահմանվել է հսկողություն կոնտակտների նկատմամբ: Օջախներում կրկնակի դեպքեր չեն գրանցվել:

 

 

Աղիքային վարակներ  

 

Աղիքային վարակների դեմ պայքարը Քաշաթաղում, ինչպես և ողջ տարածաշրջանում հիգիենիկ-հակահամաճարակային հսկողության գործունեության գերակա ուղղություններից է, քանի որ դրանք տարածված են ամենուրեք, չեն ղեկավարվում վակցինոպրոֆիլակտիկայի միջոցով, և հիվանդացությունը կարող է կրել մասսայական բնույթ: Բացի այդ աղիքային վարակները աչքի են ընկնում հիվանդացության ցուցանիշների ձևավորման մեջ մանկական հիվանդացության արտահայտվածությամբ (К.Гюрджян, 2003, 2005): 

 

Սուր աղիքային վարակները ինֆեկցիոն հիվանդությունների մեջ իրենց ողջ հիվանդատեսակային բազմազանությամբ շարունակում են մնալ ամենաարդիական խնդիրներից մեկը: Սուր աղիքային վարակների էթիոլոգիական վերծանումը ռացիոնալ համաճարակաբանական հսկողության հիմքն է (С.М.Агаджанян, 2003): Քաշաթաղի շրջանում մանրէաբանական լաբորատորիայի և ընդհանրապես ինֆեկցիոն հիվանդանոցի բացակայության, բնակավայրերի հեռավորության և բժշկական օգնության դժվարության պայմաններում աղիքային վարակների շատ դեպքեր ենթարկվել են ախտանշանային բուժման տնային պայմաններում, որն անհնարին է դարձրել ճշգրիտ ախտորոշումը և ժամանակին հակահամաճարակային միջոցառումների իրականացումը: Չի իրականացվել աղիքային վարակների կառուցվածքային հետազոտությունը (Г.Б. Гукасян, Ю.Т. Алексанян, Л.Г. Каспарова, Т.С.Хачатрян, А.В Цаканян, 2005), անհայտ են մնացել այլ բնույթի` վիրուսային, զոոանթրոպոնոզ, պայմանական ախտածին էթիոլոգիայով աղիքային վարակների դեպքեր: Ակնհայտ է, որ աղիքային վարակների շատ դեպքեր իհարկե, դութս են մնացել գրանցումից և հաշվառումից: Ինչևէ, անցած ութ տարիների ընթացքում կատարած ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ աղիքային վարակները առաջնակարգ տեղ են գրավում շրջանի բնակչության ինֆեկցիոն պաթոլոգիայում (Լ.Վ. Պարոնյան, 2005):  

 

Բակտերիալ  դիզինտերիա 

 

1997-1999թթ-ին հայտնաբերվել է դիզինտերիայի երկու մանրէակիր և Գորիսում լաբորատոր հաստատված մեկ դեպք՝ 4 ամսեկան երեխայի մոտ, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը եղել է 3.7` 100 հազ. բնակչի հաշվով: ԼՂՀ-ում 1997-1999թթ-ին բակտերիալ դիզինտերիայով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը եղել է 243.9 (321 դեպք), 160.9 (217 դեպք) և 91.9 (321 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 

2000-2002թթ-ին՝ կլինիկորեն գրանցվել է 26 հիվանդ, 6-ը եղել են մինչև 14 տարեկան երեխաներ, լաբորատոր հաստատվել է 10-ը, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը`  70.9` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 4 տարեկան երեխայի հիվանդությունը ավարտվել է մահով ք. Երևանում: ԼՂՀ-ում 2000-2002թթ-ին բակտերիալ դիզինտերիայով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը եղել է 100.4 (132 դեպք), 92 (121 դեպք) և 54.8 (72 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 2003-2005թթ-ին գրանցվել է հիվանդության 6 դեպք, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը`  21.2` 100 հազ. բնակչի հաշվով, 3-ը  մինչև 14 տարեկան երեխաներ, մանրէաբանորեն  հաստատվել  է  3-ը: ԼՂՀ-ում դիզինտերիայով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը եղել է 29.7 (40 դեպք),  56.1 (76 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով:

 

 

 

Հաստատված հարուցիչներով սուր աղիքային  վարակներ 

 

1997 և 1998թթ-ին լաբորատոր հետազոտությունների բացակայության պատճառով հաստատված հարուցիչով սուր աղիքային վարակման դեպքեր չեն գրանցվել: ԼՂՀ-ում հաստատված հարուցիչներով աղիքային վարակներով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը 1997 թ-ին եղել է 48.6 (64 դեպք), 1998-ին`133.5 (180 դեպք)` 100 հազ. բնակչին: 1999թ-ին գրանցվել է սալմոնելոզի մեկ դեպք 3,5 տարեկան երեխայի մոտ, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը` 11.2` 100 հազ. բնակչի հաշվով, հոսպիտալիզացիան և լաբորատոր ախտորոշումը` ք. Երևանում: ԼՂՀ-ում հաստատված հարուցիչներով աղիքային վարակներով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը  եղել է 125.3

(169 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 2000թ-ին գրանցվել է երկու դեպք մինչև 1 տարեկան երեխաների մոտ, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը`  17.9` 100 հազ. բնակչի հաշվով, լաբորատոր հայտնաբերվել է Proteus Vulgaris և Klebsiella: Մեկ երեխայի հիվանդությունը ավարտվել է մահով: ԼՂՀ-ում նշված ցուցանիշը  եղել է 45.6 (60 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 2001թ-ին այլ հաստատված էթիոլոգիայով էնտերիտներ, կոլիտներ չեն գրանցվել: ԼՂՀ-ում հաստատված հարուցիչներով աղիքային վարակներով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը  եղել է 60.9 (80 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 2002թ-ին գրանցվել է 3 դեպք, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը`  24.2` 100 հազ. բնակչի հաշվով, 2-ը` ք. Բերձորում մինչև 1 տարեկան երեխաների մոտ: Լաբորատոր հետազոտվել են ք. Գորիսում, որտեղ հայտնաբերվել է Klebsiella , Proteus Vulgaris և Stafilococus: ԼՂՀ-ում նշված աղիքային վարակներով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը  եղել է 73.8 (97 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 2003թ-ին գրանցվել է 3 դեպք, 3-ն էլ մինչև 14 տարեկան երեխաների մոտ, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը` 23.6` 100 հազ. բնակչի հաշվով: Երեխաներից մեկի մոտ ք. Ստեփանակերտում հայտնաբերվել է ստաֆիլոկոկ, երկրորդի մոտ  ք. Գորիսում հայտնաբերվել է կոլիինֆեկցիա, երրորդի մոտ, արդեն Քաշաթաղի ՀՀՀ Կայանի լաբորատորիայում,  հայտնաբերվել է Proteus Vulgaris: ԼՂՀ-ում հաստատված հարուցիչներով աղիքային վարակներով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը  եղել է 41.5 (56 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով:

 

 

2004թ-ին   գրանցվել   է   3 դեպք, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը` 31.8` 100 հազ. բնակչի հաշվով, 2-ը`   ք.Բերձորից   1տ  և   7տ , 1-ը  գ.Մոշաթաղից  5  ամս. երեխաների   մոտ: Լաբորատոր  հետազոտվել   են   1-ը  ք.Ստեփանակերտում,  1-ը  ք. Գորիսում: Հայտնաբերվել   է Proteus   vulgaris: Ք. Բերձորից  7տ   երեխայի   մոտ     Քաշաթաղի   ՀՀԾ  լաբորատորիայում   հայտնաբերվել   է   Proteus   vulgaris: ԼՂՀ-ում հաստատված հարուցիչներով աղիքային վարակներով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը  եղել է 51.7 (70 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով:  

 

Չհաստատված հարուցիչով սուր աղիքային  վարակներ

 

1997թ-ին գրանցվել է 22 դեպք մայիս-սեպտեմբեր ամիսներին, լաբորատոր հետազոտություն չի կատարվել, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը`  351.1` 100 հազ. բնակչի հաշվով: ԼՂՀ-ում չհաստատված հարուցիչներով աղիքային վարակներով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը  եղել է 272.8 (359 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 1998թ-ին դարձյալ գրանցվել է 22 դեպք, հիմնականում ամռան ամիսներին, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը` 254.4` 100 հազ. բնակչի հաշվով, հոսպիտալացվել են  5-ը ք. Ստեփանակերտի ինֆեկցիոն հիվանդանոցում, 9 ամսեկան մեկ երեխա ուշացած հոսպիտալիզացիայի հետևանքով Ստեփանակերտի մանկական հիվանդանոցում մահացել  է սուր գաստրոէնտերոկոլիտից: ԼՂՀ-ում նշված ցուցանիշը  եղել է 267.7 (361 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 1999թ-ին գրանցվել է չհայտնաբերված հարուցիչով սուր աղիքային վարակների 6 դեպք՝ հուլիս-օգոստոս ամիսներին 1 ամսեկանից մինչև 2,5 տարեկան երեխաների մոտ, որոնք հոսպիտալացվել են Քաշաթաղի բուժ.միավորման հիվանդանոցում, լաբորատոր հետազոտման չեն ենթարկվել, նշանակվել է ախտանշանային բուժում, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը` 66.9` 100 հազ. բնակչի հաշվով: ԼՂՀ-ում չհաստատված հարուցիչներով աղիքային վարակներով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը  եղել է 174.2 (235 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 2000թ-ին գրանցվել է 5 դեպք, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը`  44.7` 100 հազ. բնակչի հաշվով, բոլորն էլ մինչև 14 տարեկան երեխաների մոտ՝ 1-ը գյուղական, 4-ը քաղաքային: Երեխաներից մեկն է լաբորատոր հետազոտվել ք. Ստեփանակերտի ինֆեկցիոն մանկական հիվանդանոցում, մյուսները լաբորատոր չեն հետազոտվել: ԼՂՀ-ում այս ցուցանիշը  եղել է 192.5 (253 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 2001թ-ին գրանցվել է 11 դեպք, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը`  92.4` 100 հազ. բնակչի հաշվով, որոնցից 6-ը գյուղական, 5-ը քաղաքային, 8-ը մինչև 14 տարեկան երեխաներ են: Լաբորատոր հետազոտում կատարվել է 6-ի մոտ Երևանի, Գորիսի և Ստեփանակերտի հիվանդանոցներում: ԼՂՀ-ում չհաստատված հարուցիչներով աղիքային վարակներով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը  եղել է 272.8 (359 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 2002թ-ին գրանցվել է 24 դեպք, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը`  193.6` 100 հազ. բնակչի հաշվով, 14-ը գյուղական բնակիչների մոտ, 22-ը մինչև 14 տարեկան երեխաների մոտ: Լաբորատոր հետազոտություն չի կատարվել: ԼՂՀ-ում չհաստատված հարուցիչներով աղիքային վարակներով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը  եղել է 117.2 (154 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 2003թ-ին գրանցվել է 15 դեպք, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը` 117.9` 100 հազ. բնակչի հաշվով, բոլորն էլ մինչև 14 տարեկան երեխաների մոտ, 9-ը` ք. Բերձորից: Լաբորատոր հետազոտվել են երկուսը Ստեփանակերտի մանկ.ինֆեկցիոն հիվանդանոցում և Քաշաթաղի ՀՀՀ Կայանի լաբորատորիայում: ԼՂՀ-ում չհաստատված հարուցիչներով աղիքային վարակներով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը  եղել է 62.3 (84 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 2004թ-ին  գրանցվել   է   25  դեպք, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը` 264.7` 100 հազ. բնակչի հաշվով, 21-ը  մինչև  14տ  երեխաների  մոտ, 13-ը` Բերձորից: Լաբորատոր  հետազոտվել  են   25-ը` Ստեփանակերտի ինֆեկցիոն հիվանդանոցում և Քաշաթաղի  ՀՀԾ   լաբորատորիայում: ԼՂՀ-ում այս վարակներով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը  եղել է 116 (157 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով:

 

 

Վիրուսային հեպատիտներ

 

Վիրուսային հեպատիտով, հատկապես, հեպատիտ A-ով հիվանդացությունը շրջանի համար բավականին ակտուալ խնդիր է, ինչպես ՀՀ և ԼՂՀ մյուս շրջաններում (Շ.Ձ. ԸսպՍրՈվÿվ, թ.թ. ԾպսՌՍ-ԸվՊՐպՈրÿվ, խ.հ. ԹՏրՍՈվÿվ,  2005): Ինչպես հայտնի է, Հեպատիտ A-ն բնորոշվում է սուբկլինիկական ընթացքով, որը, բնականաբար չի գրանցվում ՀՀ ծառայության կողմից (Ծ.Հ. իՈՍ, հ.Թ. թցՐփՌվՈր, 1988): Չնայած դեպքերի քիչ քանակին, հիվանդացության ցուցանիշները բավականին բարձր են:  Ըստ մեր դիտումների` հիվանդությունը հանդիպում է շրջանի ամբողջ տարածքում, սեզոնայնությունը խիստ արտահայտված չէ: 1997թ-ին գրանցվել է վիրուսային հեպատիտ B-ի 1 դեպք, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը`  15.9` 100 հազ. բնակչի հաշվով,  24 տարեկան երիտասարդի մոտ Մարաթուկ գյուղից, որը հետազոտվել և բուժվել է Գորիսի ինֆեկցիոն հիվանդանոցում: ԼՂՀ-ում վիրուսային հեպատիտ A-ով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը  եղել է 114.7 (151 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով, վիրուսային հեպատիտ B-ով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը` 8.3 (11 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 1998թ-ին Քաշաթաղում հեպատիտ A-ով հիվանդացությունը բարձր է եղել՝ 14 դեպք, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը`  161.9` 100 հազ. բնակչի հաշվով, որոնցից 10-ը՝ հուլիսին, Մոշաթաղ գյուղում, 2-ը 1 ընտանեկան օջախից Վարդանաց գյուղում, 1-ը Կումայրի գյուղից և 1-ը Բերձոր քաղաքից: Հիվանդներից 9-ը մինչև 14 տարեկան երեխաներ են, հոսպիտալացվել է միայն 1-ը: 59 կոնտակտավորների կատարվել է իմունոգլոբուլին: Գրանցվել է նաև հեպատիտ B-ի 2 դեպք, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը` 23.1` 100 հազ. բնակչի հաշվով, 1-ը մինչև 14 տարեկան երեխա է, գյուղական բնակիչ: HBs անտիգենի նկատմամբ հետազոտությունը կատարվել է ԼՂՀ ՊՀՀԾ լաբորատորիայում, 2 դեպքում էլ հիվանդության պատճառը, ըստ համաճարակաբանական հետազոտման, նախկինում կատարված բժշկական միջամտությունն է: Հիվանդները չեն հոսպիտալացվել: ԼՂՀ-ում վիրուսային հեպատիտ A-ով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը  եղել է 244.7 (330 դեպք), վիրուսային հեպատիտ B-ով` 7.4 (10 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 1999թ-ին դարձյալ գրանցվել է հեպատիտ A-ի 14 դեպք, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը`  156.2` 100 հազ. բնակչի հաշվով, որոնցից 11-ը մինչև 14 տարեկան երեխաների մոտ, 5-ը գյուղական բնակչության շրջանում: 71 կոնտակտավորների կատարվել է գամագլոբուլինային կանխարգելում: Հեպատիտ B-ի դեպքեր չեն գրանցվել: ԼՂՀ-ում վիրուսային հեպատիտ A-ով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը  եղել է 102.3(138 դեպք), վիրուսային հեպատիտ B-ով` 3.7(5 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 2000թ-ին Քաշաթաղում գրանցվել է վիրուսային հեպատիտ A-ի 22 դեպք, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը`  196.6` 100 հազ. բնակչի հաշվով, որոնցից 19-ը գյուղային, 3-ը քաղաքային: Հիվանդներից 19-ը մինչև 14 տարեկան երեխաներ են: Լաբորատոր հետազոտման ենթարկվել է 1-ը, հիվանդները հոսպիտալացման չեն ենթարկվել: 40 կոնտակտավորներ ենթարկվել են իմունոգլոբուլինային պատվաստման: Հեպատիտ B-ի դեպքեր չեն գրանցվել: ԼՂՀ-ում վիրուսային հեպատիտ A-ով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը  եղել է 94.3(124 դեպք), վիրուսային հեպատիտ B-ով` 17.5 (23 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 2001թ-ին գրանցվել է 7 դեպք, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը`58.8` 100 հազ. բնակչի հաշվով, 1-ը` Բերձոր քաղաքից, 5-ը մինչև 14 տարեկան երեխաներ են, հոսպիտալացվել են 2-ը Ստեփանակերտի ինֆեկցիոն հիվանդանոցում: Հեպատիտ B-ի դեպքեր չեն գրանցվել: ԼՂՀ-ում վիրուսային հեպատիտ A-ով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը  եղել է 94.3(124 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով, վիրուսային հեպատիտ B-ով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը` 1.5(2 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 2002թ-ին գրանցվել է 15 դեպք, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը` 121.0` 100 հազ. բնակչի հաշվով, որոնցից 7-ը` գյուղական բնակչության մոտ, 1-ը` ք. Բերձոր, 7-ը` ք. Կովսականում, 7-ը մինչև 14 տարեկան երեխաներ են: Հոսպիտալացվել են 14-ը, լաբորատոր հետազոտվել են 15-ը: Հեպատիտ B-ի դեպքեր չեն գրանցվել: ԼՂՀ-ում հեպատիտ A-ով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը  եղել է 627.7 (825 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով, հեպատիտ B-ով հիվանդացության ընդհանուր ցուցանիշը` 3.8 (5 դեպք)` 100 հազ. բնակչի հաշվով:

 

 

2003թ-ին գրանցվել է հեպատիտ A-ի 2 դեպք, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը` 15.7` 100 հազ. բնակչի հաշվով, 1-ը ք. Կովսականից, մեկը` Անի գյուղից  մինչև 14 տարեկան: Հեպատիտ B-ի դեպքեր չեն գրանցվել: ԼՂՀ-ում վիրուսային հեպատիտներով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշները  եղել են  328.5 (443 դեպք) և 3.0(4 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 2004թ-ին վիրուսային հեպատիտի դեպքեր չեն գրանցվել: ԼՂՀ-ում վիրուսային հեպատիտ A-ով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը  եղել է 87.2 (118 դեպք), վիրուսային հեպատիտ B-ով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը` 1.5 (2 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով:  

 

Բրուցելյոզ

 

Բրուցելյոզի կանխարգելման և վերջնական վերացման համար մեծ նշանակություն ունի նրա տարածման, լանդշաֆտային և սոցիալ-տնտեսական գործոններով պայմանավորված էպիզոոդիկ և համաճարակային պրոցեսների տարածաշրջանային առանձնահատկությունների հստակ իմացությունը: Ի տարբերություն այլ զոոնոզների, բրուցելյոզի առանձնահատկությունը մի քանի տիպի հարուցիչների առկայությունն է, որոնց բնորոշ են որոշակի տերեր: Ընդ որում կարևոր է, որ պաթոգենետիկ տեսակետից բրուցելլաների տարբեր տեսակները միևնույնը չեն մարդու համար (А.Г. Маркарян, Л.С.Егорова, Е.Ф. Чарная и др. 1980): Վերաբնակեցման սկզբից սկսած շրջանում մեծամասնություն են կազմել անասնապահությամբ զբաղվող բնակչությունը: Մարդկանց տեղաշարժերի հետ շրջան են բերվել նաև բրուցելյոզի տեսակետից անապահով տնտեսություններից գյուղատնտեսական կենդանիներ, հաճախ` շրջանցելով անասնաբուժական ծառայության հաշվառումը և հսկողությունը, ինչն էլ պատճառ է դարձել բնակչության շրջանում բրուցելյոզի խոշոր բռնկումների (Լ.Վ. Պարոնյան, 2004):  1997թ-ին բրուցելյոզի բռնկում գրանցվեց Տիգրանավան և Ուռեկան գյուղերում, ք. Գորիսում և ք. Ստեփանակերտում 42 հետազոտվածներից 26-ի մոտ հայտնաբերվեց սուր բրուցելյոզ, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը`  414.9` 100 հազ. բնակչի հաշվով: Հիվանդներից 7-ը մինչև 14 տարեկան երեխաներ էին: ԼՂՀ-ում նույն թվականին բրուցելյոզով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը եղել է 6.1 (8 դեպք)` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 1998թ-ին Քաշաթաղի նույն բնակավայրերում, ինչպես նաև Գետափ գյուղում և Բերձոր քաղաքում գրանցվեց սուր բրուցելյոզով 21 հիվանդ՝ 95 հետազոտվածներից, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը` 242.8` 100 հազ. բնակչի հաշվով, որոնցից 3-ը` Բերձորից, 3-ը`  մինչև 14 տարեկան երեխաներ: ՀՀ և ԼՂՀ անասնաբուժական ծառայությունների աջակցությամբ և անմիջական մասնակցությամբ անասունների շրջանում բռնկումը վերացվեց, հիվանդները ստացան ստացիոնար բուժում:

 

 

ԼՂՀ-ում նույն թվականին բրուցելյոզով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը եղել է 6.7(9 դեպք)` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 1999թ-ին շրջանում բրուցելյոզով հիվանդացության դեպքեր չգրանցվեցին, մարդկանց շրջանում կատարվել է 10 շիճուկաբանական հետազոտություն: ԼՂՀ-ում բրուցելյոզով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը եղել է 3.7(5 դեպք)` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 2000թ-ին շրջանի Սարատակ գյուղում գրանցվել է հիվանդության 2 դեպք մեկ օջախում, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը 17.9` 100 հազ. բնակչի հաշվով, որոնք ենթադրաբար վարակվել են Այգեստան գյուղից վերցված կաթնամթերքներից: Ընդհանուր թվով բնակչության շրջանում կատարվել է 36 շիճուկաբանական հետազոտություն: ԼՂՀ-ում նույն թվականին բրուցելյոզով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը եղել է 4.6 (6 դեպք)` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 2001թ-ին սուր բրուցելյոզով հիվանդացման դեպքեր չեն գրանցվել: Համճարակաբանական ցուցումով 2 հոգու մոտ կատարվել է շիճուկաբանական հետազոտություն: ԼՂՀ-ում նույն թվականին բրուցելյոզով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը եղել է 1.5 (2 դեպք)` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 2002թ-ին գրանցվել է բրուցելյոզով հիվանդացման 1 դեպք Ուռեկան գյուղում, հիվանդացության ընդհանուր ցուցանիշը  8.1`100 հազ. բնակչի հաշվով: Քանի որ հիվանդը նոր էր տեղափոխվել Քաշաթաղի շրջան՝ հիվանդության պատճառը չպարզվեց: Համաճարակաբանական ցուցումով մարդկանց շրջանում կատարվել է 28 շիճուկաբանական հետազոտություն: ԼՂՀ բրուցելյոզով հիվանդացության ցուցանիշը եղել է 3.0 (4 դեպք)` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 2003թ-ին կատարվել է 19 շիճուկաբանական հետազոտություն, հիվանդության դեպքեր չեն գրանցվել: 2004թ-ին   բրուցելյոզի   նկատմամբ էպիդ ցուցումով  Ռոզ-Բենգալի  եղանակով հետազոտվել   են   2   անասնատերեր, բացասական   արդյունքով: : ԼՂՀ-ում նույնպես 2003-2004 թվականներին բրուցելյոզով հիվանդացության դեպքեր չեն գրանցվել:

 

 

Տուբերկուլյոզ

 

Տուբերկուլյոզը տարածված է աշխարհի համարյա բոլոր երկրներում: Հետազոտութունները ցույց են տվել, որ տուբերկուլյոզի տարածումը զուգակցվում է որոշակի փոխկապակցված գործոններով, ինչպիսիք են սոցիալ-տնտեսական դժվարությունները, բնակչության տեղաշարժերի աճը, այսպես կոչված □ռիսկի□ խմբի առաջացումը (ծայրահեղ աղքատներ, անտուններ), հիվանդության դեղորայքակայուն ձևերի առաջացումը, անբավարար սանիտարահիգիենիկ պայմանների առկայությունը և այլն (G. Sahakyan, 2005): Այս տեսակետից զարմանալի չէ որոշ տարիների տուբերկուլյոզով բարձր հիվանդացությունը չկազմավորված և մինիմալ սանիտարահիգիենիկ պայմանների չունեցող տարածաշրջանում:  1997թ-ին Գորիսի ինֆեկցիոն հիվանդանոցում գրանցվել է տուբերկուլյոզային մինինգիտի դեպք Հակ գյուղի 24-ամյա տնային տնտեսուհու մոտ, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը  15.9` 100 հազ. բնակչի հաշվով: ԼՂՀ-ում նույն թվականին տուբերկուլյոզով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը եղել է 25.8 (34 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 

 

1998 և 1999թթ-ին հիվանդության դեպքեր չեն գրանցվել: ԼՂՀ-ում նույն թվականներին տուբերկուլյոզով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը եղել է 56.3 (76 դեպք) և 18.5 (25 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 2000թ-ին գրանցվել է շնչառական օրգանների տուբերկուլյոզի 5 դեպք, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը` 44.7` 100 հազ. բնակչի հաշվով, որոնցից 3-ը Բերձոր քաղաքում, 2-ը՝ Կովսականում: Հիվանդներից 1-ը ՆԳ-ի աշխատակից էր, 1-ը` 6 տարեկան չկազմակերպված երեխա էր, մյուսները չեն աշխատել: Հիվանդները հոսպիտալացվել են ք.Աբովյան և ք. Ստեփանակերտի տուբ.դիսպանսերում: ԼՂՀ-ում 2000թ-ին տուբերկուլյոզով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը եղել է 16.0 (21 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 2001թ-ին գրանցվել է շնչառական օրգանների տուբերկուլյոզի 3 դեպք՝, Կավսական քաղաքում, Ջանֆիդա և Հոչանց գյուղերից, չաշխատող մեծահասակների մոտ, որոնք հոսպիտալացվել են Ստեփանակերտի տուբ.դիսպանսերում, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը` 25.2` 100 հազ. բնակչի հաշվով: ԼՂՀ-ում նույն թվականին տուբերկուլյոզով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը եղել է 20.5 (27 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 2002թ-ին գրանցվել է 7 դեպք, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը  56.5` 100 հազ. բնակչի հաշվով, 2-ը՝ ք. Բերձորում, 5-ը՝ Սուս, Վարդանանց, Մշենի, Հարար, Դրախատիկ գյուղերում: Հիվանդները ոչ մի տեղ չաշխատող մեծահասակներ էին, հոսպիտալացվել են Ստեփանակերտի տուբ.դիսպանսերում: ԼՂՀ-ում (առանց Քաշաթաղի) 2002-ին տուբերկուլյոզով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը եղել է 17.5 (23 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 2003թ-ին գրանցվել է 3 դեպք ք. Միջնավանից, Մարաթուկ և Վարդանանց գյուղերում, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը 23.6` 100 հազ. բնակչի հաշվով: Հիվանդներից մեկը նոր զորացրված էր, հոսպիտալացվել է ք. Աբովյանի տուբ.դիսպանսերում, 2-ը՝ չաշխատող մեծահասակներ են, հոսպիտալացվել են Ստեփանակերտի տուբ.դիսպանսերում: ԼՂՀ-ում նույն ցուցանիշը եղել է 23.7 (32 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 2004թ-ին գրանցվել   է  1  դեպք   մեծահասակի   մոտ   ք.Բերձորից, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը` 10.6` 100 հազ. բնակչի հաշվով: Հիվանդը   չէր   աշխատում, հոսպիտալիզացվել  է    ք.Ստեփանակերտի    տուբ. դիսպանսերում: ԼՂՀ-ում նույն թվականին տուբերկուլյոզով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը եղել է 14.8 (20 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 

 

Հիվանդների ախտորոշումը, բուժումը, կոնտակտավորների հետազոտումը և հետագա հսկողությունը իրականացվել է ֆրանսիական «Բժիշկներ առանց սահմանի» կազմակերպությունը:

 

 

Քոս 

 

Անբարենպաստ կենցաղային պայմանների պատճառով շրջանում բավականին տարածված է: 

 

1998թ-ին գրանցվել է 158 դեպք 102 ընտանեկան օջախներում, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը 1827.0` 100 հազ. բնակչի հաշվով: ԼՂՀ-ում 1997թ-ին քոսով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը եղել է 245.4 (323 դեպք), 1998 թ-ին` 257.3 (347 դեպք), 1999 թ-ին` 233.5 (315 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 

 

2000թ-ին Քաշաթաղի շրջանում գրանցվել է Քոսի հիվանդացության 56 դեպք, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը` 500.4` 100 հազ. բնակչի հաշվով, որոնցից 29-ը` մինչև 14 տարեկան երեխաներ: ԼՂՀ-ում նույն թվականին քոսով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը եղել է 182.6 (240 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով:  

 

2001թ-ին Քաշաթաղի ՀՀՀԿ-ը ստացել է քոսի 9 շտապ հաղորդում, որոնցից 6-ը մեկ ընտանեկան օջախից, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը`  75.6` 100 հազ. բնակչի հաշվով: Համապատասխան ցուցանիշը ԼՂՀ-ում` 2001թ-ին` 191.7 (252 դեպք), 2002թ-ին` 100.4(132 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 

 

2003թ-ին շրջանում գրանցվել է 15 քոսով հիվանդ՝ 3-ը մեկ ընտանեկան օջախից Առքելոց գյուղից, 7-ը 1 ընտանեկան օջախից Քարեգահ գյուղից, 5-ը ք. Բերձորից առանձին դեպքեր, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը`  117.9` 100 հազ. բնակչի հաշվով: Նույն ցուցանիշը ԼՂՀ-ում`  81.1 (112 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով:

 

 

2004թ-ին Քաշաթաղում գրանցվել է քոսի 1  դեպք` գ.Միրիքից 1տ  երեխայի  մոտ, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը` 10.6` 100 հազ. բնակչի հաշվով: Համապատասխան ցուցանիշը ԼՂՀ-ում` 2004թ-ին` 57.6 (78 դեպք) ` 100 հազ. բնակչին: Հիվանդները ենթարկվել  են   դեղորայքային   բուժման: Օջախներում կատարվել է եզրափակիչ ախտահանում քլորոֆոսի լուծույթով:    

 

Տրիխոֆիտիա

 

2001թ-ին գրանցվել է հիվանդության 1 դեպք՝ դպրոցական Շիրակ գյուղից, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը 8.4` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 2002թ-ին գրանցվել է 2 դեպք, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը 16.1` 100 հազ. բնակչի հաշվով, 1-ը` ք. Բերձորից՝ 56 տարեկան, մյուսը գ. Մշենիից՝ դպրոցական: 2003թ-ին արձանագրվել է հիվանդության 1 դեպք՝ 3 տարեկան երեխայի մոտ Արտաշեն գյուղում, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը 7.9` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 2001-2003թթ-ին ԼՂՀ-ում տրիխոֆիտիայով հիվանդացությունը եղել է համապատասխանաբար` 25.9 (34 դեպք), 22.8 (30 դեպք) և 22.2 (30 դեպք) ` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 2004թ-ինՔաշաթաղում հիվանդության դեպքեր չեն գրանցվել: Հիվանդները ենթարկվել են հոսպիտալացման և դեղորայքային բուժման Ստեփանակերտում:   

 

Սեպսիս 

 

2004թ-ին գրանցվել է 1 դեպք  մինչև 1 ամս. երեխայի  մոտ ք.Բերձորից, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը 10.6` 100 հազ.  բնակչի հաշվով: Հետազոտվել է ք.Ստեփանակերտի մանկ.  հիվանդանոցում:  

 

Հելմինթոզներով հիվանդացությունը

 

Մակաբուծաբանների առջև ավելի սուր և հրատապ խնդիրներ կան դրված, սակայն առավել զանգվածային և նշանակալից խնդիր, քան բնակչության առողջացումը հելմինթոզներից, չկա (Թ.Ը. ԺՈՉՌՊÿվՓ Թ.Ը., 1997):  Հելմինթոզների դեմ պայքարի և կանխարգելման կազմակերպման հիմքում վարակի աղբյուրի բացահայտումն է: Այս կամ այն հելմինթոզի ախտորոշումը դրվում է միայն լաբորատոր հետազոտությունների արդյունքով (Ժ.ղ. հՈչՏÿվ, 2005): Քաշաթաղի շրջանում մինչև 2002 թվականը, մակաբուծաբանական լաբորատորիայի բացակայության  և հելմինթոզների լաբորատոր հայտնաբերման անհնարինության  պայմաններում, հելմինթոզներով հիվանդացության ուսումնասիրությունը կատարվել է ըստ հիվանդների գանգատների: 1997թ-ին Տենիարինխոզին բնորոշ գանգատներով դիմել են 12 հիվանդ, գյուղական բնակիչներ,  որոնցից 7-ը`  մինչև 14 տարեկան երեխաներ, կանայք` 7: Ասկարիդոզի համար դիմել են 24 հիվանդ, որոնցից` 13 կին, 9-ը` մինչև 14 տարեկան երեխաներ, 8-ը` գյուղական բնակիչներ: Էնտերոբիոզի համար դիմել են 94 հիվանդ, որոնցից` 46 կին, 68-ը` մինչև 14 տարեկան երեխաներ, 62-ը` գյուղական բնակիչներ: 1998թ-ին Ասկարիդոզի գանատներով դիմել են 12 հիվանդ, որոնցից` 7 կին, 5-ը` մինչև 14 տարեկան երեխաներ, 8-ը` գյուղական բնակիչներ: Էնտերոբիոզի համար դիմել են 116 հիվանդ, որոնցից` 17 կին, 84-ը` մինչև 14 տարեկան երեխաներ, 84-ը` գյուղական բնակիչներ: 1999թ-ին Էնտերոբիոզին բնորոշ գանգատներով  դիմել են 134 հիվանդ, որոնցից` 15 կին, 104-ը` մինչև 14 տարեկան երեխաներ, 101-ը` գյուղական բնակիչներ: Ասկարիդոզի գանգատներով դիմել են 15 հիվանդ, որոնցից` 2 կին, 12-ը` մինչև 14 տարեկան երեխաներ, 10-ը` գյուղական բնակիչներ: Տենիարինխոզին բնորոշ գանգատներով դիմել են 10 հիվանդ, որոնցից 6-ը` գյուղական բնակիչներ,  5-ը`  մինչև 14 տարեկան երեխաներ, կանայք` 4: 2000թ-ին Էնտերոբիոզի գանգատներով դիմել են 254 հիվանդ, որոնցից` 125 կին, 157-ը` մինչև 14 տարեկան երեխաներ, 145-ը` գյուղական բնակիչներ: Տենիարինխոզին բնորոշ գանգատներով դիմել են 4 հիվանդ, որոնցից 2-ը` գյուղական բնակիչներ,  1-ը`  մինչև 14 տարեկան երեխաներ, կանայք` 3: 2001թ-ին Ասկարիդոզի գանատներով դիմել են 11 հիվանդ, որոնցից` 5 կին, 4-ը` մինչև 14 տարեկան երեխաներ, 7-ը` գյուղական բնակիչներ: Էնտերոբիոզի գանգատներով դիմել են 85 հիվանդ, որոնցից` 21 կին, 64-ը` մինչև 14 տարեկան երեխաներ, 71-ը` գյուղական բնակիչներ: 2002թ-ին արդեն մակաբուծաբանական լաբորատորիայում հետազոտվել է 72 քսուկ, հայտնաբերվել է Ասկարիդոզով 15 հիվանդ, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը`  121.0` 100 հազ. բնակչի հաշվով, որոնցից 4-ը` կին, 9-ը` մինչև 14 տարեկան երեխաներ, 11-ը` գյուղական բնակիչներ, Էնտերոբիոզով 16 հիվանդ, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը` 129.1` 100 հազ. բնակչի հաշվով, որոնցից 5-ը` կին, 11-ը` մինչև 14 տարեկան երեխաներ, 11-ը` գյուղական բնակիչներ,  տենիարինխոզով`  2 հիվանդ, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը`  16.1` 100 հազ. բնակչի հաշվով,  որոնցից 2-ը` գյուղական բնակիչներ: 2003թ-ին հետազոտվել է 235 քսուկ, հայտնաբերվել է Ասկարիդոզով 21 հիվանդ, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը`  165.1` 100 հազ. բնակչի հաշվով, որոնցից` 12 մինչև 14 տարեկան երեխաներ, 7-ը` կին, բոլորը` քաղաքային բնակիչներ,   Էնտերոբիոզով 19 հիվանդ, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը`  149.4` 100 հազ. բնակչի հաշվով, որոնցից` 8-ը մինչև 14 տարեկան երեխաներ, 3-ը` կին, 2-ը` գյուղական բնակիչներ,  տենիարինխոզով` 2 հիվանդ, հիվանդացության ընդհանուր ցուցանիշը` 15.7` 100 հազ. բնակչի հաշվով:

 

 

2004թ-ին հետազոտվել է 323 քսուկ, հայտնաբերվել է Ասկարիդոզով 22 հիվանդ, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը`  233.0` 100 հազ. բնակչի հաշվով, որոնցից` 7 մինչև 14 տարեկան երեխաներ, 8-ը` կին, 16-ը` գյուղական բնակիչներ, Էնտերոբիոզով 25 հիվանդ, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը`  264.0` 100 հազ. բնակչի հաշվով, որոնցից` 18-ը մինչև 14 տարեկան երեխաներ,  5-ը` կին, 17-ը` գյուղական բնակիչներ:   Մալարիայի համաճարակաբանական իրավիճակը  Քաշաթաղի շրջանում  Հայաստանում և հարակից տարածքներում մակաբուծային հիվանդությունների և մասնավորապես մալարիայի տարածման հետազոտություններ կատարվել են մի շարք հեղինակների կողմից (Ա.Ե. Մկրտչյան և ուրիշներ, 2002, Г.Е. Григорян, 2003, Լ.Մ. Ավետիսյան, 2004, А. Айрапетян, 2005):  Մալարիան մարդկությանը հայտնի ամենահին և տարածված հիվանդություններից է: Հայաստանի երկրամասային ախտաբանության մեջ այն միշտ իր ուրույն տեղն է ունեցել և միայն 31 տարի 1963-1994 թթ. Հայաստանում մալարիան լիկվիդացվել է (С.А. Блинкин,1969; Чубкова А.И. и др. 1973; Ц.М. Казанчян, 1988): Մալարիայի դեմ բազմամյա պայքարի փորձը ցույց է տվել, որ համաճարակները չեն որոշվում որևէ մի առանձին գործոնով: Մալարիայի դեմ պայքարի հաջողության բաղադրիչներից է մալարիոլոգիական իրավիճակի կանխատեսումը` առանձին շրջաններում համաճարակաբանական, միջատաբանական, բնապահպանական և սոցիալ-տնտեսական պայմանների քննության միջոցով (В.П. Сергиев и др., 1951, 1968, А.Я. Лысенко и др., 1980, 1999, А.Ш. Кешишян, Д.В. Манукян, 2003):  1994թ-ին Հայաստանում նորից գրանցվել է մալարիայի առաջին տեղական դեպքը, մալարիայի վերացումից հետո (Davidiants et al., 1998).  Այդ տարի արձանագրվել է մալաիայի 196 բերովի դեպք (5,1- 100 հզր. բնակչի հաշվով)  քաղաքացիական բնակչության և զինծառայաողների շրջանում: Մալարիայի բոլոր դեպքերի հարուցիչը P. vivax.-ն Էր:  Հայաստանի 81 տարածաշրջաններից 30-ում արձանագրվել են մալարիայի դեպքեր: 1998-ին տեղական դեպքերի 89% արձանագրվել է Մասիսի շրջանում և Արարատյան դաշտավայրի Թուրքիայի սահմանամերձ տարածաշրջաններում (В.П. Сергиев и др., 2004, 2005, Ф. Северини и др.,2005, V.P.Sergiev, 2005):  

 

 

 

Քաշաթաղի շրջանի տարածքը միշտ էլ համարվել է մալարիայի էնդեմիկ օջախ (И.А. Ахундов, 1940, Д.Н.Засухин, Н.Н. Плотников, 1953) Սկսած 1997թ-ից, նաև կապված ՀՀ-ում և ԼՂՀ սահմանամերձ տարածքներում համաճարակային իրավիճակի սրացման հետ, վերաբնակեցվող Քաշաթաղի շրջանի հարավային բնակավայրերում արձանագրվեցին առաջին տեղական դեպքերը (Լ.Վ. Պարոնյան, 2005):

 

1997թ-ին գրանցվեց եռօրյա մալարիայի 8 դեպք, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը` 127.6` 100 հազ. բնակչի հաշվով, որոնցից 4-ը Միջնավան քաղաքում, 4–ը` Գետափ, ՈՒռեկան, Տիգրանավան գյուղերում, այդ թվում` 2-ը մի ընտանիքից 12 և 15 տարեկան երեխաներ: ԼՂՀ-ում մալարիայով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը 144.4 (190 դեպք)` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 

 

1998թ-ին արձանագրվեց 27 դեպք 54 հետազոտվածից, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը`  312.2` 100 հազ. բնակչի հաշվով, որոնցից 4-ը հյուսիսային Գանձա գյուղում՝  բերովի դեպքեր Արարատի մարզից նոր տեղափոխված մի ընտանիքում, մյուսները` ՈՒռեկան, Գետափ, Տիգրանավան, Վարդաբաց, Երիցվանք, Արտաշատ, Մարաթուկ, Շիրակ, Այգեհովիտ, Հայկազյան գյուղերում, Միջնավան և Կովսական քաղաքներում: Հիվանդներից 7-ը մինչև 14 տարեկան երեխաներ էին: ԼՂՀ-ում մալարիայով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը 160.9 (217 դեպք)` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 

 

1999թ-ին գրանցվեց 10 դեպք 19 հետազոտվածներից, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը`  111.6` 100 հազ. բնակչի հաշվով,  ընդ որում արդեն նաև՝  Բերձոր քաղաքում ոչ մի տեղ չմեկնած մեծահասակի մոտ, ինչպես նաև` Վուրգավան, Քարաշեն, Հայկազյան  Փակահան Վարդաբաց, Երիցվանք, Կումայրի, Հալե գյուղերում: Հիվանդներից մեկն էր մինչև 14 տարեկան երեխա: ԼՂՀ-ում մալարիայով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը 39.3 (53 դեպք)` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 2000թ-ին կատարվել է 76 հոգու արյան հաստ կաթիլի և քսուկի հետազոտություն, որոնցից  3-ի  մոտ  հայտնաբերվել  է  P. Vivax`  Հայկազյան, Հալե, Մամարք գյուղերում,  հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը` 26.8` 100 հազ. բնակչի հաշվով, մինչև 14 տարեկան հիվանդներ չեն գրանցվել: ԼՂՀ-ում մալարիայով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը 2.3 (3 դեպք)` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 2001թ-ին հետազոտվել են 53 հիվանդներ, որոնցից 13-ի մոտ հայտնաբերվել է մալարիայի հարուցիչը, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը`  109.2` 100 հազ. բնակչի հաշվով: Հիվանդները Քաշունիկ, Քարաշեն, Հալե, Դավթումաս, Այգեստան, Իշխանաձոր, Հայկազյան գյուղերի բնակիչներ էին, 4 – ը` մինչև 14 տարեկան երեխաներ: ԼՂՀ-ում մալարիայով հիվանդացության դեպքեր 2001թ-ին չեն գրանցվել: 

 

2002թ-ին մալարիան բացահայտելու նպատակով վերցվել է արյան հաստ կաթիլ և քսուկ 24 հոգու, որոնցից 16-ի մոտ հայտնաբերվել է   P. Vivax, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը  129.1` 100 հազ. բնակչի հաշվով: Հիվանդները Քաշունիկ, Վերին Քաշունիկ, Այգեհովիտ, Իշխանաձոր, Արծվաշեն, Փակահան, Երիցվանք, Վարդանանց, Տիգրանավան, Գետափ գյուղերի, Բերձոր և Միջնավան քաղաքների բնակիչներ էին, 3 – ը` մինչև 14 տարեկան երեխաներ: ԼՂՀ-ում մալարիայով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը 2.3 (3 դեպք)` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 

 

2003թ-ին հետազոտվել է 17 հիվանդ, որոնցից 9-ի մոտ հաստատվել է մալարիա հիվանդությունը, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը` 70.8` 100 հազ. բնակչի հաշվով: Հիվանդները Գետափ, Հալե, Հակարի, Այգեհովիտ, Քաշունիկ, Ծաղկաբերդ, Խաչինտափ գյուղերի, Բերձոր  և  Կովսական քաղաքների բնակիչներ էին: Հիվանդները բոլորը մեծահասակներ էին: ԼՂՀ-ում մալարիայով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը 0.7 (1 դեպք)` 100 հազ. բնակչի հաշվով: 2004թ-ի   ընթացքում մալարիան   բացահայտելու  նպատակով վերցվել  է   արյան   հաստ   կաթիլ   և   քսուք   16   հոգուց,  որոնցից   5-ի  մոտ   հայտնաբերվել   է   մալարիայի   հարուցիչը, հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը`  52.9` 100 հազ. բնակչի հաշվով: Հիվանդացածները Մարտունաշեն, Քաշունիկ, Իշխանաձոր, Տիգրանավան գյուղերի բնակիչներ էին, 1 – ը` 14 տարեկան երեխա: ԼՂՀ-ում մալարիայով հիվանդացության ինտենսիվ ցուցանիշը 3.0 (4 դեպք)` 100 հազ. բնակչի հաշվով:

 

 

Մեր կողմից ուսումնասիրվել է նաև Մալարիայով հիվանդացության դինամիկան Քաշաթաղի շրջանում ըստ ամիսների:  Հունվար - մայիս ամիսների ընթացքում արձանագրված դեպքերը երկարատև ինկուբացիայով հիվանդներն են, որոնք վարակվել են նախորդ համաճարակաբանական սեզոնի վերջում: Ամենամեծ տեսակարար կշիռ ունեն օգոստոս ամսին հիվանդացածները (27.4 %), տեսակարար կշռով երկրորդ տեղն են գրավում հուլիս ամսին հիվանդացածները (15.4 %), երրորդը` սեպտեմբեր (14,3 %):

 

Հետազոտության բոլոր տարիներին հիմնականում նկատվել է հիվանդացության գրանցման նույն օրինաչափությունը, ինչը թույլ է տալիս ներկայացնել մալարիայով հիվանդացության միջին տարեկան սեզոնայնությունը: Ինչպես երևում է նկարից, մայիս ամսից նկատվում է մալարիայով հիվանդացության աճ, ամենաբարձր մակարդակը գրանցվում է օգոստոսին, այնուհետև նկատվում է հիվանդացության անկում, ինչը բնորոշ է մալարիայի սեզոնայնությանը և համապատասխանում է գրականության տվյալներին:

 

 

Քաշաթաղի  շրջանում  Մալարիայով  հիվանդացության  դեպքերի բաշխվածությունը  ըստ  ամիսների  1997 - 2004 թթ.  (բացարձակ  թվերով)  Մեր կողմից ուսումնասիրվել է նաև մալարիայով հիվանդացության կախվածությունը սեռից և տարիքից: 1997-2004 թվականների ընթացքում գրանցված հիվանդության դեպքերի դասակարգումը կատարվել է Առողջապահության Համաշխարհային Կազմակերպության կողմից ընդունված այս կամ այն տարիքային խմբին պատկանելիության տեսակերից: Մալարիայով հիվանդացության կառուցվածքում կանանց հիվանդացության դեպքերի թվի տեսակարար կշիռը կազմել է 27.5 %: Ըստ տարիքի հիվանդացության բաշխվածության ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ հիվանդությունը առավել հաճախ հանդիպում է հիմնականում 11-20 –ից մինչև 41-50 տարիքային խմբերում համարյա հավասարապես, առավել ակտիվ տարիքի անձանց մոտ, ովքեր ավելի շատ են գտնվում շենքերից դուրս և որոնց մոտ մոծակների հետ շփման հավանականությունը ավելի մեծ է:

 

 

Այսպիով, Մալարիայի դեպքեր գրանցվում են բոլոր տարիքային խմբերում անկախ սեռից: Հիվանդացությունը բնորոշվում է սեզոնայնությամբ: Հիվանդության դեմ արդյունավետ պայքարի կազմակերպման համար անհրաժեշտ է հաշվի առնել սեզոնի սկիզբը և վերջը, կազմակերպել բակային համայցներ, հիվանդների ակտիվ և վաղ հայտնաբերում, համապատասխան բուժում, բնակչության և զինծառայողների շրջանում անցկացնել քիմիոկանխարգելիչ միջոցառումներ և սանիտարա - լուսավորչական աշխատանք: 1997–2004թթ. ընթացքում Քաշաթաղի   տարածաշրջանի   զինվորական   կոմիսարիատի   աջակցությամբ,   ՀՀ   պաշտպանության   ՆԳ, ԱԱ   և   Առողջապահության   նախարարների   31.05.99թ   256  հրամանի   հիման   վրա`   անցկացվել   է   մալարիայի   էնդեմիկ   գոտիներից   զորացրված    զին.  ծառայողների   հաշվառում   և   դիսպանսեր   հսկողություն`  զուգակցված   կանխարգելիչ   դեղորայքային   բուժման   հետ:  

 

1998-2000 թվականներին շրջանի հարավային բնակավայրերում կատարվել է քիմիոպրոֆիլակտիկա Քլորոկվինի հաբերով:  

Միջատաբանական իրավիճակը տարածաշրջանում  լիովին  պարզված չէ: Մոծակների տարածվածությունը ուսումնասիրվել է մեր կողմից (Л.В. Паронян, 2005): Շրջանի տարածքում, ինչպես և Հայաստանի հանրապետության տարածքում (Манукян Д.В., 1975, Кешишян А.Ш., 2005) հայտնաբերվել են Anopheles  ցեղի  մոծակների  6  տեսակներ՝  Anopheles maculipennis, Anopheles hyrcanus, Anopheles  claviger,  Anopheles  superpictus,  Anopheles  sacharovi,   Anopheles plumbeus, մալարիայի պլազմոդիումների սպեցիֆիկ փոխանցողները, որոնց օրգանիզմում հարուցիչը անցնում է զարգացման  որոշակի  փուլ:  Առավել տարածվածություն և,   հետևաբար`  համաճարակաբանական  նշանակություն ունի  Anopheles  maculipennis  տեսակը, որը հանդիպում է ամենուրեք:  Anopheles  hyrcanus – ը հանդիպում է Արաքս գետի հովտում  և ճահճացած եղեգնուտներում, հաճախ է լինում տներում: Anopheles  claviger տեսակը հանդիպում է Արաքս գետի հովտում գրունտային սնուցում ունեցող ջրամբարներում, իմագոն զգալի քանակով հանդիպում է գարնանը և ամռան սկզբում: Anopheles  superpictus – ը զարգանում է գրունտային սնման փոքրիկ գետակներում: Anopheles  sacharovi – ն հիմնականում հանդիպում է ամառվա երկրորդ կեսին  անասնագոմերում, տարածված է Արաքս գետի հովտում: Anopheles plumbeus տեսակը հանդիպում է շատ քիչ քանակությամբ, հատուկենտ օրինակներով անտառոտ վայրերում, ծառերի փչակներում:  Այսպիսով, շրջանի  տարածքում  մալարիայի  հիմնական փոխանցողն է Anopheles maculipennis-ը, իսկ սեզոնի վերջում համաճարակաբանական իրադրությունը ծանրացնում է Anopheles sacharovi-ն: Ջրականգերի ուսումնասիրության, մոծակների թրթուրների սիստեմատիկ դիտարկումների, հավաքման և տարբերակման հիման վրա մենք եկել ենք այն եզրահանգման, որ համաճարակաբանական սեզոնի ընթացքում ջրականգերի մեծամասնությունը անոֆելոգեն են: Լուրջ վտանգ են ներկայացնում քաղաք Բերձորի և նրանից հարավ ընկած տարածքում Հակարի և Որոտան գետերի գրպանիկները, որոնցում բույսերի, քարերի առկայության, հունի անհարթության պատճառով ժամանակավոր կամ մշտական ջրականգեր են առաջանում:

 

 

Anopheles-ի տարածման վրա ազդում են այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են կլիման (ջերմաստիճանը, տեղումները, խոնավությունը, քամիները), ռելիեֆը և բուսականությունը:  Մալարիայի  փոխանցող  մոծակները հատկապես  խիստ  զգայուն  են  շրջակա  միջավայրի ջերմաստիճանային պայմանների նկատմամբ, որն էլ որոշում է Anopheles-ի արեալի սահմանները: Շրջանի նշված տարածքների ջերմաստիճանային պայմանները թույլ են տալիս Anopheles-ի  թրթուրների  առկայությունը ջրամբարներում և մոծակի օրգանիզմում մալարիայի պլազմոդիումի զարգացումը: Մոծակների տարածմանը մեծապես ազդում են նաև տեղումները և խոնավությունը: Առատ տեղումները կարող են առաջացնել գետերի վարարումներ և մոծակների թրթուավոր պոպուլյացիայի արտահոսք: Այլ դեպքերում` առատ տեղումները կարող են բերել գետերում հեղեղատների և բազմաթիվ անոֆելոգեն ջրամբարների առաջացմանը հարթ տարածքներում և նպաստել մալարիայի համաճարակների առաջացմանը: Եվ ընդհակառակը` անսովոր երկար երաշտը բերում է  գետերի ծանծաղում, նրանց հունի փոփոխման մանր ջրամբարների շղթայի, բարենպաստ` փոխանցողի մասսայական ձվադրմանը, որը նույնպես բերում է մալարիայի  հիվանդացության բարձրացմանը: Ռելիեֆը ինքնին մոծակի արեալը որոշող գործոն չէ, Anopheles-ի բիոտիպները հանդիպում են ինչպես հարթավայրերում, այնպես էլ` լեռնոտ վայրերում: Սակայն ռելիեֆի անուղղակի ազդեցությունը շատ մեծ է, քանի որ այն որոշում է ջրերի հոսքի համակարգը, և դրանով` Anopheles-ի  թրթութների տեղակայման համար բարենպաստ ջրամբարների առկայությունը,  մակերեսը և տեսակը: Մալարիայի փոխանցող մոծակների ցերեկային թաքստոցներ են ծառայում բնակելի կացարանները, նկուղները, բակային կառույցները, գոմերը և այլ շինություններ:

 

Համաձայն մեր տվյալների՝ սեզոնի ընթացքում մոծակների միջին թվային առատությունը մեկ որսի արդյունքում տարբեր գյուղերում (Սուս, Ծաղկաբերդ, Գետափ, Տիգրանավան, Գետամեջ, Իշխանաձոր, Քաշունիք, Վերին Քաշունիք, Վարդաբաց, Կումայրի, Փակահան) տատանվում էր 37,3-ից մինչև 58,7: Anopheles մոծակներով առավել բնակեցված էին Սուս, Քաշունիք, Վարդաբաց գյուղերը:  Հաշվի առնելով շրջանի տարածքի մեծ մասի (մոտավորապես 2000 քառ. կմ) մալարիոգեն պոտենցիալը` սպասելի է ինֆեկցիայի հետագա տարածումը շրջանում և հիվանդացության սպորադիկ դեպքերի վերաճումը համաճարակային բռնկումների: Տարածքի  մալարիոգենությունը  որոշվում է գործոնների հետևյալ կոմպլեքսով.

 

  1. Օդի ջերմաստիճանը, որը նպաստում է փոխանցողի օրգանիզմում սպորոգոնիայի իրականացմանը:  Ջերմաստիճանային  գործոնը գնահատելու համար տարվա ջերմաստիճանային կորագծի վրա նշել ենք էֆեկտիվ սպորոգոնիա ապահովող ջերմաստիճանային ռեժիմի սկիզբը և վերջը,  իսկ  նրա մեջ`  ժամանակաշրջանային հատվածները, որոնց ընթացքում սպորոգոնիան արագանում (դանդաղում) է, որն իր հերթին արագացնում (դանդաղեցնում) է ինֆեկցիայի տարածումը:  
  2. Էնտեմոֆաունայում մալարիայի հարուցիչներով վարակմանը ընկալունակ  Anopheles մոծակների առկայությունը:  
  3. Մոծակների էգերի` համաճարակաբանական վտանգավոր հասակին հասնելու հնարավորությունը:  
  4. Մոծակների քանակությունը և մարդու հետ նրա կոնտակտի հնարավորությունը: Մոծակների քանակությունը որոշվում է դաշտային հետազոտություններով: Մարդկանց և մոծակների շփման հնարավորությունը կախված է ձվադրման վայրերի և բնակավայրերի հեռավորությունից, մոծակների ակտիվությունից և այլն: 
  5. Մալարիայի հարուցիչների նկատմամբ ընկալունակ բնակչության առկայությունը: Ինչպես հայտնի է, հայկական պոպուլյացիան մալարիայի նկատմամբ չունի բնածին կամ ձեռքբերովի իմունիտետ: 

 

Մայիս - հոկտեմբեր ամիսներին մոծակների քանակության և հարձակումների ակտիվության սեզոնային ընթացքի վերաբերյալ մեր կատարած դիտարկումները, ինչպես նաև հիդրոօդերևութաբանական ծառայության տվյալները օրվա միջին ջերմաստիճանի վերաբերյալ 2002-2004 թվականների ընթացքում`  թույլ են տվել որոշելու մալարիայի փոխանցման  սեզոնի  տևողությունը  և  որոշել  առավել  վտանգավոր ժամանակահատվածները:

 

98-2000 թվականներին կատարվել է մալարիայի օջախների մշակում Սոլֆակի լուծույթով: Այժմ շրջանում կատարվում են մանր հիդրոտեխնիկական աշխատանքներ և ջրականգերի մշակում թրթուրասպան հատկությամբ օժտված պատրաստուկով` բակտոկուլիցիդով, որը, ինչպես ցույց են տվել մեր հետազոտությունները, զգալիորեն իջեցրել է մալարիայի մոծակների պոպուլյացիայի քանակությունը:  

 

3 Իմունոկանխարգելման կազմակերպումը Քաշաթաղի շրջանում 

 

Վարակիչ հիվանդությունների դեմ ամենօրյա պաքարում, ըստ որոշ հեղինակների, ամենամեծ հաջողություններ գրանցվել են բնակչության իմմունիզացիայի բնագավառում: Ստեղծվել են նոր պատվաստանյութեր, կատարելագործվել են գոյություն ունեցողները (J.W.G. Smith, 1981): Ինչպես նշվում է գրականության մեջ, Իմունիզացիայի ազգային ծրագրերը, որոնք ուղղված են երկրում գոյություն ունեցող առողջապահական ինֆրակառուցվածքների առավելագույն օգտագործմանը, ի վիճակի չեն  հասնելու բարձր ընդգրկվածության մանկական  կոնտինգենտի շրջանում, այդ կառուցվածքների անբավարար զարգացման պատճառով: Այդ պատճառով ներկայումս շատ զարգացող երկրներ կիրառում են շարժական դաշտային բրիգադներ, որոնք մեկնելով հեռավոր բնակավայրեր, նպաստում են այդ ցուցանիշի բարձրացմանը: Այդ կապակցությամբ, վերջին տարիներին, հիմնականում Unicef-i նախաձեռնությամբ կազմակերպվում են կոմպանիաներ`  իմունիզացիայի  ազգային օրեր և այլն, որոնք կոչված են նպաստելու պատվաստումներով բնակչության ընդգրկվածության մեծացմանը: Այդպիսի կոմպանիաների անցկացումը դրական արդյունք է տվել: Վերջնական նպատակն է երկրում առողջապահական ինֆրակառուցվածքների ուժեղացումը, որպեսզի դրանք ամբողջությամբ իրենց վրա վերցնեն ազգաբնակչության իմունիզացիայի իրականացման գործունեությունը` մշտական պլանային հիմունքներով: Այլ խոսքերով` մասսայական կոմպանիաների անցկացումը պետք է դիտվի և օգտագործվի միայն որպես օգնող, այլ ոչ թե հիմնական մոտեցում Իմունիզացիայի իրականացմանը (С.К. Литвинов, А.Я. Лысенко, 1990): Այսպես, մինչև 1997 թվականը Քաշաթաղի շրջանում պլանային պատվաստումները կազմակերպվել են ԼՂՀ Պետական Հիգիենիկ ծառայության կողմից տուրային եղանակով` շրջիկ բրիգադների միջոցով: 1997թ-ից արդեն շրջանի բուժաշխատողների ուժերով սկսեցին իրականացվել կանխարգելիչ պատվաստումները:

 

1997 - 1998թթին Քաշաթաղի շրջանի բնակչությունը ևս  ընդգրկվեց Դիֆթերիայի և Փայտացման դեմ կատարվող մասսայական պատվաստումներում, մեծահասակների շրջանում կատարվեց 4417 կրկնապատվաստում: 

 

1998 – 2000թ-ին ի կատարումն Պոլիոմիելիտի վերացման ազգային ծրագրի կազմակերպվեցին ազգային իմունիզացիայի օրեր, որոնց ընթացքում Պոլիոմիելիտի դեմ մասսայական պատվաստումներ ստացան 966 երեխաներ 1997թ-ին Քաշաթաղի շրջանում կատարվել է Դիֆթերիայի, Կապույտ հազի, Փայտացման և Պոլիոմիելիտի դեմ` 124 պատվաստում, 66` 1-ին կրկնապատվաստում, Դիֆթերիայի և Փայտացման դեմ` 4156 մասսայական կրկնապատվաստում, Կարմրուկի դեմ` 99 պատվաստում և 61` կրկնապատվաստում, Տուբերկուլյոզի դեմ` 32 պատվաստում: 

 

1998թ-ին կատարվել է Դիֆթերիայի, Կապույտ հազի, Փայտացման և Պոլիոմիելիտի դեմ`  46 պատվաստում, Դիֆթերիայի և Փայտացման դեմ` 261 կրկնապատվաստում, Պոլիոմիելիտի դեմ` 206 մասսայական կրկնապատվաստում Կարմրուկի դեմ` 58 պատվաստում և 44` կրկնապատվաստում, Տուբերկուլյոզի դեմ` 84 պատվաստում, 114` կրկնապատվաստում: 

 

1999թ-ին կատարվել է Դիֆթերիայի, Կապույտ հազի, Փայտացման և Պոլիոմիելիտի դեմ`  100 պատվաստում, Դիֆթերիայի և Փայտացման դեմ` 239 կրկնապատվաստում, Պոլիոմիելիտի դեմ` 605 մասսայական կրկնապատվաստում Կարմրուկի դեմ` 91 պատվաստում և 48` կրկնապատվաստում, Տուբերկուլյոզի դեմ` 112 պատվաստում,  3` կրկնապատվաստում, համաճարակային խոզուկի դեմ` 498 պատվաստում: 2000թ-ին կատարվել է Դիֆթերիայի, Կապույտ հազի, Փայտացման և Պոլիոմիելիտի դեմ`  129 պատվաստում, Դիֆթերիայի և Փայտացման դեմ` 277 կրկնապատվաստում, Պոլիոմիելիտի դեմ` 151 մասսայական կրկնապատվաստում Կարմրուկի դեմ` 133 պատվաստում և 175` կրկնապատվաստում, Տուբերկուլյոզի դեմ` 128 պատվաստում,  153` կրկնապատվաստում, համաճարակային խոզուկի դեմ` 179 պատվաստում: 

 

2001թ-ին կատարվել է Դիֆթերիայի, Կապույտ հազի, Փայտացման և Պոլիոմիելիտի դեմ`  116 պատվաստում, Դիֆթերիայի և Փայտացման դեմ` 237 կրկնապատվաստում, Կարմրուկի դեմ` 100 պատվաստում և 113` կրկնապատվաստում, Տուբերկուլյոզի դեմ` 194 պատվաստում,  65` կրկնապատվաստում:  2002թ-ին կատարվել է Դիֆթերիայի, Կապույտ հազի, Փայտացման և Պոլիոմիելիտի դեմ`  259 պատվաստում, Դիֆթերիայի և Փայտացման դեմ` 208 կրկնապատվաստում, Կարմրուկի դեմ` 238 պատվաստում և 160` կրկնապատվաստում, Տուբերկուլյոզի դեմ` 129 պատվաստում,  4` կրկնապատվաստում:  2003թ-ին կատարվել է Դիֆթերիայի, Կապույտ հազի, Փայտացման և Պոլիոմիելիտի դեմ`  170 պատվաստում, Դիֆթերիայի և Փայտացման դեմ 188`  կրկնապատվաստում, Կարմրուկի դեմ` 173 պատվաստում և 144 կրկնապատվաստում, Տուբերկուլյոզի դեմ` 145 պատվաստում,   Վիրուսային   հեպատիտ   B - ի դեմ` 57 պատվաստում: 2004թ-ին կատարվել է Դիֆթերիայի, Կապույտ հազի, Փայտացման և Պոլիոմիելիտի դեմ`  11 պատվաստում, Դիֆթերիայի և Փայտացման դեմ` 16 կրկնապատվաստում, Կարմրուկի դեմ` 64 պատվաստում և 73` կրկնապատվաստում, Տուբերկուլյոզի դեմ` 70 պատվաստում, 2` կրկնապատվաստում,   Վիրուսային   հեպատիտ   B  - ի դեմ`  17 պատվաստում:   Քանի որ շրջանում իմունիտետի լարվածության ելակետային ուսումնասիրություններ  չեն կատարվել, կանխարգելիչ պատվաստումները իրականացվել են ելնելով ծնողների հարցման կամ ամբուլատոր բժշկական քարտերի տվյալներից: Վերջին տարիներին Կանխարգելիչ պատվաստումների ցածր ցուցանիշները պայմանավորված են բնակչության անընդհատ տեղաշարժերով, վերաբնակեցման վարչության տվյալների և գյուղերի իրական վիճակի երբեմն անհամապատասխանությամբ, և դրա հետ կապված գերպլանավորմամբ, վերջին տարիներին պատվաստանյութերի անկանոն և անբավարար մատակարարմաբ, ինչպես նաև տրանսպորտի և վառելիքի հաճախակի բացակայությամբ:

 

Հեղինակ. Պրոֆ.Վ.Դավիդյանց Ա.Բադալյան, Մ.Մեյմարյան, Լ.Նիազյան, Կ. Փամբուխչյան, Հ. Վարդումյան Լ.Վ. Պարոնյան, Վ.Ա.Դաուդյանց
Սկզբնաղբյուր. Հայաստանի հանրային առողջության ամսական զեկույց 1-12.2006, N. 12, 2006
Աղբյուր. med-practic.com
Հոդվածի հեղինակային (այլ սկզբնաղբյուրի առկայության դեպքում՝ էլեկտրոնային տարբերակի) իրավունքը պատկանում է med-practic.com կայքին
Share |

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ

Կարդացեք նաև

Հիգիենիկ և հակահամաճարակային հսկողության համակարգի գործադրման ժամանակակից առանձնահատկությունները և հիգիենիկ բնագավառի կադրային ներուժի զարգացման նախադրյալները

Վերջին 10-ամյակում եվրոպական տարածաշրջանի մի շարք երկրներում տեղի են ունեցել քաղաքական, տնտեսական և սոցիալական ակնառու փոփոխություններ: Մի շարք երկրներում անկայուն տնտեսական իրավիճակը շարունակում է խորանալ շրջակա միջավայրի տասնամյակներ ձգվող բնափոխումներով...

Կլինիկական պրակտիկայում սիրտ-անոթային համակարգի հիվանդությունների համալրված կանխարգելում

Այս մեթոդական ձեռնարկը ներկայացնում է սրտաբանների, շաքարային դիաբետի,  աթերոսկլերոզի, հիպերթենզիայի Եվրոպական միությունների, շաքարային դիաբետի, ընտանեկան բժշկության...

Ոչ վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելման կարևորագույն խնդիրները

Բովանդակություն

Ներածություն  Ոչ վարակիչ հիվանդությունների պատճառները:4

Գլուխ 1

 Կանխարգելում: 7...

Քաղցկեղի համաճարակաբանությունը և հակաուռուցքային պայքարի օպտիմալացումը Հայաստանում

Բժշկագիտության զարգացումը և նվաճումները պայմանավորված են ոչ միայն հիվանդությունների պատճառագիտության և ախտածագման մասին գիտելիքների կուտակմամբ, վերջիններիս ախտորոշման...

Ծխախոտի գովազդի առկա խնդիրները հայաստանում

Այս աշխատությունը մշակվել է «Հանրային առողջության հայկական միավորում» հասարակական կազմակերպության հետազոտական խմբի կողմից` «Հասարակական առողջապահության հայկական ասոցիացիա» հասարակական կազմակերպության հետ համագործակցությամբ...

Բժշկության և կենսաբանության մեջ տվյալների ներկայացումը և առաջնային անալիզը

Մաս I. Տվյալների ներկայացում  Ուսումնական ձեռնարկ 

Բովանդակություն

Պայմանական նշանների ցուցակ.................................................. ...

2005թ-ին իրականացված կենսաբանական և վարքագծային հետազոտությունների որոշ արդյունքների համեմատականը 2002թ-ի նմանատիպ հետազոտությունների արդյունքների հետ

Բնակչության տարբեր խմբերի շրջանում 2002թ. մարտ-ապրիլ ամիսներին անցկացվել են ՄԻԱՎ վարակի վերաբերյալ կենսաբանական և վարքագծային հետազոտություններ: Նմանատիպ հետազոտություններ անցկացվել են նաև 2005թ.-ին...

Հայաստանի բնակչության շրաջունում ալկոհոլի տարածվածության համահանրապետական ուսումնասիրություն

Նախաբան

2005թ-ի ապրիլի 1-ից մինչև նոյեմբերի 1-ը Հայաստանում իրականացվեց «Չափահասների շրջանում տարածված թմրամիջոցները» վերնագրով սոցիոլոգիական հարցումը...

Մալարիայի հետ մղման ծրագիրը հայաստանում. Առաջընթաց եվ գերակա խնդիրներ

Նախաբան

Մալարիան շարունակում է խոչընդոտել աշխարհի զարգացող շատ երկրների առողջապահության զարգացմանը: Մոլորակի բնակչության ավելի քան 2 միլիարդը...

Հայաստանի բնակչության շրջունում թմրամիջոցների տարածվածության համահանրապետական ուսումնասիրություն

Նախաբան

2005թ-ի ապրիլի 1-ից մինչև նոյեմբերի 1-ը Հայաստանում իրականացվեց «Չափահասների շրջանում տարածված թմրամիջոցները» վերնագրով սոցիոլոգիական հարցումը...

Նարկոլոգիա և տոքսիկոլոգիա
Հայաստանի Հանրապետությունում միավ վարակի վերաբերյալ կենսաբանական և վարքագծային հետազոտությունների արդյունքները (հոկտեմբեր-նոյեմբեր 2005թ.)

 Բովանդակություն

Հապավումներ ……………………………………………………........... 3  

Ներածություն ………………………………………………………........ 4 

1 Կենսաբանական հետազոտություններ ՄԻԱՎ վարակի վերաբերյալ … 5 

1.1 Ընտրանքային խմբերը …………………………………………........... 5 ...

Մեծահասակ բնակչության առողջության կարգավիճակ

Բնակչության ծերացումը մեր ժամանակի առավել երկարատև հեղափոխական գործընթաց է։ Նախկինում երբևէ այդքան շատ մարդ այսքան երկար չի ապրել (United Nations Center for Development and Humanitarian Affairs, 1991)։ Արդեն 1992թ. Շվեցիայի բնակչության 18% և Ճապոնիայի և ԱՄՆ-ի բնակչության 13% կազմում էին 65 տարեկան և բարձր տարիքի մարդիկ։ Ֆրանսիայում մեծահասակները կազմում են 14%։ Բնակչության ծերացումը, որը նախկինում դիտվում էր որպես արդյունաբերական զարգացած երկրներին բնորոշ պատահական միտում, ներկայումս ընդունում են որպես գլոբալ երևույթ...

Երևան քաղաքում բնակչության շտապ բժշկական օգնության (ՇԲՕ) դիմելիության բնութագիրն ըստ նոզոլոգիական խմբերի 2004թ. ընթացքում և կանչի ելքի վերլուծությունր 2001-2004թթ. ժամանակահատվածում

Վերջին տարիներին Երևան քաղաքում դիտվում է բնակչության ՇԲՕ դիմելիության աճ: Բնակչության բարձր պահանջարկի պատճառներից մեկը հանդիսանում է առաջնային բժշկասանիտարական օգնության օղակներում կանխարգելիչ ուղղության թուլացումը, ինչպես նաև հիվանդությունների քրոնիզացումը...

Թռչնի գրիպի համաճարակաբանություն

Թռչնի գրիպը (avian influenza) – սուր, բարձր վարակելիությամբ օժտված վիրուսային վարակ է` մարսողության և շնչական համակարգերի ախտահարմամբ, որին բնորոշ է բարձր մահացությունը...