Med-Practic
Նվիրվում է վաստակաշատ ուսուցիչ Գրիգոր Շահյանին

Իրադարձություններ

Հայտարարություններ

Մեր հյուրն է

Հրատապ թեմա

Հայաստանի հանրային առողջության ամսական զեկույց 1-12.2006

Քաղցկեղի համաճարակաբանությունը և հակաուռուցքային պայքարի օպտիմալացումը Հայաստանում

Բժշկագիտության զարգացումը և նվաճումները պայմանավորված են ոչ միայն հիվանդությունների պատճառագիտության և ախտածագման մասին գիտելիքների կուտակմամբ, վերջիններիս ախտորոշման և բուժման ավանդական մեթոդների կատարելագործմամբ և նոր, առավել արդյունավետ մեթոդների մշակմամբ, այլև զգալիորեն կախված են որոշակի պոպուլյացիայի (որոշակի կլիմայա-աշխարհագրական և սոցիալ-տնտեսական պայմաներում բնակվող անձանց) առողջական վիճակի համակարգված հսկողության (մոնիթորինգի) արդյունքներից: Տվյալ տեսակետը հիմնված է լայնորեն տարածված այն դրույթի վրա, որ պոպուլյացիայի առողջությունը միայն 15-20% է կախված ցուցաբերվող բժշկական ծառայությունների որակից, և առավելագույնս պայմանավորված է այլ պատճառների ազդեցությամբ. գենետիկական և կենսաբանական գործոնների, հասարակության սոցիալ-տնտեսական զարգացման մակարդակով, շրջակա միջավայրի վիճակով, ապրելակերպով, ինչպես նաև բժշկական օգնության մատչելիությամբ:  Ուռուցքաբանական ծառայության շրջանակներում չարորակ նորագոյացություններից հիվանդացության և մահացության վերլուծությունը մեծ նշանակության ունի բնակչության մասնագիտական ծառայությունների օբյեկտիվ պահանջների որոշման, համապատասխան սարքավորումների, հակաուռուցքային դեղորայքի ձեռք բերման, ինչպես նաև մասնագիտական կադրերի պատրաստման և ամբողջ հակաուռուցքային միջոցառումների համալիրի համար:  Հարկ է նշել, որ յուրաքանչյուր երկիր ունի այս կամ այն հիվանդություների հաճախականության հարաբերակցության  առանձնահատկություններ, իսկ երկրների սահմաններում` առանձին տարածաշրջաններում և կլիմայա-աշխարհագրական գոտիներում դիտարկվում են ուռուցքաբանական հիվանդացության և մահացության մակարդակի և կառուցվածքի զգալի տարբերություններ:   Հայաստանը պատկանում է այն երկրների թվին, որտեղ վերջին տասնամյակում բնակչության առողջության վիճակը բնորոշվում է, մասնակիորեն, չարորակ նորագոյացությունների որոշակի աճով: Մի շարք մասնագետների կարծիքով, նկատվող միտման պատճառներն են. պոպուլյացիայում մեծահասակների թվի հարաբերական բարձրացումը, բնակչության իմունային ստատուսի փոփոխությունը, բնակչության կողմից հորմոնալ միջոցների առավել լայն կիրառումը և վիրուսային պատճառագիտությամբ հիվանդությունների հաճախականության բարձրացումը: Սակայն Հայաստանում թվարկվածների հետ մեկտեղ, ուռուցքաբանական հիվանդացության աճի պատճառներ են հանդիսանում այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են սոցիալ-տնտեսական և պայմանավորված տվյալ պոպուլյացիային յուրահատուկ առանձնահատկություններով: Այսպիսով, □Քաղցքեղի համաճարակաբանությունը և հակաուռուցքային պայքարի օպտիմալացումը Հայաստանում□ թեմայի շրջանակներում կատարած հետաղոտությունները հայտնաբերեցին. 

 

  • Հայաստանի հանրապետության բնակչության չարորակ նորագոյացություններով հիվանդացության, մահացության և «հիվանդության բեռի» միտումների ավելի քան մեկ տասնամյակի ընթացքում (1992-2004 թթ.): Ստացված ցուցանիշները համադրվել են ստուգիչ քաղվածք հանդիսացող 1987 թ. հետ: 
  • Բացահայտվել են հանրապետության բնակչության չարորակ ուռուցքների հիմնական տեղակայումներով հիվանդացության և մահացության կառուցվածքը, առավել մանրակրկիտ` կականց վերարտադրողական օրգանների ախտահարման պարագայում: Որոշվել է կանանց սեռական օրգանների և կրծքագեղձի քաղցքեղով հիվանդների միջին տարիքային շարժը: Ուսումնասիրվել են բարձիթողության պատճառները և հաճախականությունը, հաշվարկվել են տարբեր օրգանների ուռուցքաբանակն ախտահարման բացարձակ, ինտենսիվ և էքստենսիվ ցուցանիշները: 
  • Հայտնաբերվել է Հայաստանի բնակչության ուռուցքաբանական հիվանդացության արտահայտված շրջայնություն` երկրի առանձին բժշկա-աշխարհագրական տարածքների սահմաններում: Առանձնացվել են ուռուցքաբանական հիվանդացության առավելագույն (Շիրակ) և նվազագույն (Գեղարքունիք) ցուցանիշներով շրջանները, վերլուծվել է դիտարկվող շրջանայնության հնարավոր պատճառները, հաստատվել են Հայաստանի բժշկա-աշխարհագրական տարածքների բնակչության ուռուցքային հիվանդությունների յուրահատկությունները, նրանց առաջացման ռիսկի առավել հնարավոր գործոնները: 
  • Ցուցադրվել է ք. Երևանի № 8 պոլիկլինիկայում անցկացված, գործնականում առողջ կանանց մոտ արգանդի պարանոցի դիսպլազիաներ հայտնաբերման սկրինինգի արդյունավետությունը: Ստացված արդյունքները թույլ տվեցին ձևակերպել մի շարք առաջնահերթ խնդիրներ, որոնց լուծումը կբերի հանրապետության կին ազգաբնակչության արգանդի պարանոցի քաղցքեղի բարձիթող դեպքերի թվի նշանակալի նվազմանը: Հաստատվել է մի շարք զարգացող երկրների այն փորձը, որ պետությունը պետք է հոգա ինչպես բնակչության սկրինինգ զննման անցկացման, այնպես էլ հայտնաբերված նախաքաղցքեղային վիճակներով անձանց բուժման ծախսերը:
  • Ուսումնասիրության արդյունքների գործնական նշանակությունը կապված է հանրապետության առանձին շրջաններում սկրինինգ ծրագրերի և բուժ-կանխարգելիչ միջոցառումների անցկացման ծրագրի մշակման հետ:

 

Ստորև բերված են կատարված հետազոտության հիմնական արդյունքները:  

 

 

 

 

 

Համաճարակաբանական տեսություն 


Կլինիկասոցիալ զուգահեռները տուբերկուլոզով հիվանդների շրջանում դեղորայքակայունության տարբեր դրսևորումների դեպքում

 

Տուբերկուլոզը ժամանակակից կլինիկական բժշկության առավելագույն արդիական խնդիրներից մեկն է: Վարակիչ հիվանդությունների շարքում տուբերկուլոզը մնում է մեծահասակ բնակչության մահացության առաջատար պատճառ: 

 

Վերջին տարին տուբերկուլոզով հիվանդների բուժումը հիմնական հակատուբերկուլոզային դեղորայքամիջոցներով զգակիորեն բարդացել է: Ստեղծված իրավիճակի հիմնապատճառ է հանդիսանում տուբերկուլոզի հարուցչի էվոլյուցիան դեղորայքակայուն ձևերի: 

 

Վերջին տվյալները վկայում են, որ հիվանդացությոն աճը հիմնականում բացատրվում է է տուբերկուլոզի դեղորայքակայուն ձևերի տարածվածությամբ: Մինչդեռ, ծանր, սուր ընթացքով ձևերը զարգանում են թույլ դիմադրողականությոն ֆոնի վրա: Առողջապահության հաամաշխարհային կազմակերպության տվյալներով աշխարհում 50 միլիոն մարդ վարակված է ՏԲ միկոբակտերիաների կայուն շտամներով: 

 

Համաձայն ԱՀԿ-ի դասակարգման առանձնացվում է դեղորայքակայունության 3 ձև` մոնոռեզիստենտություն (կայունություն մեկ դեղամիջոցի նկատմամբ), պոլիռեզիստենտություն (կայունություն մի քանի դեղամիջոցի նկատմամբ) և բազմադեղորայքակայունություն (կայունություն առնվազն իզոնիազիդի և րիֆամպիցինի  նկատմամբ): 

 

Ժամանակակից համաճարակային պայմաններում, երբ դիտվում է տուբերկուլոզով հիվանդացության աճ, դեղորայքակայուն ձևերի տարածվածությունը կարևորագույն խնդիր է հանդիսանում ինչպես ողջ աշխարհի, այնպես էլ Հայաստանի համար:  

 

2002-2004թթ ընթացքում ուսումնասիրվել է Հայստանում դեղորայքակայուն տուբերկուլոզի տարածման հաճախականությունը, շարժը և կառուցվածքը հիմնական հակտուբերկուլոզայն դեղամիջոցների նկատմամբ, ինչպես նաև տարբեր կլինիկասոցիալական գործոնների ազդեցությունը դեղորայքակայուն տուբերկուլոզի զարգացման վրա, որն ունի նշանակալի կլինիկահամաճարակաբանական և կանխատեսման դեր: Դեզորայքակայունության արդյունքների որոշումը տևում է 3-4 ամիս, ինչն էլ իր հերթին խիստ անհրաժեշոտություն է առաջացնում ստանալու տվյալներ բազմադեղորայքակայուն ՏԲ ձևերի զարգացման հնարավոր ռիսկի մասին դեռևս բուժման սկզբնական փուլում: 

 

Այս նպատակը իրագործելու համար, նշված 3 տարիների ընթացքում թոքային ՏԲ-ով հիվանդների շրջանում ուսումնասիրվել են վիճակակագրական տվյալներ թոքային ՏԲ-ով հիվանդացության շարժի, վերջինիս դեստրուկտիվ և բակտերիալ ձևերի, մանրէազատման տեսակարար կշռի վերաբերյալ: Ցանքսով հաստատված մանրէազատումով հիվանդների մոտ ուսումնասիրվել է դեղորայքակայունության տարբեր ձևերի` մոնո-պոլիռեզիստենտության և բազմադեղորայքակայունության կառուցվածքը: 

 

Առաջին անգամ տուբերկուլոզի դեպքում  նոր հայտնաբերված և նախկինում բուժում ստացած թոքային ՏԲ-ով և մանրէազատ 210 հիվանդների մոտ տեղեկատվական տեխնոլոգիայի օգնությամբ մշակվել, փորձարկվել և ներդրվել է հիվանդի հետազոտման ստանդարտացված քարտ ու էքսպրես ախտորոշիչ աղյուսակ, տարբեր տեսակի դեղորայքակայունության զարգացման հնարավոր ռիսկի գնահատման համար, որի ընթացքում օգտագործվել է Ա.Վալդի հաջորդական ոչ համասեռ ստատիստիկ ճանաչման գործընթացը:

 

Հետազոտության ժամանակահատվածում նոր հիվանդների մոտ հայտնաբերվել է դեղորայքակայունության աճ 16,4% -ից 20,5%, այն դեպքում, երբ նախկինում բուժվածների մոտ այս ցուցանիշն անփոփոխ է և կազմում է միջինում ≈38,0 % (աղյուսակ 1):  

 

 

Դեղորայքակայունության  ամենաբարձր ցուցանիշները նոր հայտնաբերված հիվանդների մոտ հայտնաբերվել է ստրեպտոմիցինի 82,0% և իզոնիազիդի 14,4 %, ավելի ցածր` րիֆամպիցինի և էթամբութոլի նկատմամբ (3,0% և 1,0%): 

 

Բազմադեղորայքակայունությունը նոր հայտնաբերված հիվանդների մոտ աճել է 3,2%-ից մինչև 6,6%:  

 

Հետազոտության ընթացքում հաստատվել է, որ կլինիկական գործոններից դեղորայքակայուն տուբերկուլոզի զարգացման վրա ազդեցություն ունեն թոքային տուբերկուլոզի կլինիկական ձևը (բազմադեղորայքակայունության բարձր ցուցանիշ` 51,1՞2,6%, արձանագրվել է ֆիբրոզ-կավերնոզ ձևով հիվանդների մոտ), ախտաբանական փոփոխությունների տարածվածությունը (տարածուն դեստրուկտիվ պրոցեսները գերակշռում են պոլիռեսիստենտ և բազմադեղորայքակայուն ձևով հիվանդների շրջանում` 57,8՞4,8% և 53,2՞2,6% համապատասխանաբար ), նախկինունում անցկացված բուժման տևողությունը (բազմադեղորայքակայուն ձևերը գերակշռում են 1 ամսից ավել բուժում ստացած հիվանդների շրջանում), բուժման ռեժիմի խախտումները և մանրէազատումը:  Նկատվել է միջին տարիքի տղամարդկանց, գործազուրկների, միգրանտների, նախկինում բանտարկված անձանց և տուբերկուլոզից մահացած հիվանդների հետ շփում ունեցած անձանց գերակշռություն:  Ըստ աշխարհագրական ցուցանիշների գերակշռել են հիվանդները ք.Երևանից և մոտակա մարզերից (Արմավիր, Կոտայք, Արարատ):

 

Հակամանրէային դեղամիջոցների նկատմամբ տուբերկուլոզի հարուցչի դեղորայքակայունության զարգացման վրա ազդող կլինիկասոցիալական գործոնների քանակական և որակական գնահատման առաջարկված մեթոդի կիրառումը ցույց է տվել վերջինիս կիրառելու նպատակահարմարությունը ֆթիզիատրիկ և առողջապահական ցանցի մանրէաբանական լաբորատորիաների հետազոտություններում: Մեթոդը հնարավորություն է ընձեռնում առանց խորխի ցանքսի տյալների կանխատեսել դեղորայքակայունության զարգացման հնարավորությունը ընթացիկ քիմիոթերապիայի նախնական փուլում և դրանով իսկ ժամանակին իրագործել կանխորոշիչ և բուժական միջոցառումներ` դեղորայքակայունության զարգացումը կանխելու նպատակով:  


Աղբյուր` 


  1. Մ.Դ.Սաֆարյան, Դ.Գ.Խաչատրյան. Դեղորայքակայուն տուբերկուլոզի հատկանիշները բնորոշող ցուցանիշների տեղեկատվական գնահատականը//Առողջապահության հանդես - Երևան 2006. (հ.1), էջ 6-8
  2. M.D.Safaryan, L.T.Nikolayan, D.G.Khachatryan. Impact of genotype on the course of pulmonary tuberculosis in new case patients of Armenian population//EurRespir J2005; Suppl.49, 453s
  3. Д.Г.Хачатрян. Лекарственная устойчивость микобактерий туберкулеза в различных группах больных// Հայաստանի բժշկագիտություն-Երևան-2005. (հ.4) էջ 68-71

 

Հեղինակ. Պրոֆ.Վ.Դավիդյանց Ա.Բադալյան, Մ.Մեյմարյան, Լ.Նիազյան, Կ. Փամբուխչյան, Հ. Վարդումյան Գ.Կ.Բազիկյան
Սկզբնաղբյուր. Հայաստանի հանրային առողջության ամսական զեկույց 1-12.2006 No. 8, 2006
Աղբյուր. med-practic.com
Հոդվածի հեղինակային (այլ սկզբնաղբյուրի առկայության դեպքում՝ էլեկտրոնային տարբերակի) իրավունքը պատկանում է med-practic.com կայքին
Share |

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ

Կարդացեք նաև

Վարակիչ եվ մակաբուծային հիվանդություններով հիվանդացության ուսումնասիրությունը քաշաթաղի տարածաշրջանում

Մինչև այժմ բերված նյութերը հնարավորություն են տալիս գաղափար կազմել Քաշաթաղի տարածաշրջանում բնակչության առողջության, ինֆեկցիոն հիվանդությունների առաջացման...

Հիգիենիկ և հակահամաճարակային հսկողության համակարգի գործադրման ժամանակակից առանձնահատկությունները և հիգիենիկ բնագավառի կադրային ներուժի զարգացման նախադրյալները

Վերջին 10-ամյակում եվրոպական տարածաշրջանի մի շարք երկրներում տեղի են ունեցել քաղաքական, տնտեսական և սոցիալական ակնառու փոփոխություններ: Մի շարք երկրներում անկայուն տնտեսական իրավիճակը շարունակում է խորանալ շրջակա միջավայրի տասնամյակներ ձգվող բնափոխումներով...

Կլինիկական պրակտիկայում սիրտ-անոթային համակարգի հիվանդությունների համալրված կանխարգելում

Այս մեթոդական ձեռնարկը ներկայացնում է սրտաբանների, շաքարային դիաբետի,  աթերոսկլերոզի, հիպերթենզիայի Եվրոպական միությունների, շաքարային դիաբետի, ընտանեկան բժշկության...

Ոչ վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելման կարևորագույն խնդիրները

Բովանդակություն

Ներածություն  Ոչ վարակիչ հիվանդությունների պատճառները:4

Գլուխ 1

 Կանխարգելում: 7...

Ծխախոտի գովազդի առկա խնդիրները հայաստանում

Այս աշխատությունը մշակվել է «Հանրային առողջության հայկական միավորում» հասարակական կազմակերպության հետազոտական խմբի կողմից` «Հասարակական առողջապահության հայկական ասոցիացիա» հասարակական կազմակերպության հետ համագործակցությամբ...

Բժշկության և կենսաբանության մեջ տվյալների ներկայացումը և առաջնային անալիզը

Մաս I. Տվյալների ներկայացում  Ուսումնական ձեռնարկ 

Բովանդակություն

Պայմանական նշանների ցուցակ.................................................. ...

2005թ-ին իրականացված կենսաբանական և վարքագծային հետազոտությունների որոշ արդյունքների համեմատականը 2002թ-ի նմանատիպ հետազոտությունների արդյունքների հետ

Բնակչության տարբեր խմբերի շրջանում 2002թ. մարտ-ապրիլ ամիսներին անցկացվել են ՄԻԱՎ վարակի վերաբերյալ կենսաբանական և վարքագծային հետազոտություններ: Նմանատիպ հետազոտություններ անցկացվել են նաև 2005թ.-ին...

Հայաստանի բնակչության շրաջունում ալկոհոլի տարածվածության համահանրապետական ուսումնասիրություն

Նախաբան

2005թ-ի ապրիլի 1-ից մինչև նոյեմբերի 1-ը Հայաստանում իրականացվեց «Չափահասների շրջանում տարածված թմրամիջոցները» վերնագրով սոցիոլոգիական հարցումը...

Մալարիայի հետ մղման ծրագիրը հայաստանում. Առաջընթաց եվ գերակա խնդիրներ

Նախաբան

Մալարիան շարունակում է խոչընդոտել աշխարհի զարգացող շատ երկրների առողջապահության զարգացմանը: Մոլորակի բնակչության ավելի քան 2 միլիարդը...

Հայաստանի բնակչության շրջունում թմրամիջոցների տարածվածության համահանրապետական ուսումնասիրություն

Նախաբան

2005թ-ի ապրիլի 1-ից մինչև նոյեմբերի 1-ը Հայաստանում իրականացվեց «Չափահասների շրջանում տարածված թմրամիջոցները» վերնագրով սոցիոլոգիական հարցումը...

Նարկոլոգիա և տոքսիկոլոգիա
Հայաստանի Հանրապետությունում միավ վարակի վերաբերյալ կենսաբանական և վարքագծային հետազոտությունների արդյունքները (հոկտեմբեր-նոյեմբեր 2005թ.)

 Բովանդակություն

Հապավումներ ……………………………………………………........... 3  

Ներածություն ………………………………………………………........ 4 

1 Կենսաբանական հետազոտություններ ՄԻԱՎ վարակի վերաբերյալ … 5 

1.1 Ընտրանքային խմբերը …………………………………………........... 5 ...

Մեծահասակ բնակչության առողջության կարգավիճակ

Բնակչության ծերացումը մեր ժամանակի առավել երկարատև հեղափոխական գործընթաց է։ Նախկինում երբևէ այդքան շատ մարդ այսքան երկար չի ապրել (United Nations Center for Development and Humanitarian Affairs, 1991)։ Արդեն 1992թ. Շվեցիայի բնակչության 18% և Ճապոնիայի և ԱՄՆ-ի բնակչության 13% կազմում էին 65 տարեկան և բարձր տարիքի մարդիկ։ Ֆրանսիայում մեծահասակները կազմում են 14%։ Բնակչության ծերացումը, որը նախկինում դիտվում էր որպես արդյունաբերական զարգացած երկրներին բնորոշ պատահական միտում, ներկայումս ընդունում են որպես գլոբալ երևույթ...

Երևան քաղաքում բնակչության շտապ բժշկական օգնության (ՇԲՕ) դիմելիության բնութագիրն ըստ նոզոլոգիական խմբերի 2004թ. ընթացքում և կանչի ելքի վերլուծությունր 2001-2004թթ. ժամանակահատվածում

Վերջին տարիներին Երևան քաղաքում դիտվում է բնակչության ՇԲՕ դիմելիության աճ: Բնակչության բարձր պահանջարկի պատճառներից մեկը հանդիսանում է առաջնային բժշկասանիտարական օգնության օղակներում կանխարգելիչ ուղղության թուլացումը, ինչպես նաև հիվանդությունների քրոնիզացումը...

Թռչնի գրիպի համաճարակաբանություն

Թռչնի գրիպը (avian influenza) – սուր, բարձր վարակելիությամբ օժտված վիրուսային վարակ է` մարսողության և շնչական համակարգերի ախտահարմամբ, որին բնորոշ է բարձր մահացությունը...