Med-Practic
Նվիրվում է վաստակաշատ ուսուցիչ Գրիգոր Շահյանին

Իրադարձություններ

Հայտարարություններ

Մեր հյուրն է

Հրատապ թեմա

Առողջապահություն 3.2009

Օստեոպորոզ, ախտորոշումը և բուժումը. II մաս

Ընկնելը և օստեոպորոզի հետևանքով կոտրվածքներ ստանալը: Ոսկրի զանգվածի նվազումը և ընկնելու պատճառով ստացած վնասվածքների հաճախականության աճը որոշիչ դեր ունեն տարիքային օստեոպորոտիկ կոտրվածքների առաջացման գործում:

 

Ըստ վիճակագրության, 50 տարեկանից մեծ կանայք 4 անգամ ավելի շատ են ընկնում, քան տղամարդիկ, ընկնելու հաճախականությունն աստիճանաբար աճում է 85 և ավելի մեծ տարիքում:

 

Շատ դեպքերում ընկնելը տարբեր գործոնների փոխազդեցության հետևանք է: Դրանց 85%-ի պատճառն առաջնային օստեոպորոզն է, հիմնականը` հետդաշտանադադարայինը: Վերջինս տարեց կանանց առողջության համար մեծ վտանգ է ներկայացնում: Դա պայմանավորված է էստրոգենների պակասի պատճառով ոսկրային հյուսվածքի արագացած ռեզորբցիայով, ցիտոկինների արտազատմամբ և օստեոկլաստների ու օստեոբլաստների միջև ստեղծված անհամամասնությամբ, ինչը հանգեցնում է կոտրվածքներ ստանալու բարձր ռիսկի:

 

Երկրորդային օստեոպորոզի պատճառ են դառնում ներզատական համակարգի, մարսողական տարբեր օրգանների, երիկամների, արյան հիվանդությունները, ծագումնաբանական գործոնները և որոշ դեղեր (գլուկոկորտիկոիդներ, հակակոնվուլսանտներ, իմունադեպրեսանտներ և այլն):

 

Առաջնային և երկրորդային օստեոպորոզի միջև որոշակի սահման գոյություն չունի: Երկրորդային օստեոպորոզ հարուցող հիվանդությունները նպաստում են նաև առաջնային օստեոպորոզի առաջացմանը և, ընդհակառակն, երբ առաջնային օստեոպորոզը դեռևս վաղ շրջանում է և ի հայտ են գալիս երկրորդային օստեոպորոզի ընթացքն ակտիվացնող հիվանդություններ, այն ավելի արագ է զարգանում:

 

Կլինիկական պատկերը

 

Օստեոպորոզն անվանում են ժամանակակից ‚լուռե համաճարակ, քանի որ մեծ մասամբ այն ընթանում է առանց ախտանշանների և բացահայտվում, երբ ոսկրերի կոտրվածքներ են առաջանում: Սակայն հիվանդների մեծ մասը գանգատվում է միջթիակային կամ գոտկասրբոսկրային հատվածի ցավերից, որոնք ուժեղանում են ֆիզիկական բեռնվածության, նույն դիրքում (կանգնած կամ նստած) երկարատև մնալու դեպքում: Ցավերը թուլանում կամ վերանում են պառկած վիճակում հանգստանալուց հետո, որն անհրաժեշտ է լինում օրվա ընթացքում կրկնել շատ անգամ: Հիվանդների անամնեզում կարող են նշումներ լինել մեջքի շրջանում առաջացած սուր բնույթի էպիզոդիկ ցավերի մասին` ախտորոշված որպես գոտկասրբոսկրային ռադիկուլիտ, որն առաջացել է օստեոխոնդրոզից կամ դեֆորմացնող սպոնդիլոզից հետո, և որոնց կապակցությամբ հիվանդները բազմիցս բուժվել են թերապևտի, նյարդաբանի կամ վնասվածքաբան-օրթոպեդի հսկողության ներքո: Անհրաժեշտ է հիվանդի նախկինում կրած հիվանդությունները, ընդունած դեղամիջոցները գնահատել որպես ռիսկի գործոններ, որոնք կարող էին նպաստել օստեոպորոզի առաջացմանը:

 

Հիվանդին զննելիս անհրաժեշտ է չափել նրա հասակը, քանի որ դրա նվազումը օստեոպորոզի ախտանիշներից մեկն է: Պետք է ուշադրություն դարձնել նաև կեցվածքի փոփոխությանը, կրծքավանդակի կիֆոսկոլիոզի տիպով դեֆորմացիային, որն ‚այրիի սապատե են անվանում: Ողների կոմպրեսիոն կոտրվածքների պատճառով ողնաշարի կարճանալու դեպքում կրծքավանդակի կողմնային մակերեսի մաշկը կարող է ծալքավորվել, որովայնը` արտափքվել:

 

Տեղային (տոպիկ) ախտորոշումը

 

Օստեոպենիայի ախտորոշման ամենատարածված մեթոդը կմախքի ռենտգենյան նկարի դիտումն է: Ստանդարտ ռենտգենյան նկարում հայտնաբերվում են խողովակային ոսկրերի դիաֆիզներում առաջացած օստեոպորոզը: Լավ տեսանելի է լինում ոսկրի բարակած կորտիկալ շերտը: Որքան բարակ է կորտիկալ շերտը, այնքան փոքր է կորտիկալ ինդեքսը: Վերջինս ցույց է տալիս ոսկրի տրամագծի և դրա կորտիկալ մասի հարաբերությունը:

 

Օստեոպորոզի արտահայտված ձևերի ժամանակ ողների բարձրությունը նվազում է, որոնք ձևափոխվում են, ստանալով սեպաձև կամ ‚ձկան թեփուկներիե տեսք: Ռենտգենյան հետազոտությունը, առավելությունների հետ մեկտեղ, ունի մի շարք թերություններ, քանի որ այդ մեթոդով օստեոպենիայի ախտորոշումը բավական սուբյեկտիվ բնույթ է կրում` այն կապված է բժիշկ-ռենտգենաբանի մասնագիտական որակավորման հետ. բացի այդ, անհնար է ախտորոշում կայացնել վաղ շրջանում, քանի որ ռենտգենյան պատկերի վրա օստեոպորոզի նշանները երևում են միայն այն ժամանակ, երբ ոսկրի զանգվածի 20-30%-ն արդեն նվազած է:

 

Վերջին երկու-երեք տասնամյակներում ոսկրադենսիտոմետրիային հետազոտման սարքեր են ստեղծվել, որոնք թույլ են տալիս չափումներ կատարել, որոշել ոսկրի զանգվածի դեռ 2-5% կորստի աստիճանը` կմաղքի տարբեր հատվածներում:

 

Գոյություն ունեն չափումներ կատարելու մի քանի մեթոդներ` իզոտոպային, ռենտգենյան (մոնո- և երկֆոտոնային աբսորբցիոմետրիա), համակարգչային տոմոգրաֆիայի, գերձայնային և այլն:

 

Ոսկրի հյուսվածքի հանքային խտության (ՈՀՀԽ) որոշման հիմնական ցուցանիշներն են հետազոտվող հատվածում ոսկրի հանքային բաղադրությունը` ՈՀԲ-ն, արտահայտած գրամներով, և ոսկրի հանքային խտությունը` ՈՀԽ-ն, որը հաշվարկվում է` ելնելով ոսկրի տրամագծից և արտահայտվում գրամներով մեկ քառակուսի սանտիմետրում (գ/սմ2):

 

Կոտրվածքների ենթարկվելու ռիսկը որոշելու (կանխատեսելու) լավագույն մեթոդը ոսկրի խտության որոշումն է: Ոսկրային դենսիտոմետրերի հիշողության մեջ պահվում են ծրագրավորված տվյալներ` կմաղքի տարբեր հատվածների ոսկրային հյուսվածքների խտության նորմատիվային ցուցանիշները` կապված սեռի և տարիքի հետ, որոնք հաշվարկվել են` հիմնվելով պոպուլացիոն մեծածավալ հետազոտությունների տվյալների հիման վրա: 

 

Թեստավորման ժամանակ ոսկրի խտությունը համեմատվում է նույն տարիքին համապատասխանող նորմատիվային տվյալների (60 տարեկան կնոջ տվյալները համեմատվում են նույն տարիքի առողջ կնոջ տվյալների հետ)` Z ինդեքս, կամ հսկողական խմբի երիտասարդ տարիքի կնոջ տվյալների հետ, որի ոսկրային զանգվածը հասել է իր գագաթնակետին (60 տարեկան կնոջ տվյալները համեմատվում են 25-30 տարեկան կնոջ տվյալների հետ)` T ինդեքս:

 

Ախտորոշման չափանիշ է T ինդեքսը, որը, ըստ ԱՀԿ տվյալների, օստեոպենիայի և օստեոպորոզի արտահայտվածության աստիճանի գնահատման հիմնական ցուցանիշն է:

 

Օստեոպենիան օստեոպորոզի նախակլինիկական փուլն է: SD-ն ըստ T ինդեքսի տատանվում է -1-ից մինչև -2,5-ի սահմաններում և անվանվում է օստեոպենիա կամ անախտանիշ օստեոպորոզ, որի դեպքում պահանջվում են կանխարգելիչ բուժում և մոնիթորինգ: SD-ի -2,5-ից ավելի շեղումն անվանում են առկա կամ միջին ծանրության օստեոպորոզ: Ոսկրի հանքային խտության SD-ի -2,5-ից ավելի նվազումը ու օստեոպորոզի պատճառով առաջացած կոտրվածքը ծանր աստիճանի օստեոպորոզի նշաններ են:

 

Եթե հետդաշտանադադարի շրջանում գտնվող կինը կոտրվածք է ստանում, ուրեմն օստեոպորոզ ունի, անգամ եթե ոսկրի խտության T ինդեքսը նշված սահմաններում է:

 

Ոսկրի հանքային խտությունը (ՈՀԽ) պետք է որոշել.

 

  • 65-ից բարձր տարիքի կանանց (անկախ ռիսկի գործոնի առկայությունից), 
  • 65-ից ցածր տարիքի` հետդաշտանադադարի շրջանում գտնվողների (որոնց մոտ առկա է մեկ կամ մի քանի ռիսկի գործոն), 
  • այդ շրջանում կոտրվածքներ ստացած կանանց ՈՀԽ-ն (ախտորոշումը ճշտելու և հիվանդության ծանրության աստիճանը որոշելու նպատակով),
  • ՈՀԽ-ն որոշելու անհրաժեշտություն չկա,
  • հետդաշտանադադարի շրջանում գտնվող առողջ կանանց, 
  • առողջ երեխաների և դեռահասների, 
  • հետդաշտանադադարին բնորոշ ախտանիշների պակասեցման նպատակով փոխարինող հորմոնային (էստրոգեններով) բուժում ստացող կանանց ՈՀԽ-ն (պետք չէ առանց ՈՀԽ-ն որոշելու նշանակել օստեոպորոզի բուժման այլ եղանակ):

 

Օստեոպորոզի բուժումը բարդ է, քանի որ հիվանդությանը բնորոշ են պատճառների բազմազանությունը և հետերոգեն բնույթը:

 

Բուժման նպատակն է`

 

  • ոսկրի զանգվածի կորստի դանդաղեցումը կամ դադարեցումը (ցանկալի է բուժման արդյունքում հասնել ոսկրային զանգվածի աճի), 
  • հետագայում ոսկրերի կոտրվածքների առաջացման կանխարգելումը, 
  • ոսկրային մետաբոլիզմի ցուցանիշների կարգավորումը, 
  • ցավային համախտանիշի նվազեցումը կամ վերացումը, 
  • հիվանդի ընդհանուր վիճակի և շարժունակության, նրա կյանքի որակի լավացումը,
  • աշխատունակության վերականգնումը: 

 

Մուրացանե համալսարանական էնդոկրինոլոգիական կլինիկան հագեցած է գերձայնային դենսիտոմետրով (Sahara ընկերության գերձայնային սոնոմետր): Հետազոտման այս մեթոդի առավելություններն են ճառագայթման բացակայությունը, հետազոտման ոչ մեծ ծախսատարությունը, սարքը հեշտությամբ տեղափոխելու հնարավորությունը: Դենսիտոմետրով 10 վայրկյանի ընթացքում տրվում է կրունկոսկրի գերձայնային բնութագիրը (արագությունը և ԳՁ-ալիքի թուլացումը), որի հիման վրա որոշվում են ՈՀԽ-ի հաշվարկային մեծությունն ու T ինդեքսը: Հաշվարկվող ցուցանիշների կանխատեսման կլինիկորեն հաստատված բարձր զգայունությունը անփոխարինելի են դարձնում Sahara ֆիրմայի սարքերը հատկապես կոնքոսկրի և ողների կոտրվածքներ ունենալու ռիսկը` սկրինինգային հետազոտություններով որոշելու տեսանկյունից:

 

Մուրացանե համալսարանական հիվանդանոցի լաբորատոր-ախտորոշիչ կենտրոնում օստեոպորոզի ախտորոշման և բուժման նպատակով որոշվում են ոսկրային ռեզորբցիայի (b-cross-labs) և ոսկրագոյացման (օստեոկալցին և պրոկոլագեն 1) մարկերները, ինչպես նաև պարատհորմոնի, կալցիտոնինի և D3 վիտամինի մակարդակը:

Հեղինակ. Ելենա Աղաջանովա. «Մուրացան» համալսարանական կլինիկայի էնդոկրինոլոգիայի ամբիոն
Սկզբնաղբյուր. Առողջապահություն 3.2009
Աղբյուր. med-practic.com
Հոդվածի հեղինակային (այլ սկզբնաղբյուրի առկայության դեպքում՝ էլեկտրոնային տարբերակի) իրավունքը պատկանում է med-practic.com կայքին
Share |

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ

Կարդացեք նաև

Քաղցկեղ. արդի իրավիճակը և հեռանկարները

Վերջին հարյուրամյակի ընթացքում ուռուցքաբանության անջատումը որպես ինքնուրույն գիտական ուղղություն, վերջին կես դարում դրա բուռն զարգացումը պայմանավորված էին հիվանդացության աճով...

Թվեր և փաստեր Ուռուցքաբանություն
Վերջույթագոտկային մկանային դիստրոֆիա

Ներածություն: Վերջույթագոտկային մկանային դիստրոֆիան հետերոգեն հիվանդություն է, որի կլինիկական արտահայտությունները պայմանավորված են տարբեր գեների արատների հետ...

Գենետիկա Ախտաբանական անատոմիա
Վաղեմին և արդիականը միզուկի վիրաբուժական վերակառուցման հարցում

Միզուկի նեղանալու (стриктура) հետ կապված հիվանդությունների մասին մտքերը դարեր ի վեր հիվանդներին ու բուժողներին հանգիստ չեն տալիս: Այս հիվանդության պատճառով աշխարհի բոլոր տարիքային խմբերի տղամարդիկ տառապում են, դառնում հաշմանդամ, երբեմն...

Ուրոլոգիա
Ապենդիցիտը և ճիճվային հիվանդությունները

Դեռևս հազարամյակներ առաջ աջ զստափոսում տեղակայված, այսպես կոչված` բորբոքային ուռուցքներից սովորաբար հիվանդները մահանում էին ծանր տառապանքներից: Բուժման դեպքեր հազվադեպ էին գրանցվում: XVI դարում պարզվեց, որ այդ տառապանքների պատճառը...

Վարակաբանություն Վիրաբուժություն
Աղիքային սուր վարակների սեզոնայնությունը Գյումրիում

Համաճարակային գործընթացի պարբերականության վրա ազդող հիմնական գործոններից են բնակլիմայական, սոցիալ-տնտեսական, բժշկաաշխարհագրական ազդակները, որոնց համալիր ազդեցության ֆոնի վրա վարակիչ...

Թվեր և փաստեր Վարակաբանություն Գաստրոէնտերոլոգիա, լյարդաբանություն
Հայաստանում շրջանառող «C» հեպատիտի վիրուսի գենոտիպային կազմը

Ինչպես ցույց են տալիս վերջերս կատարված հետազոտությունները [1], Արևելյան Եվրոպայի տարածքում ներերակային թմրանյութեր օգտագործող անձանց թվի շարունակական աճը և, միևնույն ժամանակ, բժշկական հաստատություններում աշխատանքի անվտանգության...

Վարակաբանություն Գաստրոէնտերոլոգիա, լյարդաբանություն
Մաշկ
Մաշկ

Մաշկը (cutis) կազմում է մարմնի ընդհանուր ծածկույթը, որի մակերեսը 1,5-2 քառակուսի մետր է, հաստությունը` 0,5-4 մմ, քաշը` մարմնի քաշի 16 տոկոսը: Նրա մեջ են գտնվում զգացող նյարդային վերջույթների...

Մաշկաբանություն Մարմնի խնամք
Քաղցկեղը և դրա դեմ պայքարի եղանակները (հետազոտվեք հանուն ձեր առողջության, հանուն ձեր ընտանիքի)
Քաղցկեղը և դրա դեմ պայքարի եղանակները (հետազոտվեք հանուն ձեր առողջության, հանուն ձեր ընտանիքի)

Քաղցկեղը հայտնի է վաղ ժամանակներից: Մինչև մեր օրերը պահպանված հին եգիպտական բժշկության սկզբնաղբյուրում` Էբերսի պապիրուսում, որը գրվել է մ.թ.ա. ավելի քան 3500 տարի առաջ...

Ուռուցքաբանություն
Ինչ է պարբերական հիվանդությունը: Պարբերական հիվանդության բուժման մասին
Ինչ է պարբերական հիվանդությունը: Պարբերական հիվանդության բուժման մասին

Հիվանդության ժառանգման և վտանգների մասին: Պարբերական կամ, ինչպես ժողովուրդն է ասում` «երևանյան» կամ «հայկական հիվանդությունը» դասվում է ժառանգական հիվանդությունների...

Համակարգային հիվանդություններ
Ամոթխածություն
Ամոթխածություն

XXI դարում ծնողների համար հոգեբանական արդի խնդիրների մեջ առանձնակի տեղ է զբաղեցնում երեխաների ամոթխածությունը և դրանից բխող` շրջապատի հետ հաղորդակցման դժվարությունները...

Երեխայի դաստիարակությունը և հոգեկան առողջությունը Հոգեկան առողջություն
Անմարդկային շնասիրություն
Անմարդկային շնասիրություն

Վերջերս մի խումբ մարդիկ մայրաքաղաքում թափառող շների նկատմամբ մարդասիրական կամ, որ ավելի ճիշտ է, շնասիրական վերաբերմունքից դրդված կազմակերպել են «Յունիգրաֆ-Իքս» ՍՊԸ, որն իր իրավասությունը ձեռք է բերել ՀՀ պետական գնումների...

Թվեր և փաստեր
Հղիությունը և դրան նախապատրաստվելը: Մայրանալու ճանապարհին...
Հղիությունը և դրան նախապատրաստվելը: Մայրանալու ճանապարհին...

Հղիության 1-ին շաբաթ: Եթե մտադրվել եք մայրանալ, ապա այն պետք է ձեր ընդհանուր վիճակը, կենսակերպը կրկին վերանայելու առիթ դառնա: Դեռևս մի քանի ամիս առաջ, մինչև հղիանալը հրաժարվեք...

Հղիություն, ծննդաբերություն Պերինատոլոգիա, մանկաբարձություն և ուրո-գինեկոլոգիա
Սեռական կյանքը հղիության ընթացքում
Սեռական կյանքը հղիության ընթացքում

Բոլոր հղիներին և նրանց ամուսիններին հետաքրքրում է, թե արդյո՞ք հղիության ընթացքում սեքսով զբաղվելն անվտանգ է: Կարելի՞ է մերձենալ հղի կնոջը, թե՞ ավելի լավ է զերծ մնալ դրանից...

Սեռական կյանք Հղիություն, ծննդաբերություն Սեքսոլոգիա
Յոթ տարեկանի ճգնաժամը
Յոթ տարեկանի ճգնաժամը

Վաղուց է նկատվել, որ 7-8 տարեկանների վարքում և հոգեկան աշխարհում որոշակի բացասական երևույթներ են դիտվում` կամակորություն, վախ, նյարդայնություն, յուրահատուկ սեթևեթանք...

Երեխայի դաստիարակությունը և հոգեկան առողջությունը

Notice: Undefined index: HTTP_X_FORWARDED_FOR in /sites/med-practic.com/classes/flud_class.php on line 33

ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԸ