H1N1

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) հրապարակած տեղեկատվության համաձայն` աշխարհում H1N1 վիրուսի հարուցած A գրիպի (խոզի գրիպի) համաճարակային իրավիճակը շարունակում է մնալ լարված` համաճարակային գործընթացում ընդգրկելով նոր տարածքներ:

Գրիպի H1N1 վիրուսի գեների համակցությունը նախկինում չի հանդիպել: ԱՀԿ-ն հայտարարել է պանդեմիայի սպառնալիքի հինգերորդ մակարդակ, որը բնորոշվում է մարդուց մարդուն վիրուսի փոխանցմամբ: 

Ըստ ԱՀԿ-ի տեղեկատվության, H1N1 վիրուսի հարուցած գրիպի նախանշանները նման են ցանկացած այլ վիրուսային գրիպի նախանշաններին. բարձր ջերմություն, հազ, գլխացավ, հոդացավ, մկանային ցավ, ցավ կոկորդում, երբեմն սրտխառնուք և փորլուծություն: Այս ամենից բացի, կան ևս մի շարք այլ նախանշաններ, որոնց առկայության դեպքում անհրաժեշտ է զգուշանալ և անհապաղ դիմել բժշկի օգնությանը:

• Երեխաների շնչառությունը արագանում է կամ դժվարանում, մաշկը` կապտում, նրանք դառնում են քնկոտ, ունենում են սրտխառնուք, հիվանդագին զգայունություն, որի դեպքում երեխան չի ցանկանում, որ իրեն գրկեն:

• Մեծահասակների դեպքում վտանգավոր նախանշաններ են համարվում դժվարացած շնչառությունը, շնչարգելությունը, կրծքավանդակի, որովայնի շրջանում ծանրության կամ ցավի զգացումը, հանկարծակի առաջացած գլխապտույտը, գիտակցության մթագնումը, սրտխառնուքը:

• Հիվանդության կանխարգելման համար բժիշկները կոչ են անում հետևել հետևյալ պարզ կանոններին. 

• աշխատեք չշփվել հիվանդի հետ, եթե անգամ ենթադրում եք, որ նրա տկարության պատճառը պարզապես մրսածությունն է,

• հազալիս կամ փռշտալիս փակեք բերանը թաշկինակով կամ անձեռոցիկով. օգտագործելուց հետո դրանք փոխարինեք նորով, 

• ձեռքերը հաճախակի լվացեք օճառով, հատկապես այն դեպքում, երբ հազալիս կամ փռշտալիս փակել եք բերանը թաշկինակով կամ անձեռոցիկով: Ձեռքերը կարելի է մաքրել նաև սպիրտ պարունակող նյութերով,

• աշխատեք ձեռքերով չդիպչել աչքերին, քթին և բերանին: Այս ճանապարհով նույնպես տարածվում են գրիպի հարուցիչները,

• գ բարևելիս խուսափեք ձեռքսեղմումից և առավել ևս համբուրվելուց (վերջինս շատ տարածված է Թուրքիայում: Այդ երկրի վարչապետը գրիպի համաճարակի տարածումը կանխելու նպատակով կոչով դիմել է բնակչությանը` բարևելիս չհամբուրվել):

ԲԱՐԵՎ...

Դեռևս 1881թ. ալեքսանդրապոլցի բժիշկ Ավետիք Բաբայանը գրում էր, որ հայերի մեջ մի նոր սովորություն է մուտք գործել, որն աստիճանաբար թափանցում է գավառի ու գյուղերի բնակչության մեջ: Ըստ այդ սովորության` հարազատները, բարեկամները, ընկերները հանդիպելիս համբուրում են շուրթերը, այն էլ ոչ թե մեկ, այլ երեք անգամ: Ցավալին այն է, գրում է Բաբայանը, որ դա համարում են ՙքաղաքավարության՚, ՙկրթված՚ լինելու նշան: 

Շատ հետաքրքիր է 1904-ին Նոր Բայազետի գավառի Վերին Ղարանլու գյուղից Միսակ Նալբանդյանցի հոդվածը: Նա հայտնում էր, որ ժողովրդի մեջ հիվանդությունների տարածմանը շատ է նպաստում միմյանց համբուրելու` նոր մուտք գործած սովորությունը: Հոդվածագիրը խնդրում էր բժիշկներին համբույրի վտանգը գյուղացիներին իրազեկելու նպատակով օգնել իրենց և ուղարկել հասկանալի լեզվով տպագրված թերթիկներ, գրքույկներ, խրատներ:

Այս ամենը տեղի է ունեցել ավելի քան 100 տարի առաջ, երբ վիրուսաբանությունը դեռևս գտնվում էր սաղմնային վիճակում: Հայտնի չէին վարակական հիվանդություններ առաջացնող շատ հարուցիչներ, դրանց փոխանցման ուղիներն ու կանխարգելման միջոցները:

Այժմ, երբ մեր հանրապետությունը բաց է բոլորի առջև, նպաստավոր պայմաններ են ստեղծվել վարակիչ հիվանդությունների տարածման համար: Այնինչ, ոչ միայն բժիշկներին է լավ հայտնի, որ գրիպը` իր վիրուսային հարուցիչներով, գրեթե բոլոր մանկական վարակական, ստամոքսաաղիքային տրակտի բակտերային և վիրուսային հիվանդությունները, տուբերկուլոզը և բազմաթիվ այլ հայտնի ու անհայտ հիվանդություններ կարող են համբույրի միջոցով փոխանցվել մարդկանց: Հիշյալ հիվանդությունների ճնշող մեծամասնության հարուցիչները տեղ են գտնում նաև քիթ-ըմպանում, ուր բազմանալով, հեղեղում են բերանի խոռոչը ու նրանում թուքն ու լորձը: 

Հայտնի է, որ նման հիվանդությունների, անգամ հազի, փռշտոցի ժամանակ արտանետվող թքի կաթիլները, գործածած սննդամթերքի ու ջրի մնացորդները վարակիչ են շրջապատի համար: Էլ չենք խոսում համբուրվելու մասին: 

Շատերը, կարծես խնայելով երեխայի դեմքն ու շրթունքները, համբուրում են նրա թաթիկները, անտեսելով, որ փոքրիկները դրանք բերանն են տանում: 

Մնում է խորհել ու ճիշտ եզրակացությունների հանգել` համբուրելու ոչ հիգիենիկ սովորությունը կանխելու համար: Դա պետք է լինի ոչ միայն բժիշկների ու բուժաշխատողների, այլև ողջ բնակչության հոգսը:

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ