Med-Practic
Նվիրվում է վաստակաշատ ուսուցիչ Գրիգոր Շահյանին

Իրադարձություններ

Հայտարարություններ

Մեր հյուրն է

Հրատապ թեմա

Առողջապահություն 2.2010

Իմունային համակարգ (սկիզբը` 2010թ. N1-ում)

Իմունային համակարգ (սկիզբը` 2010թ. N1-ում)

Նախ ասենք, որ հաճախ նույնացնում են իմունիտետ և անընկալություն հասկացությունները: Բառարաններում էլ սրանք դեռևս գրանցված են որպես հոմանիշներ, սակայն արմատապես տարբերվում են միմյանցից:

 

Անընկալությունը, ինչպես նաև ընկալությունը տվյալ կենսաբանական տեսակի (մարդ, թռչուն, ջրում, ցամաքում բնակվող կենդանիներ) հատկանիշն է, որի շնորհիվ կենդանիները մարդու հիվանդություններով և մարդիկ` տարբեր կենդանիների հիվանդություններով չեն հիվանդանում: Պարզապես այս կամ այն հիվանդությամբ մարդը կամ կենդանին հիվանդանում է, եթե նրանց օրգանիզմում տվյալ հիվանդության հարուցիչների բազմացման համար բարենպաստ պայմաններ կան: Եթե դրանք բացակայում են, ապա այդ հարուցիչների մուտքը տվյալ օրգանիզմ զարգացման, բազմացման հեռանկար չի ունենում, ուստի դրանք ոչնչանում կամ ինքնաարտաքսման են ենթարկվում: Այնպես որ, վերջին դեպքում մարդը պարզապես չի հիվանդանում, քանի որ նրա օրգանիզմը այդ հարուցչի համար օտար է, իսկ օրգանիզմը դրան ոչնչացնելու և դրանից պաշտպանվելու ջանքեր չի թափում` հակամարմիններ չի մշակում: Սա տեսակային անընկալությունն է: Այնինչ իմունիտետը հատուկ պաշտպանական հակամարմինների, հակաթույների առկայությունն է, որի կարիքն ունի տվյալ հիվանդության նկատմամբ ընկալ օրգանիզմը: Իմունիտետը ձևավորվում է, եթե տվյալ հիվանդության հարուցչի բազմացման համար օրգանիզմում բնական պայմաններ կան: Ուստի այդ հարուցիչներից պաշտպանվածությունն ապահովելու համար այստեղ իմունային հատուկ հակամարմիններ են մշակվում: Գործի է դրվում իմունային համակարգի օրգանների պաշտպանիչ բջիջների ամբողջ հավաքակազմը: Ուրեմն, իմունիտետը օրգանիզմում կոնկրետ որևէ հարուցչի դեմ հատուկ հակամարմինների և հակաթույների առկայությունն ու դրանց մշակման գործընթացն է: 


Տարբերում են իմունիտետի հետևյալ տեսակները:

 

  1. Բնական իմունիտետ, երբ մարդը որոշակի հիվանդությունների դեմ բնական ճանապարհով հակամարմիններ է ձեռք բերում.


  • ա) մորից` պտղի ներարգանդային զարգացման ընթացքում (սա բնական, պասիվ, ժամանակավոր իմունիտետն է),
  •  բ) ախտածին հարուցիչներով վարակվելիս, երբ օրգանիզմի իմունային ամբողջ համակարգը գործի է դնում իր տեղային ու արյունային մեխանիզմները և այդ հիվանդածին մանրէներին չեզոքացնող հատուկ հակամարմիններ, հակաթույներ է արտադրում: Սա բնական, ակտիվ, երկարատև իմունիտետն է, որի շնորհրվ մարդը երկրորդ անգամ այդ հիվանդությունով չի հիվանդանում: Ավելին, այդ նույն հարուցչի հետ հաջորդ հանդիպումների դեպքում օրգանիզմում արթնանում է իմունաբանական հիշողությունը, և իմունային համակարգն ավելի բուռն հակազդող պատասխան է տալիս:

 

Եվ քանի որ բնական ակտիվ իմունիտետը օրգանիզմում պարտադիր կարգով ձևավորվում է ախտածին մանրէներով վարակման կամ տվյալ հիվանդությամբ հիվանդանալու դեպքում, ուստի բնակչությանը այդ համատարած վտանգից զերծ պահելու համար կիրառում են կանխարգելիչ` արհեստական միջոցներ: Այսպես, համատարած հիվանդությունից խուսափելու նպատակով վարակի զարգացման վտանգի գոտում ապրող մարդկանց օրգանիզմ են ներմուծում.

 

  • ա) կամ ժամանակավոր պաշտպանվածությունն ապահովելու համար նախապես մշակված հատուկ պաշտպանիչ իմուն հակամարմիններ (սա արհեստական պասիվ իմունիտետն է), 
  • բ) կամ բնակչության խոցելի խմբերում որևէ հիվանդության դեմ երկարատև կայուն իմունիտետ մշակելու նպատակով օրգանիզմ է ներմուծվում տվյալ վարակիչ հարուցչի ախտածին հատկություններից զրկված, բայց իմունային հատկանիշներ կրող սպիտակուցները` որպես պատվաստանյութ (վակցինա): Վերջինս դրդում է օրգանիզմի իմունային համակարգի օրգաններին ու բջիջներին, և սրանք ակտիվ ձևով սկսում են հատուկ հակամարմիններ, հակաթույներ արտադրել: Դա ապահովում է երկար ժամանակով պաշտպանվածությունը տվյալ հիվանդությունից, ինչպես նաև պահպանվում է վերը նշված իմունաբանական հիշողությունը: Սա արհեստական ակտիվ, երկարատև իմունիտետն է:

 

Այժմ, երբ ձեզ հայտնի է իմունիտետի բուն էությունը և նրա տարատեսակների դերը օտար ազդակներից մարդու օրգանիզմի պաշտպանվածության գործում, հիշեցնենք, որ արտաքին ծածկույթներից (մաշկ, լորձաթաղանթներ) և տարբեր օրգանների հյուսվածքներից արյան ու ավիշի մեջ թափանցած բոլոր օտար սպիտակուցները, թույներն ու հիվանդածին մանրէները արյան միջոցով նախ և առաջ հայտնվում են ամբողջ օրգանիզմում տարածված ավշային հանգույցներում (նկ. 1), որտեղ սկսվում է այդ օտար «հյուրերի» ստուգման, ճանաչման ու տարբերակման գործընթացը: Այս ընթացքում օտար «հյուրերի» ներթափանցման մուտքին մոտ գտնվող ավշային հանգույցներն ու հանգուցախմբերը մեծանում են, առաջանում են բորբոքման բոլոր նշանները (ցավ, կարմրություն, տեղային ջերմաստիճանի բարձրացում, այտուց և ֆունկցիայի խանգարում): Օտար «հյուրերին» չեզոքացնող, ոչնչացնող հատկանիշներով օժտված մեծ լիմֆոցիտները` ֆագոցիտները կլանում, խժռում են ախտածին մանրէներին (նկ. 2): Հաճախ սրանով էլ ավարտվում է օրգանիզմը դրանց ազդեցությունից զերծ պահելու տեղային հյուսվածքային, բջջային իմունիտետի գործընթացը: Սակայն, երբ այս սահմանագծում առկա հնարավորությունները չեն բավարարում դրանց զարգացումն ու բազմացումը կանխելու համար անհրաժեշտ պահանջներին, և վարակը օրգանիզմում տարածվելու վտանգ է սպառնում, ապա սկսում է գործել հումորալ` արյունային իմունիտետը: Դա մի գործընթաց է, որին մասնակցում են, այսպես կոչված` լիմֆոիդ հյուսվածքի բոլոր օղակները (նկ. 1)` արյունաստեղծ օրգաններ` փայծաղը, ոսկրածուծը, թիմուսը (ուրցագեղձ), որոնք արյունային և ավշային համակարգերի բազմատեսակ իմունային գործառույթներ իրականացնող` արյան և ավշային նախնական, T և B լիմֆոցիտներ, պլազմատիկ բջիջներ են արտադրում (նկ. 3 և 4): Գործի են դրվում ներզատական գեղձերի հորմոններն ու իմունային գործընթացի համար պատասխանատու բոլոր բջիջները: 

 

Նկար 1. Իմունային համակարգի օրգանները


 

Նկար 2. Ֆագոցիտը կլանում, քայքայում և դուրս է շպրտում օտար սպիտակուցին


 

Նկար 3. Արյունաստեղծ օրգաններից ծնված լիմֆոցիտները


Նկար 4. Լիմֆոցիտների տարատեսակները


Պաշտպանիչ հակամարմիններ իմունոգլոբուլիններ

 

Սրանք լիմֆոկիններ են արտադրում

 

Այստեղ չափազանց մեծ է արյան, որպես ունիվերսալ փոխադրամիջոցի դերը, որը հյուսվածքներին թթվածին, սննդանյութեր մատակարարելուց և նյութափոխանակության արգասիքները հյուսվածքներից հեռացնելուց բացի, ամբողջ օրգանիզմով մեկ իմունիտետի մշակման վերը նշված կենտրոններին է հասցնում ավշային հանգույցում հայտնված օտար սպիտակուցի, ախտածին մանրէի մասին ինֆորմացիան: Դրանով արյունն ապահովում է օրգանիզմի պաշտպանական միջոցների համակցված և առկա պահանջին համապատասխան ուժերի վերադասավորումը: Վերջինս իրականացվում է ներթափանցած օտար մանրէի դրդմամբ, լիմֆոցիտների կողմից արտադրվող և արյան մեջ շարունակ շրջանառող կենսաբանական ակտիվ նյութերի` լիմֆոկինների շնորհիվ (նկ. 4): Լիմֆոկինները գործի են դնում և կարգավորում թիմուսում, ոսկրածուծում, փայծաղում ծնվող լիմֆոցիտների արտադրությունը, ոսկրածուծի բջիջներից հակամարմիններ, սպիտակուցներ արտադրող պլազմատիկ բջիջների գոյացումն ու ակտիվ գործունեությունը:

 

Եվ այս նորաստեղծ պլազմատիկ բջիջների շարունակ աճող բազմությունը ողողում է ավշային և արյունային համակարգերը ախտածին մանրէներին ոչնչացնող հատուկ հակամարմիններով: Այսպիսով, արյունային (հումորալ) իմունիտետը ապահովում է օրգանիզմի հաղթանակն ախտածին մանրէներով հարուցված և զարգացող հիվանդության դեմ:

 

Ինչ վերաբերում է լիմֆոկինների և հորմոնային նյութերի փոխկապակցված գործընթացների ուսումնասիրություններին, դրանք այսօր ևս մոլեկուլային կենսաբանության առօրեական խնդիրներից են:

Հեղինակ. պրոֆ. Մարտունի Մուրադյան համաճարակաբան
Սկզբնաղբյուր. Առողջապահություն 2.2010 (287)
Աղբյուր. med-practic.com
Լուսանկարը. xn--80abghkh3cag.xn--p1ai
Հոդվածի հեղինակային (այլ սկզբնաղբյուրի առկայության դեպքում՝ էլեկտրոնային տարբերակի) իրավունքը պատկանում է med-practic.com կայքին
Share |

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ

Կարդացեք նաև

Մասնավորեցումն առողջապահության բնագավառում (մտորում է մասնագետը)

Հոդվածը տպագրվում է նպաստելու համար ներկայումս առողջապահության բնագավառում սեփականաշնորհման հետ կապված վիճաբանությունների խնդրում ռացիոնալ, պետականորեն կշռադատված և սպառողի համար արդյունավետ կողմնորոշում ձևավորելուն:

Մ.Մ...

Հրատապ թեմա Հայաստանում
Գիտաժողով ԱՄՆ-ում. «Ցիտոկիններ և բորբոքումներ»

ԱՄՆ-ի նշանավոր իմունաբանների մասնակցությամբ Սան Դիեգո քաղաքում 2010թ. հունվարին «Ցիտոկիններ և բորբոքումներ» նշանաբանի տակ տեղի ունեցած համաամերիկյան գիտաժողովին հրավիրված էր և ընդարձակ զեկուցումով հանդես եկավ ՀՀ ԳԱԱ և ՀՀ ԲԳԱ ակադեմիկոս, պրոֆեսոր Արմեն Գալոյանը...

Իրադարձություններ աշխարհում
Նիտրատների ազդեցությունը կաթնաթթվային բակտերիաների զարգացման վրա

Սննդի որակը և անվտանգությունը կարևոր դեր ունեն մարդու առողջության համար, որին վերջին ժամանակներս մեծ վտանգ է սպառնում սննդամթերքների աղտոտվածության պատճառով...

Վարակաբանություն
Ալերգիայի ձևերի և պատճառագիտության հարցերի մասին

Ալերգիա տերմինը 1906թ. առաջարկել է ավստրիացի ախտաբան ֆոն Պիրկեն` բնորոշելու օտար հակածինների նկատմամբ օրգանիզմի իմունաբանական տարաբնույթ ռեակցիաների հետևանքով զարգացող...

Ալերգոլոգիա
Կոլխիցինային բուժման որոշ հիմնահարցերի մասին

Երբ կոլխիցինի որոշակի դեղաչափի ֆոնի վրա պարբերական հիվանդության բուժումից բավարար կլինիկական արդյունք չի ստացվում, ապա կարելի է կիրառել համալիր բուժում...

Համակարգային հիվանդություններ Դեղագիտություն
Հայկական իժի (Vipera raddei) կծելու դեպք

Դեպքը կատարվել է փորձառու սողունաբանի` տողերի հեղինակի հետ, ուստի նկարագրությունների հավաստիությունը հեռու է վախի հետ կապված չափազանցված լինելուց...

Կլինիկական դեպքեր Նարկոլոգիա և տոքսիկոլոգիա
Ուռուցքաբանության հոգեբանական որոշ տեսակետներ

Ցանկացած հիվանդության ժամանակ մարդու կյանքի նորմալ ընթացքը խախտվում է, առաջանում են տագնապի, հուզմունքի զգացում և հոգեկան այլ ապրումներ (հոգեբանական խանգարումներ), ինչպես նաև...

Ուռուցքաբանություն
Հոբելյանական տարեթվեր

1895թ., 115 տարի առաջ, Երևանում ծնվել է բ.գ.դ., պրոֆեսոր, ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ Շավարշ Մաթևոսի Մաթևոսյանը: 1919-ին ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի...

Հիշարժան օրեր, տարեթվեր, տոներ Հայ բժիշկերի կյանքից
Ռուբեն Ալեքսանյան
Ռուբեն Ալեքսանյան

Արդեն 90 տարեկան է 1940-ին բժշկական ուսումնարանը գերազանցությամբ ավարտած, Մեծ հայրենականի բովով անցած, Օսվենցիմի համակենտրոնացման ճամբարի գերությունից փախած...

Բժիշկներ
Սիրելի Ուրսուլա Ղևոնդովնա
Սիրելի Ուրսուլա Ղևոնդովնա

Ոչ Տուլայում սանիտարական բժշկի, ոչ դրան հաջորդած Երևանի պետական բժշկական և գիտահետազոտական ինստիտուտներում գիտական աշխատանքի տարիները և, մասնավորապես...

Բժիշկներ
Տաղանդավոր վիրաբույժի 80-ամյա հոբելյանը
Տաղանդավոր վիրաբույժի 80-ամյա հոբելյանը

«Արմենիա» հանրապետական բժշկական կենտրոնի առաջին վիրաբուժական բաժանմունքի լսարանը հյուրընկալել էր հանրապետության վիրաբուժության էլիտան ներկայացնող բժիշկ-գ իտնականներին...

Բժիշկներ
Սննդակարգը հիպերտոնիկ հիվանդության ժամանակ
Սննդակարգը հիպերտոնիկ հիվանդության ժամանակ

Հարգելի խմբագրություն, մի քանի ամիս է, ինչ ճնշումս բարձրանում է մինչև 170/100 մմ/սս: Վերջերս այցելեցի բժիշկ-սրտաբանի, որն ախտորոշեց հիպերտոնիկ հիվանդություն և նշանակեց դեղ` երկարատև...

Սնունդը և առողջությունը Սրտանոթաբանություն
Ոտքերի ոսկրակոշտուկներ
Ոտքերի ոսկրակոշտուկներ

Ոտքերի ոսկրակոշտուկները (шпоры костные, կրունկի ոսկրախթան) ոսկրային հյուսվածքի սեպաձև աճի հետևանք են: Սովորաբար առաջանում են կրունկների ներբանային կամ հետին մակերեսին, որի պատճառով և ստացել են «խթան» անվանումը...

Վնասվածքաբանություն և օրթոպեդիա
Ոտքերը հատուկ խնամքի կարիք ունեն. խորհուրդ է տալիս մասնագետը
Ոտքերը հատուկ խնամքի կարիք ունեն. խորհուրդ է տալիս մասնագետը

Ոտքերի վիճակը ոչ միայն առողջության, այլև լավ ինքնազգացողության գրավական է: Տարեց մարդիկ հիշում են, որ Հայաստանի գյուղերում տարածված սովորություն կար. երկար ճանապարհից վերադարձածի ոտքերը տաք ջրով լվանանում էին...

Մարմնի խնամք Անձնական խնամք

Notice: Undefined index: HTTP_X_FORWARDED_FOR in /sites/med-practic.com/classes/flud_class.php on line 33

ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԸ