Med-Practic
Նվիրվում է վաստակաշատ ուսուցիչ Գրիգոր Շահյանին

Իրադարձություններ

Հայտարարություններ

Մեր հյուրն է

Հրատապ թեմա

Առողջապահություն 1.2011

Զարկերակային ճնշման չափման եղանակները

Զարկերակային ճնշման չափման եղանակները

Արյան ճնշման չափումը զարկերակային ճնշման որոշման, իսկ գերճնշման դեպքում` նաև ախտորոշման և բուժման հիմքն է, և, հետևաբար, չափման ճշգրտությունը էականորեն կարևորվում է զարկերակային գերճնշման ախտորոշման հարցում:

 

Գործնականում քիչ չեն փաստերը, երբ արյան ճնշման ճշգրիտ որոշման կանոնների պահպանումը` անկախ օգտագործվող տեխնիկական միջոցից կամ մեթոդից, թերագնահատվում է կամ անտեսվում: Բնակչության մեծամասնությունը բավարար չափով տեղեկացված է տնային պայմաններում արյան ճնշման չափման եղանակների և առկա տեխնիկական միջոցների մասին, որի ապացույցն է վերջին շրջանում մեծ տարածում գտած էլեկտրոնային ավտոմատ և կիսաավտոմատ սարքերի օգտագործումը: Իրականում հասարակության լայն շրջանների համար շատ հարցեր դեռևս լիովին պարզաբանված չեն, և արյան ճնշման չափման եղանակների ու չափիչ սարքավորումների ընտրության հարցի վերաբերյալ որոշ մեկնաբանությունների անհրաժեշտություն է զգացվում:

 

Արյան ճնշման չափման միավորն է սնդիկի սյան միլիմետրը (մմ ս.ս.): Տարբերում են զարկերակային ճնշման երկու ցուցանիշ` սիստոլիկ (վերին) և դիաստոլիկ (ստորին): 

 

Տեխնիկական զարգացմանը զուգընթաց մեծ տարածում և կիրառություն ստացան բազկին ամրացվող ավտոմատ և կիսաավտոմատ սարքավորումները, որոնց առավելություններն են փոքր չափսերը, օգտագործման պարզությունն ու հարմարավետությունը: Վերջին ժամանակներում մեծ տարածում ստացան այնպիսի սարքեր, որոնք օգտագործվում են նախաբազկին ամրացնելու կամ մատը սարքի մեջ տեղադրելու միջոցով: Պետք է նշել, սակայն, որ նման սարքերը կլինիկական կիրառություն չունեն` սխալի բարձր աստիճանի պատճառով: 

 

Տնային պայմաններում զարկերակային ճնշման չափման համար բժշկական սարքավորումների կատարելագործման բրիտանական միության կողմից հաստատված են Omron, A&D և Microlife մակնիշների ավտոմատ և կիսաավտոմատ սարքերը:

 

Արյան ճնշման չափման սարքավորումների առաջնեկը Riva-Rocci (Ռիվա-Ռոչի) սնդիկային սֆիգմոմանոմետրն է, որը մոտ մեկ դար առաջ կլինիկական լայն կիրառություն է ստացել Ն.Ա. Կորոտկովի կողմից առաջարկված չափման մեթոդի շնորհիվ: Դրանք ունեին գործնական լայն կիրառություն, սակայն, համաձայն Եվրախորհրդի կողմից հաստատված օրենքի, ըստ որի շրջակա միջավայրը աղտոտումից պաշտպանելու նպատակով արգելվում է չափիչ սարքավորումներում սնդիկի օգտագործումը, 2007 թվականից վերջիններիս արտադրությունը կտրուկ սահմանափակվեց և, այնուհետև, արգելվեց` տեղը զիջելով աներոիդ սֆիգմոմանոմետրերին: Այս մեթոդը լինելով ամենատարածվածը և ճշգրիտը, թերևս ունի կիրառման որոշակի չափորոշիչներ` հնարավորինս անաղմուկ միջավայր, ճնշումը չափողը պետք է վարժ լինի, ունենա անթերի լսողություն ու տեսողություն և այլն:

 

Զարկերակային ճնշման Ճշգրիտ որոշման համար խորհուրդ է տրվում օգտագործել սարք, որն անցել է կլինիկական փորձարկումներ և որի ցուցմունքը մասնագետի կողմից չափումներ իրականացնելու պարագայում կասկած չի հարուցի:

 

Ճնշումը Ճշգրիտ որոշելու համար կարևոր է նաև բազկակապի (մանժետ) ճիշտ ամրակապումը, որը պետք է համապատասխանի բազկի շրջագծին: Ընդհանուր առմամբ, համաձայն միջազգային ուղեցույցների, տարբերակվում են բազկակապի հետևյալ չափսերը. ա) մանկական և չափահասների (երկարությունը` 10-12 սմ, լայնությունը` 18-24 սմ, բազկի շրջագիծը` 23 սմ-ից փոքր), բ) չափահասների ստանդարտ (երկարությունը` 12-13 սմ, լայնությունը` 23-35 սմ, բազկի շրջագիծը` 33 սմ-ից փոքր), գ) չափահասների մեծ (երկարությունը` 12-16 սմ, լայնությունը` 35-40 սմ, բազկի շրջագիծը` 50 սմ-ից փոքր):

 

Բազկի չափսերին անհամապատասխան բազկակապի օգտագործումը կարող է դառնալ իրական ցուցանիշներից մինչև 30 մմ ս.ս. չափով զարկերակային ճնշման ցուցանիշների` բարձր կամ ցածր շեղման պատճառ:

 

Ոչ պակաս կարևոր պայման է նաև բազկակապի ճիշտ տեղադրումը, որի համար անհրաժեշտ է արմնկային փոսում շոշափել բազկային զարկերակը և բազկակապը փաթաթել բազկի վրա այնպես, որ այն լինի արմնկային փոսից մոտ 2 սմ բարձր` առանց ծալքերի կիպ հպվի մերկ բազկի մակերեսին:

 

Ֆոնենդոսկոպի գլխիկը պետք է տեղադրել արմնկափոսում այնպես, որ այն լինի բազկակապի ստորին եզրից քիչ ներքև և իր ամբողջ շրջագծով կիպ հպվի մաշկի մակերեսին: Բազկակապն անհրաժեշտ է ներփչել արագ և համաչափ` մինչև նախապես գնահատված զարկերակային վերին ճնշումից մոտ 20-30 մմ ս.ս. բարձր մակարդակը: Անհրաժեշտության դեպքում վերին և ստորին զարկերակային ճնշման արդյունքները պետք է գրանցել` կլորացնելով դեպի բարձրը ոչ ավելի, քան 2 մմ ս.ս.: Բազկակապում ճնշման բարձրացմանը զուգահեռ պետք է լսել զարկերի առաջացումն ու վերացումը: Ճնշումը բարձրացնելիս, զարկերի անհետանալուց հետո, բազկակապի ճնշումը պետք է բարձրացնել ևս 20-30 մմ ս.ս.-ով, ապա բացելով տանձիկի փականը` սահուն, դանդաղորեն իջեցնել ճնշումը բազկակապում, միաժամանակ հետևելով թվատախտակի ցուցմունքին: Առաջին հստակ զարկը համապատասխանում է զարկերակային ճնշման վերին մակարդակին: Դրանից հետո շարունակելով դանդաղորեն ճնշումը նվազեցնել, գալիս է մի պահ, երբ լսվող զարկերը անհետանում են` թվատախտակի վրա այդ պահի ցուցմունքը համապատասխանում է զարկերակային նվազագույն ճնշմանը: 

 

Զարկերակային ճնշման վերին մակարդակի ցուցանիշը 120 մ.մ. ս.ս., իսկ ստորինը` 80-ը համարվում է օպտիմալ ճմշում: Վերին 120-130-ը և ստորին` 80-85 մ.մ. ս.ս. զարկերակային ճնշումը համարվում է նորմալ ճնշում, բայց այս դեպքում անհրաժեշտ է պարբերաբար ստուգվել և ապրելակերպը փոփոխել. ֆիզիկական ակտիվությունը ավելացնել, ծխելուց հրաժարվել և այլն: Զարկերակային ճնշման վերին մակարդակի 130-139 և ստորին` 85-89 ցուցանիշները համարվում են նորմալ ճնշման վերին սահմանը: Զարկերակային վերին ճնշումը 140 մմ ս.ս.-ից և ստորինը 90-ից բարձրի դեպքում անհրաժեշտ է դիմել բժշկի և ստանալ համապատասխան բուժում: Սակայն այդ ցուցանիշները խիստ միջինացված են, քանզի տարիքի հետ զուգընթաց զարկերակային ճնշման բնականոն համարվող մակարդակը, ինչպես նաև մեկ րոպեում սրտի զարկերի հաճախականությունը աստիճանաբար փոխվում է: 

 

Զարկերակային ճնշման ճիշտ չափման համար անհրաժեշտ է ծանոթ լինել Կորոտկովի առաջարկած մեթոդի չափման եղանակին, որն ունի հետևյալ փուլերը.

 

  • I փուլ` երակազարկի տոների ի հայտ գալը (վերին զարկերակային ճնշում),

  • II փուլ` երակազարկի տոների ուժեղացումը,

  • III փուլ`երակազարկի կայուն և հստակ տոները,

  • IV փուլ` երակազարկի տոների ուժգնության թուլացումը,

  • V փուլ` երակազարկի տոների անհետացումը (ստորին զարկերակային ճնշում):

 

Երեխաների և տարեցների մոտ որոշ դեպքերում կարող է դիտվել «անվերջ տոնի ֆենոմեն», երբ երակազարկի տոները լսվում են մինչև 0 մմ ս.ս. մակարդակը: Որպես վերջնական արդյունք ընդունվում են աջ և ձախ ձեռքերի միջին ցուցանիշներն առանձին-առանձին: Հետագա չափումները կատարվում են զարկերակային ճնշման բարձր ցուցանիշ ունեցող ձեռքի վրա:

 

Արյան ճնշման չափումն իրականացնելիս անհրաժեշտ է առաջնորդվել 2007 թվականին սրտաբանների եվրոպական միության կողմից առաջարկված ստորև նշված կանոններով:

 

  • Չափելուց առաջ անձը պետք է մի քանի րոպե լինի հանգիստ (նստած) վիճակում:

  • Իրականացվում է նվազագույնը երկու չափում` 1-2 րոպե ընդմիջումով:

  • Սովորական չափերով բազկի համար օգտագործել ստանդարտ (12-13 սմ երկարության և 35 սմ լայնության), իսկ հաստ կամ բարակ բազկի համար` համապատասխան չափսի բազկակապ:

  • Բազկակապը պետք է գտնվի սրտի մակարդակի բարձրության վրա:

  • Անհրաժեշտ է օդը բաց թողնել վայրկյանում 2 մմ ս.ս. ոչ ավելի արագությամբ:

  • Որոշել արյան ճնշման վերին և ստորին ցուցանիշների I և V փուլերն ըստ Կորոտկովի մեթոդի:

  • Եթե առաջին անգամ է անձի արյան ճնշումը որոշվում, անհրաժեշտ է չափել երկու բազկի ճնշումը հաջորդաբար, անոթային հնարավոր հիվանդության առկայությունը հայտնաբերելու նպատակով: Տարբերության դեպքում պետք է հիմք ընդունել առավել բարձր ցուցանիշը:

  • Տարեցների, շաքարախտով հիվանդների և ճնշման անկման հակում ունեցող հիվանդների արյան ճնշումն առաջին անգամ 

    չափելիս պետք է այն չափել նաև հիվանդի կանգնած դիրքում, կանգնելու պահից 1 և 5 րոպե անց:

 

Զարկերակային ճնշման չափումից նվազագույնը 30 րոպե առաջ անհրաժեշտ է բացառել սուրճի, թեյի և տոնուսը բարձրացնող այլ ըմպելիքների, ծխախոտի օգտագործումը, ֆիզիկական և հուզական լարումը, չափումներն իրականացնել նստած, որոշ դեպքերում` պառկած կամ կանգնած դիրքում:

 

Որոշ մակնիշի սֆիգմոմանոմետրերի թվատախտակին կարմիրով առանձնացված են 80- 160 մմ ս.ս. կամ 280-300 մմ ս.ս. միջակայքերը, այլ սարքերի վրա` 200 մմ ս.ս. և 100 մմ ս.ս. ցուցանիշները և այլն: Դժվար է գուշակել, թե ինչ են նկատի ունեցել արտադրողները, սակայն միանգամայն տեղին է մեկ անգամ ևս հիշեցնել, որ արյան բարձր ճնշման կամ զարկերակային գերճնշման սահմանագիծը համարվում է 140/90 մմ ս.ս. ցուցանիշը: Վերոհիշյալ և նրանից բարձր ցուցանիշները, որոնք ստացվել են արյան ճնշման չափման կանոնների պահպանմամբ, հիմնավոր պատճառ են մասնագետին դիմելու և ժամանակին համարժեք դեղորայքային բուժում սկսելու համար: Զարկերակային ճնշման ցուցանիշի նորմայից յուրաքանչյուր 10 մմ ս.ս. բարձրացումն ուղեկցվում է սիրտ-անոթային հիվանդացության 30% աճով: Արյան բարձր ճնշմամբ անհատների մոտ 4 անգամ հաճախակի են սրտի իշեմիկ հիվանդության դեպքերը և 7 անգամ բարձր` ինսուլտների զարգացման հավանականությունը:

 

Անհրաժեշտ խորհրդատվություն ստանալու համար կարող եք զանգահարել 28-86-06, 28-86-16 հեռախոսահամարներով:

Հեղինակ. Գևորգ Պոդոսյան բ.գ.թ., բժիշկ-սրտաբան Կանխարգելիչ սրտաբանության կենտրոն
Սկզբնաղբյուր. Առողջապահություն 1.2011 (290)
Աղբյուր. med-practic.com
Հոդվածի հեղինակային (այլ սկզբնաղբյուրի առկայության դեպքում՝ էլեկտրոնային տարբերակի) իրավունքը պատկանում է med-practic.com կայքին
Share |

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ

Կարդացեք նաև

Շնորհավորում ենք
Շնորհավորում ենք

Դեռ նորավարտ բժիշկ էր, բարետես, շրջապատում աչքի ընկնող արտաքինով, երիտասարդական ավյունով լեցուն: Ի թիվս այլ գայթակղությունների, գիտությամբ զբաղվելու ձգտումը իրականացնելու քայլերի առաջին բերքահավաքը...

Բժիշկներ
Նախարարը ներկայացրեց ոլորտի զարգացման գերակա ուղղությունները

Վերջերս լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ ՀՀ առողջապահության նախարար Հարություն Քուշկյանը խոսելով համակարգի գործունեության առանցքային խնդիրները կարգավորելու, պետական քաղաքականության հիմնական սկզբունքները ոլորտում ամրագրելու...

Հրատապ թեմա Հայաստանում ԼՈՒՐԵՐ: Բժշկական իրավունք
Կայքեր` առողջապահական կազմակերպությունների համար

ՀՀ առողջապահության նախարարի հրամանով սահմանվել է առողջապահական կազմակերպությունների կայքերի կառուցվածքին ու բովանդակությանը ներկայացվող հետևյալ պահանջները...

Հրատապ թեմա Հայաստանում ԼՈՒՐԵՐ: Բժշկական իրավունք
Հայաստանի վիրաբուժությունը ծանր կորուստ կրեց
Հայաստանի վիրաբուժությունը ծանր կորուստ կրեց

Կյանքից վաղաժամ հեռացավ «Միքայելյան վիրաբուժության ինստիտուտ» ՓԲԸ տնօրեն, ՀՀ ԱՆ առողջապահության ազգային ինստիտուտի վիրաբուժական նեղ մասնագիտությունների ամբիոնի վարիչ...

Բժիշկներ
Հայաստանում արձանագրված սեռավարակների դեպքերը

XX դարի վերջին և XXI դարի սկզբին Հայաստանի Հանրապետությունը զգալի զարգացում ապրեց, սակայն դրան զուգահեռ ավելացավ սեռական ճանապարհով փոխանցվող հիվանդությունների` սեռավարակների (ՍՎ) թիվը, որին նպաստեցին...

Վեներաբանություն
Միզապարկի լորձաթաղանթի կազմաբանական փոփոխությունները` պայմանավորված միզապարկի դիվերտիկուլով

Բանալի բառեր. դիվերտիկուլ, մետապլազիա, դիսպլազիա

Ներածություն

Միզապարկի դիվերտիկուլը կույր վերջացող պարկանման գոյացություն է, որն ունի վզիկ, հատակ և մարմին: Այն լինում է բնածին և ձեռքբերովի: Ըստ գրականության տվյալների...

Ուրոլոգիա
Ատորվաստատինի արդյունավետության և անվտանգության գնահատումը

Բանալի բառեր. կանխարգելում, սրտի իշեմիկ հիվանդություն, ստատիններ, հակալիպիդեմիկ բուժում, ատորվաստատին

Սիրտ-անոթային հիվանդությունների (ՍԱՀ) կանխարգելման հրատապության խնդիրը...

Սրտանոթաբանություն Դեղագիտություն
Վարակը և իմունիտետը որպես հակասությունների օրինաչափ միասնություն` բնության մեջ համաճարակային գործընթացը դեպի հավերժություն տանող պայքարում (համաճարակաբանի մտորումներ)

Բնությունը միասնական է` յուր հակասություններով, «սխալներով»,«պոռթկումներով», կատակլիզմներով ու բարերարությամբ հավասարակշռված, համակարգված, ճշմարիտ ու ներդաշնակ: Այս հատկանիշներն իրենց տարբեր դրսևորումներով ներդրված են յուրաքանչյուր...

Վարակաբանություն
Բերանի խոռոչի լորձաթաղանթի ախտահարումը սովորական բշտախտի ժամանակ (սկիզբը` նախորդ համարում)

Բերանի խոռոչի լորձաթաղանթի և շրթունքների կարմիր երիզի բշտային և էրոզիվ ախտահարումներ կարող են դիտվել, բացի սովորական բշտախտից, նաև մի շարք այլ հիվանդությունների (բազմաձև էքսուդատիվ էրիթեմա, աֆթոզ ստոմատիտ, սովորական...

Ստոմատոլոգիա
Կին և տղամարդ (սկիզբը` նախորդ համարում)
Կին և տղամարդ (սկիզբը` նախորդ համարում)

Նախորդ համարում մենք անդրադարձել էինք կնոջ և տղամարդու միջև եղած տարբերություններին, որոնք առավել ցայտուն են արտահայտված: Մենք հավակնություն չունենք նկարագրելու բոլոր տարբերությունները...

Հոգեկան առողջություն
Հոգեբույժների համաշխարհային ասոցիացիայի տարածաշրջանային գիտաժողովը Երևանում
Հոգեբույժների համաշխարհային ասոցիացիայի  տարածաշրջանային գիտաժողովը Երևանում

2011թ. ապրիլի 14-ին Երևանի Ալ.Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի պետական ակադեմիական թատրոնի դահլիճում տեղի ունեցավ հոգեբույժների համաշխարհային ասոցիացիայի տարածաշրջանային գիտաժողովի բացման հանդիսավոր արարողությունը...

Իրադարձություններ Հայաստանում Միջոցառումներ
Շարունակեք ապրել լիարժեք կյանքով
Շարունակեք ապրել լիարժեք կյանքով

Հաճախ ասում են, թե կինն այնքան տարեկան է, որքան երևում է, սակայն, ցավոք սրտի, տարիքին զուգընթաց, 45-50-ից հետո, երբ սկսվում է դաշտանադադարի շրջանը, նրա օրգան-համակարգերում (միզասեռական, սիրտ-անոթային...

Առողջ կին Պերինատոլոգիա, մանկաբարձություն և ուրո-գինեկոլոգիա
Լեղաքարային հիվանդություն
Լեղաքարային հիվանդություն

Խմբագրություն են դիմել թոշակառուներ` Նորք թաղամասի բնակիչ Վ. Սարուխանյանը, Մալաթիայից` Է. Մուրադյանը: Նրանցից մեկը գանգատվում է լեղուղիների քարերի հետևանքով ժամանակ առ ժամանակ աջ թուլակողի շրջանի երբեմն խիստ սրացող ցավերից...

Գաստրոէնտերոլոգիա և լյարդաբանություն
Աղիքների դիսբակտերիոզ
Աղիքների դիսբակտերիոզ

Առողջ մարդկանց աղիքներում 500 տեսակի տարբեր մանրէներ կան, որոնց մեծ մասը դրական ազդեցություն ունի մարսողական համակարգի, բնականաբար և ողջ օրգանիզմի վրա...

Գաստրոէնտերոլոգիա և լյարդաբանություն

ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԸ