Հոգեկան առողջության կոալիցիայի հերթական՝ տարեվերջյան նիստը

2022 թ. դեկտեմբերի 26-ին Երևանում («Իբիս» հյուրանոց) տեղի ունեցավ Հոգեկան առողջության կոալիցիայի հերթական, այս տարվա վերջին և նաև` ամփոփիչ, նիստը:

Նիստն օրակարգի շրջանակում քննարկեց երկու հարց՝ հոգեբանական ծառայությունների կանոնակարգման և ինքնասպանությունների (սուիցիդների) կանխարգելմանն ուղղված աշխատանքների համակարգման խնդիրներ` երկուսն էլ խիստ կարևոր, և մինչև բավարար ուշադրության չարժանացած հարցեր:

Մանրամասների մասին զրուցեցինք կոալիցիայի ներկայացուցիչների հետ.

Արմեն Սողոյան, Հայկական հոգեբուժական ասոցիացիայի նախագահ

Հոգեբանական ծառայությունների կանոնակարգման հետ կապված` քննարկեցինք աշխատանքային խումբ ստեղծելու մասին՝ պատրաստելու առաջարկներ: Իսկ սուիցիդների կանխարգելման խնդիրների հետ կապված՝ աշխատանքների համակարգման անհրաժեշտություն էր առաջացել: Ինքնասպանությունները շատ չեն, սակայն, եթե ուշադրություն չդարձնենք՝ կշատանան:
Կոալիցիան այս տարի ստեղծվեց` Առողջապահության նախարարի նախաձեռնությամբ, և արդեն 3 նիստն է, որոնց շրջանակներում կարևոր հարցեր են ներառվել, նվիրվել են մեծ իրադարձությունների:

Վերջին նիստը նվիրված էր Հոգեկան առողջության համաշխարհային օրվան: Ներկա էր ԱՀԿ բարձրաստիճան առաքելությունը և Եվրոպական տարածաշրջանի Հոգեկան առողջության միամսյակը մեկնարկեց Հայաստանում:

Կոալիցիան գործադիր կառույց չէ, այն ավելի շատ ցանցային կառույց կարող ենք համարել: Կոալիցիան ներառում է և՛ պետական գերատեսչություններ, և՛ մասնավոր, և՛ պետական, և՛ հասարակական կազմակերպություններ, և գործնականում, կարող ենք ասել, որ ամենաօրինական (լեգիտիմ) հարթակն է, որտեղ քննարկումները կարող են ազդեցություն ունենալ և՛ որոշում ընդունողների, և՛ ամբողջ ոլորտի վրա:

Այս տարի հաստատվել է նաև հոգեկան առողջության պահպանման ու բարելավման ռազմավարությունը, որի մշտադիտարկման խումբը ձևավորել է կոալիցիայի կողմից և հաստատվել ՀՀ առողջապահության նախարարի հրամանով, և այն իրականացնելու են հենց կոալիցիայի ներկայացուցիչները:

Եկող տարի, երբ առաջին տարին կամփոփվի, մենք լրջորեն կզբաղվենք մշտադիտարկմամբ` պարզելու, թե կառույցներից որը ինչ պետք է աներ, ինչ է իրականացրել, ինչը՝ ոչ:

Կարիքի դեպքում գուցե կազմակերպությունների ռեսուրսներն էլ ներգրավվեն:

Բնականաբար, հիմնական ծանրաբեռնվածությունը պետությունը պետք է իր վրա վերցնի, իսկ հասարակական, մասնավոր և այլ ոլորտների ներկայացուցիչները պատրաստ են օգնել ու համագործակցել:

Լենա Նանուշյան, առողջապահության նախարարի առաջին տեղակալ

2020 թվականի պատերազմից հետո, ինչպես նաև քովիդի համաճարակի ընթացքում, պարզ էր, որ անհրաժեշտ է հոգեկան առողջության որոշ ծրագրեր իրականացնել բնակչության շրջանում, նաև` տարբեր խմբերում:

Առաջին անգամ, ընդհանրապես, պատմության մեջ, հոգեկան առողջության բարելավման համար պետությունը գումարներ հատկացրեց: Պարզ դարձավ, որ անհրաժեշտ է համատեղել, միավորել հոգեկան առողջության խնդիրներով զբաղվող մասնագետներին, կազմակերպություններին, որպեսզի ունենանք մեկ հարթակ՝ ոլորտում առկա խնդիրները քննարկելու, հնարավորություններ, լուծումներ փնտրելու և ծրագրերն իրականացնելու համար: Հարթակը նախևառաջ խորհրդատվական և մասնագիտական է:

Ներկա հավաքի շրջանակում պետք էր պարզել, թե կա՞, արդյոք, անհրաժեշտություն` բարելավելու որոշ միջամտությունների, կարգավորման, տրամադրվող  ծառայությունների որակը և մոտեցումները: Իմ կարծիքով, իրականում, շատ կարևոր է ոլորտի մասնագետներին ունենալ մեկ տեղում և, իհարկե, տարբեր խնդիրների հետ կապված քննարկումներ իրականացնել` որոշումների ընդունման համար:

Կամո Վարդանյան, հ.գ.դ., պրոֆեսոր

Այսօրվա իմ թեման վերաբերում է ինքնասպանությունների կանխարգելման ծրագրերին: Թվում է՝ ամեն ինչ ասված է այդ մասին, բայց, իրականում, ոչինչ ասված չէ, որովհետև կանխարգելումն այն գործընթացն է, երբ պարզ է երևույթը, նրա մեխանիզմները, օրինաչափությունները, ընթացքը, առանձնահատկությունները, և դրանց համապատասխան ձեռնարկվում են որոշ գործողություններ՝ անհրաժեշտ հետազոտություններ, արդյունքների մշակում:

Հայաստանի Հանրապետությունում դա բացակայում է, մինչև անգամ հետազոտություններ չկան, չկա նաև մեթոդաբանություն, թե ինչպես պետք է սուիցիդների տվյալները հավաքել ու մշակել:

Այդ տեսակետից շատ կարևոր և արդիական է այսօրվա թեման:

Ուսումնասիրել եմ բազմաթիվ երկրների փորձը, նրանց կողմից առաջարկվող և իրականացվող տարբերակները: Բայց ամենակարևորն այն փաստն ընդունելն է, որ ցանկացած ոլորտում գործընթացն արդյունավետ է, եթե կան մասնագետներ:

Մենք առայժմ ունենք ցանկություն, մոտեցում, գործողություններ, բայց դեռևս չունենք մասնագետներ և մասնագիտական մոտեցում:

 
Անհրաժեշտ է ունենալ սուիցիդների ուսումնասիրման լուրջ դպրոց, նաև մոնիտորինգի՝ մշտադիտարկման, որոշ մշակված ալգորիթմեր, որոնք հնարավորություն կտան երևույթը հասկանալ և ճիշտ կանխարգելիչ մոդելներ մշակել:

Կարևորը` կա ցանկություն, շահագրգիռ մարդիկ, որոնք պատրաստ են օժանդակել գործընթացին:

Ենթադրում եմ, որ այն միջավայրը, որն անհրաժեշտ է գործընթացն իրականացնելու համար՝ արդյունավետ է:

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ