Վնասվածքաբանների-օրթոպեդների միջազգային VI համագումարը. հայկական վնասվածքաբանության և օրթոպեդիայի խնդիրներն ու ձեռքբերումները. Արմեն Չարչյան

Մայիսի 22-25-ը Երևանում ընթանում է վնասվածքաբանների-օրթոպեդների միջազգային VI համագումարը: Համագումարի շրջանակներում վնասվածքաբանության և օրթպեդիայի  խնդիրների մասին զրուցեցինք Երևանի պետական բժշկական համալսարանի  վնասվածքաբանության և օրթոպեդիայի ամբիոնի վարիչ, «Էրեբունի» բժշկական կենտրոնի վնասվածքաբանության և օրթոպեդիայի կլինիկայի ղեկավար, բ.գ.դ. պրոֆեսոր Արմեն Չարչյանի հետ:

–   Պարոն Չարչյան, ի՞նչ կարևորութուն ունեն այսպիսի համագումարները նախևառաջ ոլորտի զարգացման ու մասնագիտացված բժիշկների համար:

–   Նմանատիպ համագումարները խիստ անհրաժեշտ են: Յուրաքանչյուր 4 տարին մեկ անգամ մենք  հավաքվում ենք` ամփոփելու մեր ձեռքբերումները, հնարավոր բաղթողումները և առաջիկա 4 տարիների անելիքները: Ելնելով ստեղծված իրադրությունից` առաջարկում ենք զարգացման  հեռանկարներն ու ուղիները:

–   Արդեն 6-րդ համագումարն է: Եթե խոսենք պատմությունից և համեմատենք նախորդ համագումարների հետ, ապա ի՞նչ առաջընթաց կամ ի՞նչ տարբերություններ կան:

–   15 տարի առաջ նմանատիպ համագումարների նպատակը տեղեկատվությամբ կիսվելն էր: Ներկայումս կա համացանց, որտեղ կարող ենք ցանկացած մասնագետի ցանկացած եզրակացություն  և ցանկացած տեղեկատվություն ձեռք բերել: Սակայն դա «սառը» տեղեկատվություն է: Մենք կարդում ենք, բայց լիարժեք չենք հասկանում, թե ինչ է թաքնված տողատակերում, ինչ դժվարությունների միջով է անցել հեղինակը նախքան այդ եզրակացություններին գալը: Համագումարի ժամանակ տեղեկատվությունը ստանում ենք շատ հաճախ հենց աղբյուրից, քննարկում, լսում մյուսների կարծիքն այդ խնդրի շուրջ, տեսնում նրանց փորձը նման իրադրություններում: Եվ այս հանդիպումներում, կլոր սեղանների  քննարկումներում են ծնվում նոր գաղափարներ, որոնք պետք է կյանքի կոչել:

–   Որո՞նք են հրատապ խնդիրներն այս ոլորտում:

–   Չէի ասի, որ շատ հրատապ խնդիրներ կան: Հրատապ էին խնդիրները երկրաշարժից հետո, պատերազմի ժամանակ:  Կա պլանավորված զարգացման անհրաժեշտություն:

–   Իսկ ի՞նչն է խոչընդոտում վնասվածքաբանության, օրթոպեդիայի զարգացմանը  մեր երկրում:

–   Ցանկացած ոլորտի զարգացման համար անհրաժեշտ են ֆինանսներ:  Այս ոլորտը ևս ներդրումների կարիք ունի: Երկրորդ խնդիրը մասնագիտական որակավորման բացակայությունն է: Առողջապահության նախարարությունը վերջին տարիների ընթացքում բժիշկների, ինչպես նաև հիվանդանոցների որակավորման, լիցենզավորման հարցում այնքան էլ  ակտիվ չի աշխատում: Խոչընդոտ է նաև մասնագիտական արձանագրությունների բացակայությունը, ինչը պետք է օգներ բժշկին արագ կողմնորոշվելու այս կամ այն բարդ իրադրությունում: Խոչընդոտը նաև բժշկի իրավական պաշտպանվածության բացակայությունն է:

–   Վերջինիս մասին անընդհատ նշվում է: Ո՞րն է այստեղ խնդիրը:

–   Մենք գիտենք, որ յուրաքանչյուր հիվանդ կարող է ընտրել բժշկին: Շատ լավ, իսկ բժիշկն ունի՞ այդ իրավունքը: Գոյություն ունի բժշկական ինտուիցիա հասկացություն: Ես ինտուիտիվ կարող եմ  զգալ, որ այդ մարդու հետ չեմ կարող աշխատել  կամ աշխատելիս չեմ ստանալու այն արդյունքը, որը պետք է ստացվի:  Ես դա չեմ կարողանա հիմնավորել, և, բնականաբար, դառնում եմ անպաշտպան: Ես իրավունք չունեմ հրաժարվելու հիվանդից: Բարձրակարգ վիրաբույժ լինելու համար անհրաժեշտ է տքնաջան աշխատանք և մասնագիտական երկար ճանապարհ: Այդ ամենը տևում է մոտավորապես 30 տարի: Բայց այդքանից հետո էլ մենք  ապահովագրված չենք ո՛չ սխալներից, ո՛չ բացթողումներից: Բավական է բժշկի մեկ բացթողում, և այլևս ոչ-ոք հաշվի չի առնի, թե քանի կյանք է փրկել տվյալ բժիշկը: Նրան հեշտությամբ  կարող են զրկել որակավորումից:

–   Պարոն Չարչյան, մեր մասնագետների մրցունակության մասին անընդհատ շեշտվում է, բայց ոլորտի ամենանկատելի խնդիրը մնում է տեխնիկական հագեցվածությունը: Կարողանո՞ւմ ենք մենք լավ մասնագետների շնորհիվ ինչ-որ տեղ բալանսի բերել տեխնիկական անհամապատասխանությունը: Եվ ի՞նչ խնդիրներ ունեն այսօր մեր մասնագետները:

–   Այո, կարողանում ենք բալանսի բերել՝ շնորհիվ մասնագետի իմպրովիզացիոն մտածելակերպի, իրավիճակից դուրս գալու ունակության, բայց դա ապագայի զարգացման ուղին չէ: Մեր մասնագետները չունեն վերապատրաստման, բայց ունեն որակավորման խնդիր: Չէ՞ որ Արտաշատում կամ, օրինակ, Գորիսում աշխատող բժիշկները նույն որակավորումը չունեն, ինչ որ Օրթոպեդիայի կենտրոնում աշխատող բժիշկը: Նրանք պետք է մասնագիտական իրավունք չունենան կատարելու մասնագիտական որոշակի միջամտություններ, որոնք ամենաբարդն են համարվում: Այսօրվա վնասվածքաբանության, օրթոպեդիայի մասնագիտական հիմնական  ծանրաբեռնվածությունը իրենց ուսերին կրում են ընդհանուր մասնագետների 15-20%-ը: Ինչքան էլ այդ 15%-ը լավը լինեն, պետք է ձգտել, որպեսզի մյուս մասն էլ լավը լինի` անկախ նրանից, թե որտեղ կամ ինչ պայմաններում է աշխատում:

–   Խոսեցինք խնդիրներից, իսկ ի՞նչ ձեռքբերումներ կամ ի՞նչ առաջընթաց ենք ունեցել այս տարիներին վնասվածքաբանության, օրթպեդիայի ոլորտում:

–   Ամենակարևոր ձեռքբերումն այն է, որ մասնագիտական առումով մենք հավասար ենք միջին արևմտյան և միջին ամերիկյան մակարդակին: Մեր ծառայությունները, եթե չասեմ հավասար, ապա գոնե չեն զիջում արևմտաեվրոպական երկրներում տրվող ծառայությունների  մակարդակին: Ձեռքբերում է նաև այն, որ մենք հաջողությամբ ներդնում ենք այն բոլոր նորություններն ու գիտական ձեռքբերումները, որոնք առաջարկվում են արտասահմանում: Վերջին  քսանամյակում լավագույն օրինակներից են  արհեստական հոդերի տեղադրումը, պրոթեզավորումը, մինի ինվազիվ վիրահատությունները, ընդ որում, ոչ միայն ծնկահոդի, այլև կոնքազդրային հոդի, ուսահոդի: Այն, ինչը 15 տարի առաջ մեզ համար երազ էր թվում, այսօր իրականություն է: Կարևոր ձեռքբերումներից մեկը կոտրվածքների դեպքում վիրահատական այնպիսի տեխնիկայի կիրառումն է, որը թույլ է տալիս  վիրահատության հաջորդ օրը կամ գոնե հաջորդ շաբաթվա ընթացքում հիվանդին ոտքի կանգնեցնել: 

–   Պարոն Չարչյան, մեզ մոտ վնասվածքաբանությունը, օրթոպեդիան զարգացած են ավելի շատ գիտությա՞ն, թե՞ պրակտիկայի ուղղությամբ:

–   Վերջին տասնամյակներում գիտությունը փոխեց իր վեկտորները: Եթե մինչև հիմա գիտությունը պետականորեն ֆինանսավորվող ճյուղ էր, հիմա գիտության պատվիրատուները խոշոր կազմակերպություններն են: Խոսքն այստեղ կիրառական գիտության մասին է: Բնականաբար, ֆունդամենտալ գիտությունը, ինչպես նախկինում, այնպես էլ հիմա, պետության մենաշնորհն է: Ֆունդամենտալն այն գիտությունն է, երբ, օրինակ, բջջի  մանրաթել են հայտնաբերում:  Ֆունդամենտալ գիտության մեջ արդյունքը մենք տեսնում ենք շատ տարիներ հետո կամ, առհասարակ, նյութական արդյունք՝ որպես այդպիսին, չենք տեսնում: Մեզ մոտ զարգացած է կիրառական գիտությունը: Հայաստանում կա բավականաչափ զարգացած գիտություն, բայց այն հիմնականում իրավիճակային գիտություն է, գիտություն, որը զարգանում է ստեղծված իրավիճակը լուծելու համար: Եթե կոնկրետ պատասխանեմ Ձեր հարցին` ապա վնասվածքաբանությունն ու օրթոպեդիան մեր երկրում ավելի շատ զարգացած են պրակտիկ առումով:

Համագումարին ներկա դեղագործական ընկերություններից  զրուցեցինք «Շտադա» գերմանական դեղագործական ընկերության հայաստանյան ներկայացուցչության բժշկական ներկայացուցիչ Լիլիթ Տոնոյանի հետ:

–   Ո՞րն է «Շտադա» ընկերության և վնասվածքաբան-օրթոպեդների համագործակցության եզրը:

–   Մեծ ուրախությամբ հովանավորում ենք այս մասշտաբային իրադարձությունը` վնասվածքաբան- օրթոպեդների VI միջազգային համագումարը: Վնասվածքաբաններն արդեն երկար ժամանակ է համագործակցում են մեր ընկերության հետ` լայնորեն նշանակելով  «Խոնդրոկսիդ» դեղամիջոցը օստեոարթրոզի և օստեոխոնդրոզի  բուժման նպատակով:

–   Ի՞նչ նորություն է ներկայացնում «Շտադան» այս ոլորտում:

Այս տարի մենք ներկայացնում ենք նոր դեղամիջոց` «Տրանեկսամ», որն ուղղված է  վիրահատություններից առաջ և հետո հնարավոր  արյունահոսության կանխարգելմանն ու  նվազեցմանը: Չնայած ժամանակակից բժշկության տեխնոլոգիաների զարգացմանը, էքստրեմալ վիրաբուժության մեջ արյունահոսությունը շարունակում է մնալ մահվան ելքով դեպքերի մեծամասնության պատճառ: Տևական արյունահոսությամբ պացիենտների 1/3-ը դիմում է՝ արդեն ունենալով  հեմոստատիկ խանգարումներ, ինչի պատճառով նշանակալիորեն մեծանում է  բարդությունների և մահվան ելքերի հավանականությունը: 

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ