Med-Practic
Նվիրվում է վաստակաշատ ուսուցիչ Գրիգոր Շահյանին

Իրադարձություններ

Հայտարարություններ

Մեր հյուրն է

Հրատապ թեմա

Մեդիցինսկիյ Վեստնիկ Էրեբունի 1-4.2005 (21-24)

Զորքերում համաճարակային իրավիճակի օրինաչափություններն ու առանձնահատկությունները

Բանալի բառեր. համաճարակային իրավիճակ, զորքեր, ինֆեկցիոն հիվանդություններ, վիրուսային հեպատիտ

Ըստ գրականության տվյալների [1,2], համաճարակային իրավիճակը զորքերի անձնակազմում բնութագրվում է հարաբերական ինքնավարությամբ: Ինքնավարություն տերմինով ընգծվում է, որ անձնակազմի ինֆեկցիոն հիվանդացությունը պայմանավորված է զինվորական կոլեկտիվներին բնորոշ ներքին գործոններով:

­­­ ­­­­

Նշված հեղինակներն ու ուրիշները [16,17] ընդգծում են, որ Էական նշանակություն ունեն նաև արտաքին գործոնները, քանի որ այդ ներքին և արտաքին գործոնների փոխկապակցվածությունը գործնականում ազդում է անձնակազմի ինֆեկցիոն հիվանդացության կառուցվածքի ձևավորման վրա: Ընդ որում, պնդվում է, որ այստեղ կարևոր է պարզել տվյալ երկրում և հատկապես նրա զորքերի բնակայման վայրերում համաճարակային և էպիզոոտիկ իրավիճակը: ­­

 

Համաձայն մի շարք հեղինակների [18,19,21,22], զորքերում համաճարակային իրավիճակը ուսումնասիրելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել.

­­

  1. դրա զարգացման գործոնները (պատճառները և պայմանները),­­
  2. դրա պրոցեսի զարգացման մեխանիզմը,
  3. պրոցեսի դրսևորումները:

 

Զորքերում համաճարակային պրոցեսի ուսումնասիրման հարցում կարևոր է իմանալ նաև վարակի ռեզերվուարի վիճակը [9,20,24,27]: Հաստատված է, որ անձնակազմի ինֆեկցիոն ախտաբանությունը պայմանավորված է հարուցիչների բոլոր երեք խմբերով, որոնք տարբերվում են իրենց ռեզերվուարներով` անթրոպոնոզներ (ռեզերվուարը մարդն է), զոոնոզներ (ռեզերվուարը կենդանիներն են) և սապրոնոզներ (ռեզերվուարը արտաքին միջավայրի աբիոտիկ տարրերն են):­­­­­­­ ­­­­­ ­­­

 

Ըստ այդմ էլ զորքերում համաճարակային իրավիճակը բնորոշող օրինաչափություններն ու առանձնահատկությունները և դրանց  բնութագրող չափորոշիչները տարբերվում են և ստորև ներկայացված ինֆեկցիոն հիվանդացության վերլուծությունը կատարվում է դահաշվի առնելով:

 

Հայտնի է, որ պատերազմներն ազդում են ինչպես զինված ուժերի անձնակազմի, այնպես էլ ազգաբնակչության շրջանում համաճարակի զարգացման վրա, քանի որ բանակը համալրվում է ազգաբնակչությունից և գործում է նրա զբաղեցրած տարածքներում [4,5,7,8,10,11]: Այդ պատճառով էլ ազգաբնակչության շրջանում գոյություն ունեցող համաճարակային իրավիճակն անխուսափելիորեն ազդում է զորքերի ինֆեկցիոն հիվանդացության վրա:­­­ ­­­­­

 

Սակայն գոյություն ունի նաև հակառակ պրոցեսը` զինված ուժերի համաճարակային իրավիճակն իր հերթին ներգործում է ազգաբնակչության ինֆեկցիոն հիվանդացության վրա:

 

­­

Այս փոխկապակցվածությունը առավել պատկերավոր է դառնում հատուկ վտանգավոր վարակիչ հիվանդությունների օրինակով: Այսպես, 1768-1774թթ. ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ ժանտախտը ռուսական զորքեր է ներթափանցել ռազմագերիների միջոցով: Այդ նույն ժամանակ զինվորական հոսպիտալներում ժանտախտից բուժվող հիվանդ ռուս զինվորներից վարակը փոխանցվել էր Բալկանյան թերակղզու քաղաքացիական ազգաբնակչությանը, ռազմական գործողությունների Բալկանյան թատերաբեմի քաղաքացիական ազգաբնակչությանը:­­­­ [3,25]: ­­­ ­­­­ ­­

 

Զորքերի համաճարակային իրավիճակի վրա ազդում են նաև մի շարք այլ գործոններ: Դրանցից, մասնավորապես, հայտնին շանակություն ունի հակառակորդի բանակի ինֆեկցիոն հիվանդացությունը [3,25]:

 

Հիգիենիստ Ա.Ն. Սիսինը առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ազգաբնակչության շրջանում համաճարակի զարգացման կարևոր գործոն է համարել փախստականությանը: Գարնանը և ամռանը ռուսական զորքերի նահանջի հետ կապված, 1915թ. սկսվեց բնակչության զանգվածային շարժումը արևմուտքից արևելք: Մարդկային հոծ քանակակազմերի տեղաշարժերն ուղեկցվում էին համաճարակների առաջացմամբ և ամբողջ երկրով տարածմամբ: Բնականաբար, դա արտացոլվում էր զորքերում տիրող համաճարակային իրավիճակի վրա:

­­­­­­­ ­­ ­­­

Միաժամանակ անհրաժեշտ է նշել, որ Ռուսաստանում այդ տարիներին ինֆեկցիոն հոսպիտալները հիմնականում ծավալված էին առավելապես ներքին զինվորական օկրուգներում, որտեղ էլ ռազմաճակատից ուղարկվում էին վարակիչ հիվանդները, ինչն իր հերթին ազդում էր ազգաբնակչության շրջանում տիրող համաճարակային իրավիճակի վրա [25]: ­ ­­

 

Վերջապես, համաճարակային առումով կարևոր նշանակություն ուներ վարակիչ հիվանդություններ ունեցող ռազմագերիների թիկունք տարահանելը [28]:­­

 

Այս բոլորը միասին վերցրած պայմանավորում է ինչպես զորքերի, այնպես էլ ազգաբնակչության ինֆեկցիոն բարձր հիվանդացությանը: 1915թ. սկզբին որովայնային, բծավոր և հետադարձ տիֆերի ու այլ վարակների դեպքեր արդեն արձանագրվել էին գրեթե ամբողջ Ռուսաստանով մեկ [15,25]:

 

­­­­­­­­­

Ըստ գրականության տվյալների [25], Ռուսաստանում քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ համաճարակային իրավիճակի կտրուկ վատացմանը նպաստել է այն հանգամանքը, որ զորացրված զինվորները մեծ զանգվածներով ճակատից վերադառնում էին երկրի թիկունք, իսկ հակառակ ուղղությամբ շարժվում էր իրենց մշտական բնակավայրերը վերադարձող փախստականների ալիքը:­­ ­­ ­­­

 

Համաճարակային իրավիճակի վրա բացասաբար ազդող գործոններ են եղել ռազմագերիները և Կարմիր բանակի կողմից սպիտակգվարդիականներից նոր գրավված տարածքներում ապրող ազգաբնակչությունը [25]:­­­­­ ­­­

 

Հայրենական Մեծ պատերազմին նախորդող տարիներին նախկին ԽՍՀՄ-ում և նրա բանակում տիրում էր համաճարակային առումով բարենպաստ իրավիճակ: Պատերազմի սկզբնական շրջանում Կարմիր բանակը նահանջում էր համաճարակային առումով բարենպաստ տարածքներ:

 

­ ­­­Տեղի էր ունենում նաև ազգաբնակչության զանգվածային տարահանում մերձճակատային շրջաններից դեպի արևելք: Բանակի համալրումը կատարվում էր երկրի թիկունքից: Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ ըստ Տ.Ե. Բոլդիրևի տվյալների (1955), 1942թ. ռազմաճակատի զորքերում արձանագրված բոլոր վարակիչ հիվանդությունների 66%-ը ներթափանցել էր երիտասարդ համալրման հետ թիկունքից [10]:

­­­­ ­­­ ­

Պատերազմի երկրորդ և երրորդ փուլերում իրավիճակը կտրուկ բարելավվեց` շնորհիվ քաղաքացիական առողջապահության և ռազմաբժշկական ծառայության կողմից ձեռք առնված միջոցների: Մասնավորոպես, ստեղ­ծվեց հակահամաճարակային արգելա­փա­կո­ցային համակարգը, որը խոչնդոտում էր ռազմաճակատ թիկունք և թիկունքից ռազմաճակատ վարակի փոխանցմանը` վարակիչ հիվանդների բուժումը կազմակերպվեց տեղում, իսկ երիտասրդ համալրումն ուղարկվում էր ռազմաճակատ մանրազննին հետազոտությունից հետո: Արդյունքում, եթե 1943թ. սկզբին ռազմաճակատներում թիկունքից ներկրվող վարակիչ հիվանդությունները կազմում էին 3, ապա 1944թ.՝ 1.2%:

­ ­­­­­­ ­­ ­­­­

Սակայն ռազմաճակատում զորքերի համար հիմնական վտանգ սկսեցին ներկայացնել ազատագրվող տարածքների ազգաբնակչությունը, համակենտրոնացման ճամբարների բանտարկյալները և ռազմագերիները, ինչպես նաև բնական օջախային հիվանդությունները [25]:

­­­­­­­­­­

Պետք է նշել, որ այդ նույն ժամանակահատվածում նույն հեղինակները ներկայացնում են տվյալներ, որ զգալի չափով վատացել է հակառակորդի զորամասերում տրիող համաճարակային իրավիճակը, որը է հիմնավորեց ռազմագերիների համաճարակային նշանակությունը: Բացի դրանից Գերմանիայի և նրա գրաված երկրների ազգաբնակչության համաճարակային իրավիճակի վատացումը բերեց նրան, որ հայրենիք վերադարձողները սկսեցին համաճարակների բռնկումների որոշակի վտանգ ներկայացնել նույնպես:­­­­ ­­ ­­­­­ ­­­­

 

Այդ տարիներին կարևոր համաճարակաբանական նշանակություն են ունեցել տուլարեմիայի օջախները: Նախկին Խորհրդային Միության արևմտյան շրջաններում կապված պատերազմական գործողությունների հետ, 1941-1942թթ. հացահատիկի բերքը չէր հավաքվել, որը բերել էր կրծողների բազմացմանը: Վերջինս նպաստել էր տուլարեմիայի հարուցիչներով կրծողների վարակմանը: Ցրտերն ընկնելուց հետո կրծողները թափանցել էին ծղոտով լցված խրամատները, և հիվանդ կրծողները իրենց արտաթորանքներով վարակել էին հատկապես ծղոտը:

 

­­­­­Թիվ 1 աղյուսակում ներկայացված է տուլարեմիայի տարածումը Խորհրդային բանակում 1941-1945թթ.: Ընդ որում, համաձայն գրականության տվյալների, գերակշռել են տուլարեմիայի ասպիրացիոն ձևերը (70,6%) [7]:­

 

Պետք է նշել, որ Մեծ Հայրենականի ընթացքում պատերազմների պատմության մեջ առաջին անգամ` ի հաշիվ հստակ կազմակերպված հակահամաճարակային արգելապատնեշների, հաջողվեց կանխարգելել վարակի դուրս թափանցումը մարտա­կան գործողությունների թատերաբեմից դեպի երկրի թիկունք: Այդ պրոբլեմը մնում է հրատապ նաև ժամանակակից պայմանների համար: Դրա մասին են վկայում Կորեայում և Վիետնամում ամերիկացիների պատերազմները: Կորեայի դեմ պատերազմում ԱՄՆ է ներթափանցել է մալարիայի ավելի քան դեպք [25]: Վիետնամից վերադարձող առանձին զորամասերի անձնակազմի 25%-ի մոտ արյունը պարունակում էր մալարիայի պլազմոդիումներ, ինչը հանգեցրեց ԱՄՆ-ում մալարիայով հիվանդացության զգալի աճին: ­­ ­­­ 20000

 

Աղյուսակ 1 Տուլարեմիայի տարածումը Խորհրդային բանակում 1941-1945թթ.

(հիվանդների թիվը նրանց ընդհանուր քանակի նկատմամբ)


Տարիներ­­

Հիվանդների թիվը)­­­ (%

1941

15,66

1942

48,89

1943

33,69

1944

0,33

1945

0,43

 

Ըստ գրականության տվյալների Միջերկրական ծովի ռազմաճակատում ԱՄՆ-ը 1943թ. արդեն կենտրոնացրել էր մոտ 400000 զինծառայող [13], որտեղ նկատվում էր վիրուսային հեպատիտով հիվանդացության բռնկում: Այսպես, վիրուսային հեպատիտի տեսակետից իրավիճակը հետևյալն էր (աղյ. 2):­­­­­­­­­ ­

 

Աղյուսակ 2. ԱՄՆ-ի զորքերում Միջերկրական ծովի ռազմաճակատում

վիրուսային հեպատիտի դեպքերը 1942-1945թթ.

 

Տարիներ­­

Դեպքերի քանակը­­­­

բացարձակ թվեր­­

անձնակազմի 1000 մարդու հանդեպ­­­­

1942

49111

122,7

1943

27433

68,6

1945

76595

191,5

 

Ներկայացված տվյալները ցույց են տալիս, որ նշված տարիների ընթացքում ԱՄՆ-ի զորքերի տվյալ քանակակազմում համաճարակային իրավիճակը վիրուսային հեպատիտի տեսանկյունից եղել է բավականին ծանր:­­­­ ­­

 

ԱՄՆ-ի զորքերում նմանատիպ պատկեր դիտվել է նաև Կորեական պատերազմի ժամանակ (աղյ. 3) [26]:­­

 

Վիետնամական պատերազմի տարիներին վիրուսային հեպատիտով հիվանդացությունը զգալի չափով իջած էր: Ստորև ներկայացված էվիրուսային հեպատիտով հիվանդացությունը Եվրոպայում և Վիետնամում գտնվող ԱՄՆ-ի զորքերում 1965-1967թթ. (աղյ. 4) [29]:­­ ­­­

 

Աղյուսակ 3. Կորեայում պատերազմող ԱՄՆ-ի զորքերում վիրուսային հեպատիտի դեպքերը 1950-1951թթ.

 

­

Տարիներ­­

Դեպքերի քանակը­­­­

բացարձակ թվեր­­

անձնակազմի 1000 նկատմամբ­­­

Հուլիս 1950­

4000

4,0

Նոյեմբեր 1950­­

31000

31,0

Հունվար 1951­

35000

35,0

Օգոստոս 1951­

15000

15,0

Սեպտեմբեր 1951­­

9500

9,5

 

Հեղինակները միակարծիք են այն հարցում, որ ԱՄՆ-ի զորքերում վիրուսային A հեպատիտով հիվանդացության բարձր մակարդակը պայմանավորված է հիվանդության ներթափանցմամբ` տեղի հիվանդ կամ վարակակիր բնակչության հետ շփվելու հետևանքով: Ընդ որում, այդ նույն ժամանակահատվածում ԱՄՆ-ում վիրուսային A հեպատիտով հիվանդացության մակարդակը զգալիորեն ցածր էր [26]:­­­­­ ­­­­ ­­­­­­­

 

Աղյուսակ 4. Վիետնամում պատերազմող ԱՄՆ-ի

զորքերում վիրուսային հեպատիտի դեպքերը 1965-1967թթ. (1000 մարդու նկատմամբ)

 

Տարիներ­­

Դեպքերի քանակը­­­­

Հարավային Վիետնամ­­­­

Եվրոպա­­

ԱՄՆ

1965

5,7

0,4

0,5

1966

4,1

0,5

0,6

1967 (հունվար-հունիս)­­

6,7

0,3

0,9

 

Այսպիսով, 1941-1945թթ. Հայրենական Մեծ և հետագա տեղային պատերազմների փորձը ցույց է տալիս, որ ռազմաճակատի զորքերը վարակիչ հիվանդությունների ներթափանցման հիմնական աղբյուր են եղել երիտասարդ համալրումը, քաղաքացիական ազգաբնակչությունը և զորքերի տեղակայման կամ գործողությունների շրջանում գտնվող մարդկանց այլ քանակակազմեր` ռազմագերիներ, համակենտրոնացման ճամբարների բանտարկյալներ և այլն) և հիվանդությունների բնական օջախայնությունը:­ ­­­­ ­­­­

 

­­­­

Հաշվի առնելով վերը նշվածը, մեր կողմից կատարվել է վերլուծություն, որի նպատակն է եղել պարզաբանել մի շարք վարակիչ հիվանդությունների համաճարակաբանական առանձնահատկությունները զորակոչիկների, նորակոչիկների և 3 ամիս ծառայածների շրջանում ՀՀ զինված ուժերում: 3 ամիս ժամկետը վերցված է, քանի որ ընդունված է, որ զորակոչը տեղի է ունենում մայիս–հուլիս ամիսներին, իսկ զինծառայողները մինչև հուլիսի վերջ–օգոստոսի սկիզբն անցնում են երիտասարդ զինվորի 1-ամսյա կուրս: Այսինքն, ընդհանուր առմամբ դա տեղի է ունենում մայիս–հուլիս ամիսներին: Բնականաբար, այդ ժամանակահատվածում երիտասարդ զինծառայողների շրջանում (նորակոչիկներ) ի հայտ են գալիս վարակիչ հիվանդություններ, որոնց դեմ պայքարը խիստ կարևոր է` զինված ուժերի ընդհանուր վարակիչ հիվանդացության մակարդակն իջեցնելու տեսակետից: Մենք վերցրել ենք այն զորամասերը, որոնք տալիս են ընդհանուր հիվանդացության կեսից ավելին: ­­­­ ­­ ­­­­ ­­­­­ ­

 

Ինչպես երևում է նկարից տվյալ քանակակազմի շրջանում վարակիչ հիվանդությունների կառուցվածքում աղիքային վարակները  դիզենտերիա, այլ աղիքային վարակներ, որոշ վերապահումներով վիրուսային հեպատիտներ) կազմում են 52,4%, մնացած վարակիչ հիվանդությունները` 47,6%: Սա այն դեպքում, երբ ընդհանուր առմամբ ՀՀ զինված ուժերում աղիքային վարակները տալիս են ընդհանուր հիվանդացության 67%, այսինքն ՀՀ ԶՈՒ ինֆեկցիոն հիվանդացության կառուցվածքում առկա է աղիքային վարակների տեսակարար կշռի սկզբունքային նշանակություն ունեցող բարձրացում:

 

Նման երևույթը, մեր կարծիքով, հուշում է զորակոչիկների, նորակոչիկների և 3 ամիս ծառայածների շրջանում գոյություն ունեցող նոր երևույթի մասին: Ըստմեզ, ինֆեկցիոն հիվանդացության կառուցվածքում աղիքային վարակների տեսակարար կշռի բարձրացումն, ամենայն հավանականությամբ, պայմանավորված է նշված քանակակազմի ձևավորմամբ, ինչի վրա կուզենայինք կանգ առնել:­­ ­

 

Այս քանակակազմը ձևավորվում է զորակոչից հետո հանրապետության տարբեր շրջաններից կենտրոնական հավաքակայան բերված, իրար հետ շատ կարճ ժամանակ շփված և զորամասեր ուղարկված զինծառայողներով: Ընդ որում, կենտրոնական հավաքակայանում, սովորաբար, իրավիճակն այնպիսին է, որ այս անձանց միջև անձնական շփում համարյա չի լինում է, համատեղ սննդամթերք փաստացիչի օգտագործվում, իսկ ընդհանուր օգտագործման զուգարանային համակարգը գործնականում չի գործում: Ջրամատակարարման համակարգը կենտրոնացված է Երևանի քաղաքային ցանցում և հետևաբար առանձնահատուկ դեր աղիքային վարակների առաջացման ևտարածման հարցում տվյալ քանակակազմի համար ունենալ չի կարող: Նման երևույթը ցույց է տալիս, որ սրանց շրջանում աղիքային վարակների տեսակետից, ինֆեկցիոն հիվանդացությունը չի կարող պայմանավորված լինել կենտրոնական հավաքակայանում ստեղծված պայմաններով:­­­­­­­­­­­­ ­­­ ­­ ­ ­­­­­

 

Նկար. Ինֆեկցիոն հիվանդացության կառուցվածքը զորակոչիկների, նորակոչիկների և 3 ամիս ծառայածների շրջանում ՀՀ զինվածուժերում

 

Վերլուծությունը թույլ է տալիս կատարելու հետևյալ եզրահանգումները.

 

  1. Հետազոտված զորամասերում ինֆեկցիոն հիվանդացությամբ պայմանավորված իրավիճակը եղել է անկայուն, դիտվել են ոչ միանուն վարակների բռնկումներ:­­
  2. Համաճարակաբանական տեսակետից պայքարի կազմակերպումը եղել է բավականին բարդ, պահանջել է տարաբնույթ միջոցառումների իրականացում:
 
Ներկայացված տվյալները թույլ են տալիս ունենալ միայն որոշակի պատկերացում ՀՀ ԶՈՒ-ի մի հատվածի ինֆեկցիոն հիվանդացության կառուցվածքի և դրա փոփոխությունների մասին: ­­­­­

 

Գրականություն

 

  1. Աղայան Գ.Ա. Փոքր պետությունների զինված ուժերի հակահամաճարակային ապահովման հիմնախնդրի վերաբերյալ: Գիտ. աշխ. ժող. (Համաբան. ռազմաբժշկ. առաջին գիտագործ. կոնֆ.), Եր., 2001, հ. 1, էջ 92-96.­­­
  2. Դեղձունյան Կ.Մ., Համբարձումյան Ա.Ձ. Համաճարակաբանություն: Եր., 1999:­­
  3. Մկրտչյան Մ.Է., Ժամագործյան Լ.Մ., Գալստյան Ս.Գ., Ամիրյան Ս.Ս. և ուրիշ. Որոշ հարցեր մարդկային կորուստների վերաբերյալմի շարք պատերազմների և բնական աղետների ժամանակ: Եր., 2000:­­­
  4. Հակոբյան Է.Հ., Ղազարյան Ա.Վ., Աղաբալյան Ա.Ս. Հակահամաճարակային միջոցառումների կազմակերպումը զորքերում: Գիտ. աշխ. ժող. (Համաբան. ռազմաբժշկ. առաջին գիտագործ. կոնֆ), Եր., 2001, հ. 1, էջ 116-119.­­­­­­­
  5. Հովասափյան Հ.Վ., Հովասափյան Վ.Հ. Բծավոր տիֆի դեպքերը Անդրանիկի բանակում: Գիտ. աշխ. ժող. (Համաբան. ռազմաբժշկ. առաջին գիտագործ. կոնֆ), Եր., 2001, հ. 1, էջ 572-574.­­­
  6. Հովասափյան Հ.Վ., Հովասափյան Վ.Հ. Խոլերան և նրա կանխարգելումը հայ կամավորների բանակում: Գիտ. աշխ. ժող. (Համաբան. ռազմաբժշկ. առաջին գիտագործ. կոնֆ), Եր., 2001, հ. 1, էջ 574-576:­­­­­­
  7. Акинфеев К.Ф. Эпидемиология туляремии в пе­риод Великой Отечественной войны. Опыт со­ветской медицины в Великой Отечест­вен­ной войне 1941-1945 гг. М., 1955, т.32, с. 10-31.
  8. Беляков В.Д. Современные представления о носительстве инфекционных болезней и его значение в развитии эпидемического процес­са. Бактерионосительство и хронические фор­мы инфекционных болезней: Тез. Всесоюз. науч. конф., Минск, 18-19 июня 1975г., ч. 1, с. 21-34.
  9. Беляков В.Д. Внутренняя регуляция эпи­де­ми­ческого процесса и проблемы военной эпи­де­ми­ологии, Военно-мед. ж., 1986. т.12, с. 36-38.
  10. Болдырев Т.Е., 1955, 1955, 1955:
  11. Борисенко И.А. Актуальные вопросы про­фи­лак­тики острых кишечных инфекций в войсках, Военно-мед. ж., 1984, т. 5, с. 4-7.
  12. Военная гигиена и эпидемиология, 1988, с. 320.
  13. История второй мировой войны 1939-1945 гг. М., 1976, т.7.
  14. Калабухов Н.И. Эпизоотология туляремии. Опыт советской медицины в Великой Отечественной войне 1941-1945 гг. М., 1955, т.32, раздел 3, с. 32.
  15. Карцев А.Л., Разгулин С.А., Гирилев С.П. Брюшной тиф в периоды войн и вооруженных конфликтов, Военно-мед. ж., 1996, т.8, с. 43-46.
  16. Михин Г.А.Эпидемическая заболеваемость в американской армии (по страницам зару­беж­ной медицинской печати), Военно-мед. ж., 1953, 8, с. 90.
  17. Огарков П.И., Малышев В.В., Цуциев С.А., Михайлов Н.В. Эпидемиологическая харак­те­рис­тика и лабораторная диагностика вирус­ных гепатитов в федеральных войсках на тер­ритории Чеченской Республики, Военно-мед. ж., 1996, т. 8, с. 48-54.
  18. Опыт оказания медицинской помощи инфек­ционным больным ограниченного контингента советских войск в республике Афганистан. Отв. ред. К. С. Иванов, СПб.: Тр. ВМА, 1993, т. 223. с.204.
  19. Опыт советской медицины в Великой Оте­чественной войне 1941-1945гг. М., 1955, т 31.
  20. Рашина М.Г. Малярия среди населения СССР в предвоенные годы и период Великой Отечественной войны. Опыт сов. мед. в Вели­кой Отечественной войне 1941-1945 гг. М., 1955. т. 32, разд. 1, с. 135-144.
  21. Перепелкин В.С., Щербина В.П., Никитин А.Ф. Эпидемиология и профилактика малярии в горно-пустынной местности с жарким кли­матом. Военно-мед. ж., 1988, т. VI, с. 39-42.
  22. Перепелкин В.С., Корольков В.Ф., Кольков В.Ф., Мандрик В.А. Уроки борьбы с кишеч­ными инфекциями в период войны в Афганис­тане, Военно-мед. ж., 1991, т. 8, с. 27-31.
  23. Пелешок С.А., Речкин В.И.., Симещенко И.Е. Особенности эпидемиологии и профилактики трансмиссивных инфекций в период Великой Отечественной войны, Военно-мед. ж., 1995, т. V, с. 70-74.
  24. Семененно Т.А., Васильева В.И., Катков А.И., Рулев П.П. и соавт. Этиологическая структура вирусных гепатитов в воинском коллективе и особенности эпидемического процесса при вирусном гепатите А в эндемичном по этой инфекции регионе, Военно-мед. ж., 1989, т. VI, с. 36-37.
  25. Смирнов Е.И., Лебединский В.А., Гарин Н.С. Войны и эпидемии. М., 1988.
  26. Советская военная энциклопедия. М., 1977, т. 4, с. 359-360.
  27. Хохлов Д.Т., Огарков П.И. Механизм и пути передачи вирусного гепатита А. Военно-мед. ж., 1984, т. IX, с. 70-72.
  28. Энциклопедический словарь военной медици­ны, 1947, т. 2.
  29. Sanchez J.L., Gelnett J., Petruccelli B.P. et al. Diarrheal disease incidence and morbidity among United States military personnel during short-term missions overseas, Am. J. Trop. Med. Hyg., 1998, 58:299.

Հեղինակ. Վ.Ա. Ասոյան ՀՀ ԱԱԻ համաճարակաբանության ամբիոն
Սկզբնաղբյուր. Գիտա-գործնական Բժշկական Հանդես «Մեդիցինսկիյ Վեստնիկ Էրեբունի», 3.2005 (23), 9-16
Աղբյուր. med-practic.com
Հոդվածի հեղինակային (այլ սկզբնաղբյուրի առկայության դեպքում՝ էլեկտրոնային տարբերակի) իրավունքը պատկանում է med-practic.com կայքին
Share |

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ

Կարդացեք նաև

Ցանցենու հետազոտման գունակոնտրաստային ախտորոշիչ եղանակ

Բանալի բառեր.ախտորոշիչ թեստ, ներակնային ճնշում (ՆԱՃ), տեսաներվի սկավառակի էքսկավացիա (ՏՍԷ)­

Նկարագրվող ակնաբուժական ախտորոշիչ թեստը իրենից ներկայացնում է թղթի վրա համապատասխան կոնտրաստ և գունային տառեր, թվեր, նշաններ, որոնցով էլ հենց հետազոտվում է հիվանդի աչքը: Թեստը բաղկացած է 2 բաղադրիչներից` կոնտրաստի զգացողությունից և գունային կոմպոնենտից: Այն այնպես է կազմված, որ կապույտ գույնը ըստ իր պայծառության հավասար է ֆոնի պայծառությանը...

Ակնաբանություն
Ցերվիցիտի (էնդոցերվիցիտի) կլնիկաձևաբանական բնութագիրը (գրական ակնարկ)

Բանալի բառեր. ցերվիցիտ, էնդոցերվիցիտ, բորբոքային հիվանդություն

Մանկաբարձ-գինեկոլոգների պրակտիկայում ինֆեկցիոն պաթոլոգիան շարունակում է արդիական խնդիր մնալ: Հեղինակների տվյալներով, կանացի սեռական օրգանների բորբոքային հիվանդությունները վերջին տարիներին առանձնահատուկ հրատապ նշանակություն ունեն` կապված դրանց բարձր հաճախականության (գինեկոլոգիական հիվանդների 60-65%), պտղին ինֆեկցիայի փոխանցման հնարավորության և երիտասարդացման հետ...

Պերինատոլոգիա, մանկաբարձություն և գինեկոլոգիա
Սրտամկանի սուր ինֆարկտով հիվանդների ֆիզիկական ռեաբիլիտացիան

Բանալի բառեր. սրտամկանի սուր ինֆարկտ, ֆիզիկական ռեաբիլիտացիա, վարժություններ

Երկար ժամանակ սրտամկանի ինֆարկտի բուժման պարտադիր պայման էր համարվում տևական անկողնային ռեժիմը: Այդպիսի ռեժիմիև հատկապես առաջին մոտ 3-շաբաթյա լիակատար հանգստի բացասական կողմերը ակնհայտ էին. նվազում էր կմախքային մկաններիզանգվածը (հիվանդների մի մասը առանց հատուկ վերականգնողական վարժությունների բառացիորեն չէր կարողանում կանգնել ոտքիվրա)...

Սրտանոթաբանություն
Պատերազմական գործողությունների ժամանակ ռազմաբժշկական ստորաբաժանումների կազմակերպչական կառուցվածքի կատարելագործման մասին

Բանալի բառեր. բժշկական ապահովում, բժշկական հատուկ ուժեղացված ջոկատ

Աղետների և պատերազմական գործողությունների ժամանակ առաջացած մասսայական վնասվածքների դեպքում հատկապես կարևոր է ճիշտ կազմակերպել բնակչությանը ցուցաբերվող առաջին բուժօգնությունը, վերականգնել նրանց աշխատունակությունը, նվազեցնել սանիտարական կորուստների թիվը: Այս խնդիրը այսօր էլ բոլոր երկրների համար չի կորցրել իր արդիականությունը, նշանակությունը և գտնվում է պետության ուշադրության կենտրոնում...

Այլ հոդվածներ
Երևանի շտապ օգնության կայանի աշխատանքի կազմակերպման որոշ հիմնահարցեր ըստ ամիսների և սեզոնների 2001-2004թթ. ժամանակահատվածում

Բանալի բառեր. շտապ օգնության կայան, հիմնահարցեր, հիվանդացություն

Ժամանակակից բժշկագիտության և գործ­նա­­կան առողջապահության արդիական պրոբ­­լեմների շարքում խիստ կարևորվում են բնակ­չությանը ժամանակին և որակյալ շտապ բժշկական օգնության ցուցաբերման հար­ցերը: Նախկին ԽՍՀՄ-ում ստեղծված նախա­հոս­պիտալային շտապ բժշկական օգնության համակարգը համարվում է խորհրդային ա­ռող­­ջապահության կարևոր նվաճումներից մեկը [1-5]...

Զինված ուժերում ինֆեկցիոն հիվանդացության կառուցվածքի մասին

Բանալի բառեր. զինված ուժեր, ինֆեկցիոն հիվանդություն

Ինֆեկցիոն հիվանդացության կառուցվածքը տարբեր երկրների բանակներում եղել է տարբեր: Ընդ որում հրատարակված գիտական աշխատանքներում ինֆեկցիոն հիվանդությունների պրոբլեմը հիմնականում արծարծվում...

Վարակաբանություն
Կոնքազդրային հոդի հրազենային կոտրվածքի կապակցությամբ կատարված էնդոպրոթեզի կրկնակի ռևիզիա (կլինիկական դեպք)

 

Բանալի բառեր. կոնքազդրային հոդ, տոտալ էնդոպրոթեզավորում, ռևիզիոն արթրոպլաստիկա

Հիվանդ` Շանդիձե Ալեկսանդր, 1974թ. ծնված, 23.03.05-ին ընդունվել է Էրեբունի Բժշկական Կենտրոն հետևյալ ախտորոշմամբ. վիճակաջ կոնքազդրային հոդի տոտալ էնդոպրոթեզավորումից հետո, քացախափոսային կոմպոնենտի տեղաշարժումով, փափուկ հյուսվածքներումբազմաթիվ մետաղական օտար մարմինների առկայությամբ...

Վնասվածքաբանություն և օրթոպեդիա Կլինիկական դեպքեր
Խրոնիկական դիսցիրկուլյատոր էնցեֆալոպաթիաների կոգնիտիվ խանգարումների կլինիկանեյրոֆիզիոլոգիական վերլուծությունը

Բանալի բառեր. էնցեֆալոպաթիա, կոգնիտիվ խանգարումներ, բուժում, կոգնիտիվ դրդված պոտենցիալներ` P–300, Վեքսլերի թեստ, ռիվաստիգմին (պրոմետաքս)

Ցերեբրովասկուլյար հիվանդությունների մեծ տարածվածությունը, հիվանդների հաշմանդամության բարձր տոկոսը, սոցիալ-տնտեսականպրոբլեմները, որոնք ծագում են գլխուղեղի անոթային հիվանդությունների դեկոմպենսացիայի ժամանակ, բացատրում են այդնոզոլոգիաների բուժման բժշկա-սոցիալական մեծ նշանակությունը...

Նյարդաբանություն
Ձախ նախասրտի միքսոմայի հեռացման դեպք

Բանալի բառեր. սրտի ուռուցքներ, միքսոմա, ձախ նախասրտային միքսոմա

2005 օգոստոսի 24-ին Էրեբունի Բժշկական Կենտրոն դիմեց 44 տարեկան տղամարդ, որը գանգատվում էր հևոցից, սրտխփոցից, թուլությունից:

Կատարվեցին հետևյալ հետազոտությունները.­­­­­­

ԷՍԳ` նախասրտերի շողացում, 94 զ/ր միջին փորոքային ռիթմով, ԷխոՍԳ` ձախնախասրտում 7,2x3,9սմ չափի գնդաձև նորագոյացություն, որը ոտիկի միջոցովամրանում էր միջնախասրտային միջնապատին...

Սրտանոթաբանություն Կլինիկական դեպքեր
Պետական պատվերի շրջանակներում բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնողների ցուցանիշային ֆինանսավորում

Բանալի բառեր: ցուցանիշային (ռեյտինգային) ֆինանսավորում, ռեյտինգի մակարդակ, պետական պատվեր

Սպասարկման ոլորտում, ինչպիսին է նաև առողջապահությունը, ցանկացած գնում կատարելիս ենթադրվում է, որ գնորդը կբավարարվի իր պահանջմունքներին համապատասխան որոշակի մակարդակով: Այդ մակարդակի չափին, ցուցանիշային (ռեյտինգային) ֆինանսավորման մեջ, համապատասխանում է այսպես կոչված միջին (նոմինալ) ռեյտինգի մակարդակը...

Ինֆեկցիոն հսկողության ծրագրի ֆինանսական արդյունավետության հետազոտություն

Բանալի բառեր. ներհիվանդանոցային ինֆեկցիաների ֆինանսական ծախսեր, ինֆեկցիոն հսկողության ծրագիր, նպատակային և պլանային սանիտարամանրէաբանական հետազոտություն, կանխարգելիչ միջոցառումներ ­­­

Ժամանակակից առողջապահության մեջ ֆինանսների խնայողության արդյունավետ միջոցներից մեկը հանդիսանում է ներհիվանդանոցայինին ֆեկցիաների (ՆՀԻ) կանխարգելումը: Վերջիններս առաջացնում են լրացուցիչ ծախսեր ի հաշիվ լաբորատոր, գործիքային (կրկնակի ևնույնիսկ բազմակի) հետազոտությունների, դեղորայքի և բուժման տևողության երկարացման...

Վարակաբանություն
Երևանի շտապ օգնության կայանի գործունեության հետագա կատարելագործման մարտավարության որոշ հարցեր

Բանալի բառեր. շտապ օգնություն, մարտավարություն, կատարելագործում

Շտապ բժշկական օգնության ցուցաբերման խնդիրն աշխարհի գրեթե բոլոր պետություններում գոյություն ունի [1,2]: Այն պայմանավորված է ինչպես տվյալ երկրի սոցիալ-տնտեսական իրավիճակով, այնպես էլ ազգաբնակչության հիվանդացությամբ և առողջապահության հնարավորություններով [3-5]...

Հրատապ թեմա Հայաստանում
Կրծքագեղձի ֆիլոիդ ուռուցքների և ֆիբրոադենոմաների տարբերակիչ ախտորոշման չափորոշիչները

Բանալի բառեր. կրծքագեղձի ֆիլոիդ ուռուցք, ֆիբրոադենոմա

Կրծքագեղձի ախտահարումների շարքում ֆիբրոադենոմաները գրավում են երրորդ տեղը՝ մաստոպաթիայից և քաղցկեղից հետո: Տերևանման ֆիբրոադենոմաները, այլ կերպ ֆիլոիդ ուռուցքները (ՖՈՒ), ֆիբրոադենոմաների շարքում կազմում են 11.9% [1–3]: Եվ՛ ֆիբրոադենոմաները, և՛ ֆիլոիդ ուռուցքները դասվում են ֆիբրոէպիթելային ախտահարումների շարքին, սակայն ՖՈՒ-ը ունի չարորականացման միտում և կարող է վերափոխվել սարկոմայի, կարցինոսարկոմայի և քաղցկեղի [4–6]...

Ուռուցքաբանություն
Դիսլիպոպրոտեիդեմիայի նշանակությունը էնդոթելի վնասման մեջ թոքային հիպերթենզիայի ժամանակ

Բանալի բառեր. թոքային հիպերթենզիա, էնդոթելային դիսֆունկցիա, դիսլիպոպրոտեիդեմիա

Թոքային հիպերթենզիան վիճակ է, որը կարող է հանդիսանալ մի շարք հիվան­դու­թյուն­ների բարդություն, կամ ունենալ իդեո­պա­թիկ ծագում: Այն բնութագրվում է թո­քա­յին անոթների դիմադրողականության և թո­քա­յին զարկերակում ճնշման աստիճա­նա­կան բարձրացմամբ, որը բերում է աջ փորո­քային անբավարարության զարգացման: Թո­քային հիպերթենզիա ախտորոշվում է, երբ թո­քային զարկերակում միջին ճնշումը գերա­զանցում է 25 մմ.սնդ.ս. հանգստի ժամանակ և 30 մմ.սնդ.ս. ֆիզիկական ծանրաբեռնվա­ծու­թյան ժամանակ [2,9,10]...


Notice: Undefined index: HTTP_X_FORWARDED_FOR in /sites/med-practic.com/classes/flud_class.php on line 33

ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԸ