Վիրաբուժական օգնության մարտավարության կատարելագործումը տեղային բնույթ կրող և լեռնային պայմաններում ընթացող մարտական գործողությունների ժամանակ

Բանալի բառեր. բուժտարահանում, որակավորված վիրաբուժական օգնություն

Արցախյան տեղային բնույթ կրող հակամարտության ժամանակ անձնակազմի բժշկական ապահովման վերլուծությունը անհրաժեշտություն է առաջացնում տեղային պատերազմներում, հաշվի առնելով հիվանդներին և վիրավորներին ցույց տրվող փուլային բուժօգնության մարտավարությունը, մշակել ավելի ժամանակակից ռազմաբժշկական մեթոդներ եւ եղանակներ:

Մեր վարած պատերազմի փորձի վերլուծությունը ցույց տվեց, որ ռազմաբժշկական համադրույթի բացակայության պատճառով հնարավոր եղավ ընդունել միայն իրավիճակային օպերատիվ որոշումներ, և այդպիսի ցածր մակարդակի բուժապահովումն ուղղակիորեն բերեց չհիմնավորված սանիտարական կորուստների:

Արցախյան պատերազմում, ունենալով միայն խորհրդային միության զինված ուժերի 2-րդ Համաշխարհային և Աֆղանստանի պատերազմների փորձը, առաջացան մի շարք խոչընդոտներ: Նախորդ փորձի հիմնական մոտեցումները և փուլային բուժտարահանման համակարգի սկզբունքները չարդարացրին իրենց մեր վարած պատերազմում, և այդ իսկ պատճառով ունեցանք բավականին մեծ սանիտարական կորուստներ:

Ներկայիս Ռուսաստանի Դաշնության զինված ուժերի մարտական կիրառման բուժապահովման ժամանակակից բուժտարահանման համակարգը բաժանվում է երկու մեծ խմբի.

1-ին խումբ` բուժտարահանման համակարգը: Դա բժշկական ծառայության էշելոնների ստեղծումն է, թեթև վիրավորների բուժումը տեղում և փուլային բուժօգնության հսկայական բազայի ստեղծումը [5,6,8-10]:

2-րդ խումբ` ունի ռազմավարական մոտեցում, բժշկական ծառայության միջոցների ուժեղացում, բժշկական պահեստազորի ստեղծում [11,12]:

Այս համակարգը թույլ է տալիս վնասվածք ստացած վիրավորի բուժօգնությունը կազմակերպել փուլերով, որի հետևանքով որակավորված բուժօգնությունը առավելագույնս հնարավոր կլինի կազմակերպել 10-12 ժամ և ավելի ժամանակահատվածում: Վերջինս հանգեցնում է մի շարք լուրջ բարդությունների` բարձրացնելով սանիտարական կորուստների թիվը, իջեցնելով անձնակազմի մարտունակությունը, երկարացնելով բուժման համար պահանջվող ժամկետները:

Բուժտարահանման այս եղանակը նպատակահարմար է կիրառել լայնածավալ պատերազմների ժամանակ, երբ պատերազմական գործողություններին մասնակցում են խոշոր պետությունների մեծ զորամիավորումներ և սանիտարական կորուստների թիվը կարող է հասնել մեծ թվերի, իսկ տեղային բնույթ կրող պատերազմներում մարտին մասնակցում են փոքր զորամիավորումներ և զորախմբեր, որտեղ վիրավորների թիվը լինում է փոքր: Այս դեպքում նպատակահարմար է որակավորված բուժօգնության փուլը առավելագույնս մոտեցնել մարտի դաշտին, զգալիորեն կրճատելով ցուցաբերվող բուժ օգնության ժամանակահատվածը, որը ուղղակիորեն կնպաստի սանիտարական կորուստների նվազեցմանը, հետագա բարդությունների կանխմանը, վիրավորների շուտափույթ ապաքինմանը, բուժման ժամկետների կրճատմանը [3]:

Արցախյան պատերազմի փորձի մասնագիտական վերլուծությունը ցույց տվեց, որ բուժապահովման հանպատրաստից կազմակերպչական ցածր մակարդակը ուղղակիորեն բերում է անձնակազմի մարտունակության անկմանը, և հսկայական չհիմնավորված սանիտարական կորուստների:

Տեղային բնույթ կրող պատերազմներում՝ մասնավորապես լեռնային պայմաններում ընթացող մարտական գործողությունների բուժտարահանման մակարդակում անհրաժեշտ են ժամանակակից բժշկամարտավարական նոր մոտեցումներ, որ հնարավորություն կստեղծեն գործողությունների տարածքում սեղմ ժամկետներում կազմակերպել վիրավորների վիրաբուժական օգնությունը:

Վերջին 15 տարիների ընթացքում այդ հարցին մասնակիորեն անդրադարձել են Չեչնիայի, Հյուսիսային Կովկասի, Արցախի և այլ երկրների տեղային բնույթ կրող հակամարտություններից հետո: Որոշ հեղինակների կողմից մասնակիորեն շոշափվել են առանձին հարցեր, սակայն որակավորված բուժօգնության ամբողջական և հստակ աշխատություններ գրականության մեջ չեն արծածվել, եղածն էլ համընկնում են իրենց երկրի Զ.ՈՒ. բուժապահովման շահերին և ելնում են իրենց երկրի տնտեսական ռեսուրսների հնարավորություններից [1,2,4,7]:

Ուսումնասիրելով գրականության տվյալները և մեր վարած պատերազմում կուտակված բավականին մեծ փորձը, մենք առաջարկում ենք բուժտարահանման համակարգում որակավորված վիրաբուժական և անհետաձգելի մասնագիտական բուժօգնությունը մոտեցնել գործողությունների տարածքին և այն իրականացնել նոր վիրաբուժական հատուկ կառուցվածք ունեցող ստորաբաժանումներում:

Բուժապահովման մարտավարության այս ձևը թույլ կտա ստեղծել ավելի շարժուն վիրաբուժական ստորաբաժանում, որը հնարավոր կլինի արագ տեղակայել ռազմաճակատին մոտ գործողությունների տարածքում: Օրինակ` ԱՄՆ-ի Զ.ՈՒ. MUST փոխարինել է DERMEDS զրահապատված հոսպիտալով: Նման մոդելի ստեղծումը բավականին թանկ է և մեր երկրի համար նպատակահարմար չէ, այն ցուցված է օգտագործել հակատեռորիստական գործողությունների բուժապահովման ժամանակ և ԱՄՆ-ում վերջերս տեղի ունեցած աղետների դեպքում նպատակահարմար չեղավ դրանց օգտագործումը: Մեր կողմից առաջարկվող վիրաբուժական ստորաբաժանման կառուցվածքը իրենից ներկայացնուն է ինքնավար գործող վիրաբուժական ստորաբաժանում:

Նոր վիրաբուժական ստորաբաժանումը պահանջվող ուժերի և միջոցների առումով զիջում է առանձին բժշկական ջոկատի (ԱԲՋ), իսկ ֆունկցիոնալ առումով` օպերատիվ գործելու եւ հատուկ առաջադրանք կատարելու տեսանկյունից, գերազանցում է առանձին բժշկական գումարտակի (ԱԲ) հնարավորությունները, և` ցուցաբերվող վիրաբուժական օգնության ծավալով, մոտ է բազմապրոֆիլ վիրաբուժական հոսպիտալին (ԲՎՀ):

Նոր վիրաբուժական հատուկ ստորաբաժանումը իր կառուցվածքում ընդգրկում է 4 հիմնական սրահներ (բլոկներ).

1. Ընդունման-տեսակավորման և ֆունկցիոնալ ախտորոշման սրահ:

2. Վիրահատական սրահ:

3. Հակաշոկային թերապիայի սրահ, ինտենսիվ թերապևտիկ ստացիոնարով:

4. Վիրաբուժական և թերապևտիկ ստացիոնար սրահ:

Վիրաբուժական հատուկ կառուցվածքի նոր ստորաբաժանումը կազմավորվում և համալրվում է զորահավաքային ծրագրերի շրջանակներում մարտական գործողությունների, հատկապես լեռնային պայմաններում (շրջափակունմեր, դժվար և անանցանելի ճանապարհներ, բնակլիմայական պայմաններ) բուժապահովման համակարգում որակավորված և անհետաձգելի վիրաբուժական օգնություն ցուցաբերելու նպատակով:

Առաջարկվող նոր վիրաբուժական կառուցվածքի ֆունկցիոնալ գործունեությունը կազմակերպվում է հատուկ պատրաստվածություն ստացած ուժեղացված բժշկական խմբերի հաշվին: Վիրաբուժական հատուկ ստորաբաժանում ստեղծելու համար լրացուցիչ ֆինանսական և նյութական միջոցներ գրեթե չեն պահանջում, այն բավականին էժան է, սակայն պահանջում է կազմակերպչական և մարտավարական նոր մոտեցումներ: Մեր կողմից առաջարկվող հատուկ կառուցվածքի վիրաբուժական ստորաբաժանումը շարժուն է (գտնվում է անիվների վրա), ֆունկցիոնալ առումով ճկուն է: Այս կառուցվածքի ստեղծումը բխում է մեր բանակի շահերից և մեր պետության տնտեսական հնարավորություններից: Առաջարկվող նոր կառուցվածքի վիրաբուժական միավորը տարբեր օպերատիվ իրավիճակներում կարելի է տեղափոխել ցանկացած օպերատիվ ուղղությամբ, լեռնային պայմաններում որակավորված և անհետաձգելի վիրաբուժական օգնություն իրականացնելու նպատակով:

Գրականություն

1. Арутюнян Б.Н. Новые подходы в медицинском обеспечении Вооруженных сил Республики Армения, Р³ЫП³П³Э µ³Э³П, 1995, 2–5; 15; 115–119.

2. Брюсов П.Г., Щелоков А. Современная концепция военно-полевой хирургии, Врач, 1995, май, с. 14–16.

3. Гайдар Б.В., Иванцов В.А., Сидельников В.О., Русев И.Т., Мадай Д.Ю., Кокоев В.Г., Зиновьев Е. В., Муталибов М.М. К вопросу о необходимости сокращения этапов медицинской эвакуации в условиях локальных войн и вооруженных конфликтов. Военномедицинский журнал 2004, –6, с.4–7.

4. Девяткин А.Е., Зуев В.К., Иванцов В.А., Татарин С.Н., Фокин Ю.Н. Опыт организации квалифицированной и неотложной специализированной хирургической помощи в Вооруженных конфликтах на Северном Кавказе Военномедицинский журнал, 2003,7, с. 13–20.

5. Сидельников В.О. Немедицинская помощь обожженным в локальных войнах и военных конфликтах. Канд. дисс. ... д-ра мед. наук. СПб, 2003, 304 с.

6. Смирнов И.А., О совершенствовании организационной структуры медицинских формирований для работы в военное время. Военномедицинский журнал, 2003,6, с. 29–33.

7. Улунов А.Д., Иванцов В. А., Татарин С. Н. и др. Опыт организации хирургической работы в гарнизонном госпитале в вооруженном конфликте. Военномедицинский журнал, 2000 т. 321, 2, с. 4–11.

8. Чиж И. М., Шелепов А. М., Лобастов О.С. Становление, развитие и пути дальнейшего совершенствования системы лечебно-эвакуационного обеспечения воиск. Военномедицинский журнал, 2001, т. 322, 10, с. 4–14.

9. Чиж И.М., Ларьков А.А., Шелепов А.М., Русев И.Т. Итоги медицинского обеспечения объединенной групировки войск в контртеррористической операции на Севернем Кавказе в 1992–2002 гг. Военномедицинский журнал, 2003,10,с. 4–16.

10. Anderson G. K., A. decade of great progress in Medical readiness. Mil-Med. 1990 Nov., 155 (11): 535-8.

11. Чиж И.М. Организационные основы построения современной системы медицинского обеспечения вооруженных сил, Военномеджурнал, 1996, 1, c. 4–20.

12. Фокин Ю.Н. Основные направления совершенствования квалифицированной и неотложной специализированной хирургической помощи в вооруженном конфликте. Дис. ... докт. мед наук, М., 2001, с. 271.

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ