Ներկայումս 84% ատամնածնոտային անոմալիաներով հաճախորդների մոտ օրթոդոնտիկ բուժումը անցկացվում է անշարժ ապարատուրայի օգտագործմամբ։

Ժամանակակից անշարժ տեխնիկայի կիրառումը հիմնված է բրեկետների գործարա-նային պատրաստման վրա, որոնց ֆիքսվող մակերեսը հաշվարկված է ատամների չափ-սերի միջինացված տվյալներից [2]։ Ատամների չափսերը բավականին փոփոխական են և կա նաև տարբերություն աջ և ձախ ատամների միջև [3]։ Chaushu et. al. [1] նաև նշում են ժանիքների քմային և թշային մակերեսների մեծ տարբերության առկայությունը։

Կարևոր է նաև ատամի պսակի և արմատի միջև եղած անկյան որոշումը, քանի որ այդ փոփոխումը կարող է տորկ կոնտրոլ էտապի վրա բերել ատամի արմատի մակերեսի և ալվեոլյար ելունի կորտիկալ շերտի բախմանը [4-5]։ 

Այսպիսով, գրականության վերլուծությունը ատամների անատոմիական առանձնա-հատկությունների վերաբերյալ, բացահայտեց տարաբնույթ տվյալներ։

Այս աշխատանքի նպատակն է որոշել ատամների ձևերի և չափերի անատոմիական փոփոխականության աստիճանը։

Նյութերը և մեթոդները

Կատարվել է ուսումնասիրություն 12 տարբեր պատահական հիվանդների գիպսե մո-դելների վրա։ Յուրաքանչյուր մոդելից ընտրվել է 1 մշտական կենտրոնական կտրիչ և 1 պրեմոլյար։ Վերջիններս կտրվել են միջին գծով վեստիբուլոլինգվալ ուղղությամբ 2 հա-վասար մասերի և կատարվել են 5 չափումներ, յուրաքանչյուր երկրորդ պրեմոլյարի կտրվածքի վրա։ Յուրաքանչյուր երկրորդ պրեմոլյարի վրա կատարվել է չափում վերտի-կալ և տրանսվերսալ ուղղություններով, յուրաքանչյուր կտրիչի վրա 3 չափում, ընդհանուր առմամբ կատարվել է 8 չափում։ Երկրորդ պրեմոլյարի վրա կատարվել են հետևյալ չափումները` 

Չափում I. ընտրվել է կետ վեստիբուլյար թմբիկի գագաթին և մեկ կետ հարվզիկային ցեմենտ-էմալային սահմանում, տարվել է առանցք այդ 2 կետերի միջև և չափվել է էկվատորի ամենափքված մասի և այդ առանցքի միջև հեռավորությունը (էկվատորի փքվածությունը)։ 

Չափում II. տարվել է ատամի երկայնական առանցքը, այնուհետև տարվել է ուղահա-յաց այդ առանցքին, որն անցնում է միջթմբիկային ակոսի ամենախորը գտնվող կետով և չափվել է վեստիբուլյար թմբիկի գագաթից մինչև ատամի երկայնական առանցքին տարած ուղղահայացը։ 

Չափում III. կատարվել է նույն կետերի միջև այն տարբերությամբ, որ այստեղ չափվել է քմային թմբիկի գագաթից մինչև ատամի երկայնական առանցքին տարված ուղղահայացը (չափումը կատարվել է քմային թմբիկի գագաթի և ատամի երկայնական առանցքին տարած ուղղահայացի միջև)։

Չափում IV. չափվել է ատամի էկվատորների միջև եղած հեռավորությունը։

Չափում V. ընտրվել է կետ միջթմբիկային ակոսի ամենախորը հատվածում և թմբիկի վեստիբուլյար մակերեսին։ Այդ երկու կետերը միացվել են միմյանց մի առանցքով, որը կազմում է 900 ատամի երկայնական առանցքի հետ, չափվել է այդ կետերը միացնող հատվածի երկարությունը։

Կենտրոնական կտրիչի վրա կատարվել են հետևյալ 2 չափումները`

Չափում VI. տարվել է ատամի երկայնական առանցքը, որից հետո չափվել է առանցքի և պսակի էկվատորի միջև եղած հեռավորությունը։

Չափում VII. չափումը կատարվել է կտրիչի վրա, այս չափումով որոշվել է ատամի եր-կայնական առանցքի և նրա պսակի կորության ամենաարտահայտված մասին տարված շոշափողի միջև կազմված անկյունը։

Չափում VIII. տարվել է ատամի երկայնական առանցքը, այնուհետև պսակի շրթնային մակերեսի վրաþ պսակի մեջտեղում, ընտրվել է կետ։ Այդ կետով տարվել է շոշափող և այդ շոշափողի նկատմամբ ուղահայաց մինչև ատամի երկայնական առանցքի հետ հատվելը, և չափվել է այդ ուղահայացի և ատամի երկայանական առանցքի միջև կազմըված, կտրող եզրին մոտ գտնվող b անկյունը (նկ. 2)։ Կատարված 8 չափումների արդյունքները 12 մոդելների վրա ներկայացված են աղ. 1-ում։ Չափումները արվել են Photoshop CS2 ծրագրով։

Նկ. 1

Նկ. 2

Աղյուսակ 1

Արդյունքները և դրանց քննարկումը

Կենտրոնական կտրիչների և պրեմոլյարների չափերը և անատոմիական ձևերը շատ տարբեր են, ինչը և ապացուցեցին մեր կատարած չափումները (p=0,05)։ Կատարված 8 չափումներն ունեն մեծ փոփոխականություն։ I չափումը փոփոխվում է 0.3-1մմ-ի սահ-մանում։ Փոփոխման ամպլիտուդը հավասար է 0.7մմ (a=0.7մմ)։ Չափման միջին արժեքը 12 մոդելների համար կազմում է 0.7մմ (Mմիջ=0.7), Sx=0.065 (Sx-միջին մաթեմատի-կական սխալ)։ V չափումը, որը կատարվել է կտրիչի վրա փոփոխվում է 1.6-3.20-ի սահ-մանում։ Փոփոխման ամպլիտուդը հավասար է 1.60 (a=1.60)։ Չափման միջին արժեքը 12 մոդելների համար կազմում է 2.20 (Mմիջ=2.2), Sx=0.15։ Մյուս չափումների արդյունքները ներկայացված են աղ. 2-ում։

Աղյուսակ 2

Եզրակացություն

Ստացված տվյալները պետք է հաշվի առնել օրթոդոնտիկ բուժման պլանավորման ժամանակ, ինչը կօգնի ավելի արագ ստանալ ատամների ճիշտ եռառանցքային դիրք և ճիշտ ատամնահպումներ։

Գրականություն

1. Chaushu S., Sharabi S., Becker A. Tooth size in dentitions with buccal canine ectopia, European J. of Orthodontics, 2003; 25։485-491.
2. Kisling P.C. Tip-edge guide and the differential straight-arch technique, 4th ed. Two Swan Advertising, 1988, Westville, Indiana.
3. Mavroskoufis F., Ritchie G.M. Variation in size and form between left and right maxillary central incisor teeth, Journal of Prosthetic Dentistry, 1980; 43։ 254-257.
4. van Loenen M., Degrieck J., De Pauwand G., Dermaut L. Anterior tooth morphology and its effect on torque, European J. of Orthodontics, 27 ( 2005 ), p. 258-262.
5. Bryant R.M., Sadowsky P.L., Dent M., Hazelrig J.B., Variability in three morphologic features of the permanent maxillary central incisor, American Journal of Orthodontics, 1984, 86։ 25-32.