Med-Practic
Նվիրվում է վաստակաշատ ուսուցիչ Գրիգոր Շահյանին

Իրադարձություններ

Հայտարարություններ

Մեր հյուրն է

Հրատապ թեմա

ԿԻՆ: Անպտղություն

Չբերություն. դատավճի՞ռ, պատի՞ժ…

Չբերություն. դատավճի՞ռ, պատի՞ժ…

Շուրջ 80 մլն մարդ աշխարհում այսօր տառապում է չբերությամբ, և նրանց մեծամասնությունը ապրում է զարգացող երկրներում։ Չբերության հաճախականությունը տարբեր երկրներում ունի տարբեր ցուցանիշներ։

 

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության բնորոշմամբ չբերությունը վերարտադրողական տարիքի զույգի մոտ առանց հակաբեղմնավորիչների օգտագործման 1 տարվա ընթացքում կանոնավոր սեռական կյանքի պայմաններում հղիության բացակայությունն է։

 

Ընդունված է, որ վերոհիշյալ պայմանների պահպանման դեպքում ամուսնության առաջին տարում հղիություն արձանագրվում է զույգերի 75%-ի մոտ։ Ընդ որում այդ զույգերից 30%-ի մոտ հղիություն է գրանցվում առաջին 3 ամիսների, 60%-ի մոտ` 7 ամիսների, մնացած 10%-ի մոտ` 11-12 ամիսների ընթացքում։

 

Չբերության հաճախականությունը զգալի ազդեցություն ունի հանրության ժողովրդագրական ցուցանիշների վրա` դրանով իսկ պայմանավորելով խնդրի մեծ սոցիալական նշանակությունը։ Պարզված է, որ եթե անպտուղ ամուսնությունների հաճախականությունը որևէ երկրում հասնում կամ գերազանցում է 15%-ի սահմանը, այն ձեռք է բերում պետական նշանակություն։ ''Անպտուղ ամուսնություն'' հասկացությունը օգտագործվում է ժողովրդագրության մեջ և ներառում է հղիության կրելախախտը, մեռելածնությունը, երեխաների մահը, երեխա չունենալու ցանկությունն ու անպտուղ ամուսնությունները։ Ահա թե ինչու չբերության բուժումը պետք է դիտարկել որպես բնակչության վերարտադրողական պոտենցիալի հեռանկարային աճի ռեզերվ։

 

Չբերության խնդիրը իր յուրահատուկ տեղն ունի բժշկության մեջ։ Այն միաժամանակ վերաբերում է երկու անձանց։ Բժշկասոցիոլոգիական հետազոտությունները ցույց են տվել, որ կանանց 93%-ի մոտ այն բերում է հոգեկան և սոցիալական դիսկոմֆորտի, նվազեցնում սոցիալական ադապտացիան, մասնագիտական ակտիվությունը, բարձրացնում ամուսնալուծությունների հաճախականությունը։

 

XX դարի վերջին տասնամյակները բնութագրվում են չբերության տարբեր ձևերի ախտորոշման և բուժման բնագավառում ձեռք բերված զգալի հաջողություններով։ Հիմնական գիտական ձեռքբերումները, որոնք թույլ են տալիս լուծել չբերության խնդիրը, հետևյալն են.

 

* կնոջ դաշտանային ցիկլի էնդոկրին հսկողության մեխանիզմների բացահայտումը,
* ախտորոշման և բուժման էնդոսկոպիկ մեթոդների ներդրումը կլինիկական գործընթացում,
* արտամարմնային բեղմնավորման և օժանդակ վերարտադրողական տեխնոլոգիաների մշակումն ու ներդրումը կլինիկական գործընթացում։

 

Չբերության պատճառները հասկանալու համար պետք է պարզել, թե ինչ է հարկավոր հղիության կայացման համար։ Առաջին հերթին կնոջ մոտ պետք է լինի նորմալ երկֆազ դաշտանային ցիկլ, որի դեպքում կնոջ ձվարանում հասունանում է ձվաբջիջը, տեղի է ունենում ձվազատում և ձվաբջիջը ընկնում է արգանդափողի մեջ։ Արգանդափողում ձվաբջիջը հանդիպում է սպերմատոզոիդին, և կենսունակ ու առողջ սպերմատոզոիդի առկայության դեպքում տեղի է ունենում բեղմնավորում։ Բեղմնավորված ձվաբջիջը արգանդափողով հասնում է արգանդի խոռոչ։ Վերը թվարկված պրոցեսների համար արգանդափողերը պետք է անցանելի լինեն։

 

Արգանդի խոռոչում բեղմնավորված ձվաբջիջը ներդրվում է արգանդի լորձաթաղանթում և շարունակում իր հետագա զարգացումը, ինչը հնարավոր է արգանդի լորձաթաղանթի առողջ վիճակի պարագայում։

 

Այս բոլոր պրոցեսների նորմալ ընթացքի և սաղմի հետագա զարգացման համար կնոջ օրգանիզմում պետք է ժամանակին և անհրաժեշտ քանակով արտազատվեն որոշ հորմոններ։ Հենց այս բարդ մեխանիզմի ճիշտ աշխատանքն է ապահովում հղիության կայացումը։

 

Հետևաբար բեղմնավորման ցանկացած փուլում նշված պայմաններից որևէ մեկի խաթարումը կարող է հանգեցնել չբերության։ Ուստի բժիշկը կանոնավոր հաճախականությամբ պետք է ստուգի այս բարդ շղթայի յուրաքանչյուր օղակի աշխատանքի ճշգրտությունը։

 

Չբերությունը կարող է պայմանավորված լինել և' կանացի, և' տղամարդկային գործոններով, կարող է լինել նաև համակցված կամ ''անհայտ ծագման''։

 

Տղամարդկային չբերությունը` ամլությունը, տարբեր պատճառներով տղամարդու բեղմնավորման ունակության բացակայությունն է։

 

Չբերության համակցված ձևի դեպքում դիտվում է չբերության և' կանացի, և' տղամարդկային գործոնների համակցում։

 

Տղամարդկային գործոնով պայմանավորված չբերության դեպքում սովորաբար սպերմայի որակական և քանակական ցուցանիշները նորմայից ցածր են։ Օրինակ, սպերմատոզոիդներն օժտված են թույլ շարժունակությամբ կամ ընդհանրապես չեն շարժվում, փոխված է դրանց կառուցվածքը, ցածր է խտությունը և այլն։ Որպես կանոն, բեղմնավորման համար անհրաժեշտ են 20-100 մլն սպերմատոզոիդներ էակուլյատի 1 մլ-ում։ Բեղմնավորման ունակությունը նվազում է, եթե սպերմատոզոիդների թիվը 20 մլն-ից քիչ է։ Հետևաբար այս ցուցանիշը ընդունված է դիտել որպես նորմայի նվազագույն սահման։

 

Տղամարդկային գործոնով պայմանավորված չբերությունը կարող է հետևանք լինել շագանակագեղձի բորբոքման (պրոստատիտ), տարբեր ինֆեկցիաների, հորմոնալ և իմունոլոգիական խանգարումների։ Ամորձիներից սպերմատոզոիդների շարժման արգելք կարող են ծառայել կպումները, սերմնածորանի որևէ հատվածի նեղացումը։

 

Տղամարդկային գործոնով պայմանավորված չբերությունը ախտորոշել դժվար չէ։ Պետք է կատարել սպերմայի անալիզ։ Եթե սպերմագրամմայում հայտնաբերվում են շեղումներ, ապա առաջանում է բուժման անհրաժեշտություն։ Նման դեպքում կինը ևս պետք է հետազոտվի` բացառելու համար համակցված չբերության հնարավորությունը։

 

Կանանց մոտ չբերությունը կարող է լինել առաջնային և երկրորդային։ Առաջնային է համարվում այն չբերությունը, երբ կինը ոչ մի անգամ չի հղիացել։ Երկրորդային չբերության դեպքում կինը նախկինում ունեցել է հղիություն (անկախ վերջինիս ելքից)։

 

Կանանց մոտ չբերության բերող հիմնական պատճառները էնդոկրին, արգանդափողային և որովայնային, իմունոլոգիական գործոններն են։ Մոտավորապես 5% դեպքերում չբերության պատճառը մնում է չբացահայտված։

 

Էնդոկրին չբերության ժամանակ խանգարվում է ձվազատումն ապահովող և արգանդը հղիության նախապատրաստող հորմոնալ մեխանիզմը։

 

Կանանց մոտ չբերության պատճառներից են փոքր կոնքի օրգանների բորբոքային հիվանդությունները, որոնք հանգեցնում են արգանդափողերի ֆունկցիայի և անցանելիության խախտման։ Բորբոքային հիվանդությունների ծագումնաբանության մեջ այսօր մեծ տեղ է տրվում սեռավարակներին, հատկապես խլամիդիոզին, ուրեապլազմոզին, միկոպլազմոզին, սեռական հերպեսին և այլն։ Ընդ որում, ամենացավալին այն է, որ դրանք հիմնականում ընթանում են առանց յուրահատուկ կլինիկական ախտանիշների կամ ''գաղտնի'' ` դրանով իսկ պատճառ դառնալով չբերության ամենատարածված ձևերից մեկի` արգանդափող-որովայնային ձևի համար։ Նման դեպքերում արգանդափողերի շուրջ, ինչպես և լուսանցքում առաջանում են կպումներ, դրանք դառնում են անանցանելի և դադարում են կատարել իրենց ֆունկցիան։

 

Արգանդի պարանոցը առաջին արգելքն է սպերմատոզոիդների ճանապարհին։ Սովորաբար սպերմատոզոիդները արգանդի խոռոչ են ընկնում արգանդի պարանոցում հայտնվելուց 5 րոպե անց։ Հետևաբար արգանդի պարանոցի մի շարք ախտաբանական պրոցեսներ (բորբոքումներ, նախկինում կրած վիրահատական միջամտություններ, սպերմատոզոիդների նկատմամբ հակամարմինների առկայություն, թթվահիմնային հավասարակշռության խախտում) կարող են դառնալ չբերության պատճառ։

 

Ներկայումս էնդոմետրիոզը դիտվում է որպես կանանց մոտ չբերության պատճառներից մեկը։ Էնդոմետրիոզը ախտաբանական պրոցես է, որը բնութագրվում է էնդոմետրիումի (արգանդի լորձաթաղանթի) գործող հյուսվածքի էկտոպիկ օջախների առաջացմամբ։ Այս դեպքում չբերության պատճառ են հանդիսանում փոքր կոնքի խոռոչում առաջացած կպումները, օրգանիզմի հորմոնալ տեղաշարժերը։

 

Սովորաբար, լիարժեք հետազոտումը կարող է տևել մոտ երեք ամիս, որը պայմանավորված է դաշտանային ցիկլի որոշակի օրերի հետ և իրականացվում է ոչ թե միանվագ, այլ քայլ առ քայլ` ելնելով նախորդ հետազոտությունների արդյունքներից։

 

Ախտորոշման կայացումից հետո որոշվում է բուժման ծրագիրը։ Որոշ դեպքերում իրականացվում է դեղորայքային բուժում, որոշ դեպքերում էլ առաջանում է վիրաբուժական միջամտության անհրաժեշտություն։

 

Իհարկե, կան դեպքեր, երբ կինն առանց բժշկական միջամտության չի կարող հղիանալ (օրինակ, արգանդափողերի երկկողմանի բացակայության դեպքում), կամ կրել հղիությունը (արգանդի բնածին բացակայության կամ վիրաբուժական հեռացումից հետո)։ Նման դեպքերում առաջարկվում է արտամարմնային բեղմնավորում, որն այսօր ներդրվել և հաջողությամբ իրականացվում է Մոր և մանկան առողջության պահպանման գիտահետազոտական կենտրոնում։ ''Փորձանոթային երեխաները'' արդեն վաղուց ֆանտաստիկա չեն։ Այս մեթոդը, իրոք, երեխա ունենալու հնարավորություն է տալիս այն անձանց, ովքեր կորցրել են դրա վերջին հույսը։

 

Սակայն պետք է նշել, որ այս մեթոդը կիրառվում է, երբ այլ միջոցների օգտագործումը չի բերում հղիության։ Հետևաբար, արտամարմնային բեղմնավորման ծրագրի մասնակցության համար պետք է հաշվի առնել նախնական հետազոտության տվյալները։

 

Հաճախ ''չբերություն'' ախտորոշումն ընկալվում է որպես դատավճիռ, որպես պատիժ, դառնում ընտանեկան կյանքի փլուզման պատճառ։ Խնդրի կարևորությունը ստիպում է բժիշկներին անընդհատ փնտրել դրա լուծման նոր ու նոր ուղիներ։ Բժիշկները կախարդական փայտիկ չունեն, սակայն հաճախ ''հրաշք'' են գործում` մարդկանց վերադարձնելով ուրախությունն ու ընտանեկան երջանկությունը։

 

Իհարկե, որքան բարդ է խնդիրը, այնքան ուժ, հնարավորություն և ժամանակ է պետք դրա լուծման համար։ Բայց հավատացնում ենք, որ Ձեր մանկան ժպիտը կփոխհատուցի բոլոր դժվարությունները...

Հեղինակ. Մոր և մանկան առողջության պահպանման գիտա-հետազոտական կենտրոնի գիտության գծով փոխտնօրեն, ոչ վիրաբուժական գինեկոլոգիայի բաժանմունքի վարիչ բ.գ.դ., Կ.Կ. Առուստամյան
Սկզբնաղբյուր. ՀՀ - Ամսագիր ''Ֆարմացևտ պրակտիկ'' 3-2008 (11)
Աղբյուր. med-practic.com
Լուսանկարը. gynea.ru
Հոդվածի հեղինակային (այլ սկզբնաղբյուրի առկայության դեպքում՝ էլեկտրոնային տարբերակի) իրավունքը պատկանում է med-practic.com կայքին
Loading...
Share |

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ

Կարդացեք նաև

Անպտղության պատճառները. հարցազրույց գինեկոլոգ-վերարտադրողաբան Լուսինե Բալայանի հետ. morevmankan.am
Անպտղության պատճառները. հարցազրույց գինեկոլոգ-վերարտադրողաբան Լուսինե Բալայանի հետ. morevmankan.am

Ո՞ր դեպքերում է ախտորոշվում անպտղություն:

Անպտղություն ախտորոշվում է, երբ կինը մեկ տարի կանոնավոր սեռական կյանքից հետո, առանց ...

Պերինատոլոգիա, մանկաբարձություն և ուրո-գինեկոլոգիա Անպտղություն
Հղիություն` առանց արտամարմնային բեղմնավորման. Սալուտեմ ամսագիր №2
Հղիություն` առանց արտամարմնային բեղմնավորման. Սալուտեմ ամսագիր №2

Անպտղությունը կանանց և տղամարդկանց վերարտադրողական համակարգի հիվանդություն է, որը պայմանավորված է կանոնավոր և անպաշտպան սեռական հարաբերությունների պայմաններում 12 և ավելի ամիսների ընթացքում հղիության...

Հղիություն, ծննդաբերություն Պերինատոլոգիա, մանկաբարձություն և ուրո-գինեկոլոգիա Անպտղություն Սալուտեմ 2.2021
Փոխնակ մայրություն. հարցազրույց գինեկոլոգ-վերարտադրողաբան Լուսինե Բալայանի հետ. morevmankan.am
Փոխնակ մայրություն. հարցազրույց գինեկոլոգ-վերարտադրողաբան Լուսինե Բալայանի հետ. morevmankan.am

Ի՞նչ է փոխնակ մայրությունը:


Փոխնակ մայրությունը կնոջ կողմից երեխայի կրումը և ծննդաբերումն է մեկ ուրիշ անձի կամ անձանց համար...

Հղիություն, ծննդաբերություն ԼՈՒՐԵՐ: Մանկաբարձություն և ուրոգինեկոլոգիա
Կրիոկոնսերվացիան` գինեկոլոգիայում. հարցազրույց բժիշկ-վերատադրողաբան, սաղմնաբան Անժելա Հարությունյանի հետ. morevmankan.am
Կրիոկոնսերվացիան` գինեկոլոգիայում. հարցազրույց բժիշկ-վերատադրողաբան, սաղմնաբան Անժելա Հարությունյանի հետ. morevmankan.am

Ի՞նչ է կրիոկոնսերվացումը:


Կրիոկոնսերվացիան կենսանյութի սառեցումը և պահպանումն է, որն ապասառեցումից հետո օգտագործվում է...

Հղիություն, ծննդաբերություն Պերինատոլոգիա, մանկաբարձություն և ուրո-գինեկոլոգիա
Արգանդի միջնապատը` անպտղության պատճառ. բուժման արդիական մոտեցումները. Վիրաբույժ-գինեկոլոգ, Անժելա Գևորգի Լեխլյան. nairimed.com
Արգանդի միջնապատը` անպտղության պատճառ. բուժման արդիական մոտեցումները. Վիրաբույժ-գինեկոլոգ, Անժելա Գևորգի Լեխլյան. nairimed.com

Արգանդի միջնապատը (Ամերիկյան պտղաբերության դասակարգում, class V) ամենատարածված արգանդի բնածին անոմալիան է, որը կազմում է Մյուլերյան ծորանի անոմալիաների մոտավորապես 55%-ը...

ԿԻՆ: Հիվանդություններ Պերինատոլոգիա, մանկաբարձություն և ուրո-գինեկոլոգիա Անպտղություն
Արգանդի միջնապատը` անպտղության պատճառ. բուժման արդիական մոտեցումները. nairimed.com
Արգանդի միջնապատը` անպտղության պատճառ. բուժման արդիական մոտեցումները. nairimed.com

Արգանդի միջնապատը (Ամերիկյան պտղաբերության դասակարգում, class V) ամենատարածված բնածին արգանդի անոմալիան է, որը կազմում է Մյուլերյան ծորանի անոմալիաների մոտավորապես 55% -ը...

Պերինատոլոգիա, մանկաբարձություն և ուրո-գինեկոլոգիա Անպտղություն
ԱՄԲ բաժանմունք. Մոր և մանկան առողջության պահպանման գիտահետազոտական կենտրոն. morevmankan.am
ԱՄԲ բաժանմունք. Մոր և մանկան առողջության պահպանման գիտահետազոտական կենտրոն. morevmankan.am

Օժանդակ վերարտադրողական տեխնոլոգիաների (ՕՎՏ) բաժանմունքը հագեցած է նորագույն բարձրակարգ սարքավորումներով, որոնք թույլ են տալիս իրականացնել անպտղության բուժման բոլոր...

Պերինատոլոգիա, մանկաբարձություն և ուրո-գինեկոլոգիա Բժշկական կազմակերպություններ և կենտրոններ ՏՂԱՄԱՐԴ: Անպտղություն
Արտամարմնային բեղմնավորման պատմությունը Հայաստանում
Արտամարմնային բեղմնավորման պատմությունը Հայաստանում

Արտամարմնային բեղմնավորումը (ԱՄԲ) և նրա մոդիֆիկացիաները (ձևափոխումները)՝ ICSI (սպերմատոզոիդների ներցիտոպլազմատիկ (ներբջջապլազմային) ներարկում), սաղմերի սառցապահպանում...

Պերինատոլոգիա, մանկաբարձություն և ուրո-գինեկոլոգիա Բժշկական կազմակերպություններ և կենտրոններ Անպտղություն
Անպտղության բուժման հեռանկարները. բեղմնավորման 7 հնարավորություններ. med.news.am
Անպտղության բուժման հեռանկարները. բեղմնավորման 7 հնարավորություններ. med.news.am

Ավելի քան երեք տասնամյակ առաջ գիտնականներին հաջողվեց սպերմատոզոիդը ձվաբջջին միաձուլելով` արտաարգանդային բեղմնավորման հիմքերը դնել: Այն ժամանակ ֆանտաստիկ թվացող...

Անպտղություն ՏՂԱՄԱՐԴ: Անպտղություն
Անպտղություն
Անպտղություն

Անպտղությունը մեկ տարվա ընթացքում առանց հակաբեղմնավորիչ միջոցների օգտագործմամբ կանոնավոր սեռական կյանքի պայմաններում հղիության բացակայությունն է...

Պերինատոլոգիա, մանկաբարձություն և ուրո-գինեկոլոգիա Անպտղություն ՏՂԱՄԱՐԴ: Անպտղություն
Անպտղության բուժում
Անպտղության բուժում

Անպտղության բուժումը հիվանդների մոտ շատ հաճախ առաջացնում է դեպրեսիայի, մեղքի և տանջող զգացմունքներ: Անյուամենայնիվ, արդեն այօր բժիշկները տիրապետում են անպտղության բուժման այնպիսի մեթոդների, որոնք հղիանալու և անպտղության լիակատար...

Պերինատոլոգիա, մանկաբարձություն և ուրո-գինեկոլոգիա Անպտղություն ՏՂԱՄԱՐԴ: Անպտղություն
Անպտղություն
Անպտղություն

Ցեղը շարունակելու բնազդն ամենահինն է: Օրգանիզմի վերարտադրվելու հատկությունը ամենազորեղներից է: Իսկ եթե այդ ֆունկցիան  ինչ-ինչ պատճառներով խախտվում է, առաջանում է անպտղության խնդիր: Սակայն դա խուճապի մատնվելու պատճառ չէ, այլ...

Անպտղություն ՏՂԱՄԱՐԴ: Անպտղություն
Անպտղությունը դատավճիռ չէ...
Անպտղությունը դատավճիռ չէ...

Ժամանակն անցնում է, իսկ ախտորոշումը դեռևս նույնն է, որը կարծես դատավճիռ լինի: Սովորության համաձայն` կինն այցելում է տարբեր բժիշկների, հետազոտվում է և փորձում գտնել չհղիանալու պատճառները, իսկ անհոգ ամուսինը չի էլ կռահում, որ խնդիրը հենց իր մեջ է...

Անպտղություն ՏՂԱՄԱՐԴ: Անպտղություն Առողջապահություն 1.2012
Հայաստանում փոխնակ մոր ծառայություններից հիմնականում գաղտնի են օգտվում
Հայաստանում փոխնակ մոր ծառայություններից հիմնականում գաղտնի են օգտվում

Մինչ բազմաթիվ զարգացած պետություններում՝ Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Շվեդիայում, Ամերիկայի որոշ նահանգներում, այլուր, փոխնակ մոր ծառայություններ մատուցելն արգելված է օրենքով, Հայաստանում 2002թ. փոխնակ մայրությունը կանոնակարգվում է օրենքով...

ԼՈՒՐԵՐ: Մանկաբարձություն և ուրոգինեկոլոգիա ԼՈՒՐԵՐ: Անպտղություն
Հայաստանում անպտղության ցուցանիշը նորմայի մոտ է
Հայաստանում անպտղության ցուցանիշը նորմայի մոտ է

Հայաստանում անպտղությունը կազմում է 18 տոկոս, որը նորմային մոտ է: Այս մասին ասուլիսում ասաց Մոր և մանկան առողջության պահպանման գիտահետազոտական կենտրոնի տնօրեն, պրոֆ. Գեորգի Օկոևը: Անպտղության պատճառներն, ըստ նրա,  տարբեր...

Հրատապ թեմա Հայաստանում ԼՈՒՐԵՐ: Կին. անպտղություն ԼՈՒՐԵՐ: Տղամարդ. անպտղություն ԼՈՒՐԵՐ: Մանկաբարձություն և ուրոգինեկոլոգիա Լրահոս տղամարդկանց համար ԼՈՒՐԵՐ: Անպտղություն

ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԸ