Քաղաքական լիդերություն

Յուրաքանչյուր լիդերի հատուկ են իր սեփական ղեկավարման մեթոդները, մասսայի վրա ազդելու, դրված նպատակներին հասնելու միջոցները և այլն:

Քաղաքական լիդերությունը առաջնորդության ամենաբարձր ձևն է: Դրա  առանձնահատուկ բնույթը տարբեր է բոլոր քաղաքական առաջնորդների դեպքում:

«Քաղաքական լիդերություն» հասկացության հետ է կապված  նաև «քաղաքական լիդեր» հասկացությունը:

Քաղաքական լիդերը նա է, ով իշխանություն ունի որոշ թվով մարդկանց վրա, հմուտ է այն  քաղաքական գործունեության մեջ, որի կատարումը նա պետք է կառավարի, ունի ծրագրեր մշակելու, վճիռներ կայացնելու, այն իրագործելու զարգացած ընդունակություն և այնպիսի անձնային հատկանիշներ, որոնք անհրաժեշտ են մարդկանց կառավարելու համար:

Լիդերի քաղաքական վարքը նպատակաուղղված է և պատճառաբանված: Գոյություն ունեն բազմաթիվ անձնական տարբեր տիպի կարիքներ, որոնք այս կամ այն կերպ կապված են նրա քաղաքական գործունեության հետ: Սակայն տարբեր դպրոցների գիտնականների կողմից անցկացված հետազոտություններում առանձնացվել են մի քանի հիմնական կարիքներ, որոնք պայմանավորում են լիդերի քաղաքական վարքը` իշխանության ցանկությունը, իրադարձությունների և մարդկանց վրա վերահսկողության ցանկությունը, ձեռքբերման ցանկությունը, ինչ-որ խմբին պատկանելու և նրանից հավանություն ստանալու ցանկությունը:

Պետք է նկատել, որ լիդերների մեծ մասը աչքի են ընկնում առաջադիմական գաղափարներներով: Ըստ էության, լիդերի համոզմունքներն ու իդեալները իրենց ամբողջությամբ կարող են տարբեր լինել, սակայն դրանք միշտ առանձնանում են իրենց որոշակի նորարարությամբ, առաջադեմ լինելով, իրատեսությամբ և արդիականությամբ:

Անձին օժտելով լիդերի դիրքով` հասարակությունը, առանձին սոցիալական խմբեր ստանում են.

1. անվտանգության զգացում և առանձին կարիքների բավարարում, որը կարող է ապահովել լիդերի անձը
2. հնարավորություն փոխլրացնելու սեփական անհաջողությունները, անկարողությունը և ցածր նյութական կարգավիճակը քաղաքական լիդերի անձի հետ հուզական նույնականացմամբ` հպարտություն զգալով նրա գործերի համար
3. հնարավորություն խուսափել պատասխանատվությունից կամ մասամբ այն փոքրացնել` լիդերի վրա դնելով սեփական անհաջողությունների պատճառները

Քաղաքական լիդերներն ակտիվացնում են հասարակության քաղաքական գործընթացները: Իրական քաղաքականությունը երբեք չի իրականացվել առանց քաղաքական լիդերների մասնակցության, որոնք հանդես են գալիս որպես դրա գլխավոր դերակատարների և քաղաքական գործընթացների հիմնական խթանիչ ուժեր:

Քաղաքական լիդերները հիմնականում իրականացնում են հետևյալ գործառույթները`

• անալիտիկ գործառույթ` այսինքն ստեղծված իրավիճակի խորը և բազմակողմանի վերլուծությունը,
  
  
• նորարարության գործառույթ, որի համաձայն քաղաքական լիդերը առաջ է քաշում նոր գաղափարներ և զբաղվում դրանց կենսագործմամբ,
  
  
• գործողությունների ծրագրի կազզման գործառույթ, որի կենսագործման մեջ որոշիչ նշանակություն ունեն անհատի անձնական հատկանիշները,
  
  
• մարդկային շահերի պաշտպանության գործառույթ, որի համաձայն լիդերը պետք է իշխանության մարմիններին հասցնի ժողովրդի ցանկություններն ու պահանջները, պաշտպանի մարդկային շահերը, առաջարկի հարցերի լուծումներ, իրականացնի վերահսկողություն արդեն կայացված որոշումների իրագործման համար,
  
  
• ինտեգրատիվ գործառույթ, որի համաձայն լիդերը միավորում է մարդկանց միևնույն նպատակի շուրջ, համաձայնեցնում է տարբեր  տեսանկյունները, ստեղծում է համագործակցության մթնոլորտ խմբում` պահպանելով կապը ժողովրդի և իշխանության միջև,
  
  
• կազմակերպչական գործառույթ, որը ենթադրում է լիդերի գործունեության արդյունավետ կազմակերպումը:

Լիդերի խնդիրը կայանում է նոր որոշումներ  փնտրելու և  ընդունելու մեջ, քանի որ նրա վրա է ընկած ցանկացած իրականացվող գործունեության պատասխանատվությունը: Յուրաքանչյուր լիդերի հատուկ են իր սեփական ղեկավարման մեթոդները, մասսայի վրա ազդելու, դրված նպատակներին հասնելու միջոցները և այլն: Տարբեր չափանիշներից ելնելով` կարելի է առանձնացնել լիդերների մի քանի տիպեր: Մասշտաբային տեսանկյունից առանձնացնում են ընդհանուր ազգային լիդերներ, որոշակի դասի, այս կամ այն սոցիալական շերտերի լիդերներ: Քաղաքական լիդերներին բաժանում են նաև առյուծների ու աղվեսների (Պարետո).

«Աղվես» քաղաքական գործիչներին հատուկ են դեպքերի ընթացքի կանխատեսումը, իրական նպատակների, մտադրությունների, թաքցնումը, խորամանկ, զգուշավոր լինելը, սեփական հետքերի վերացնելը և այլն:

«Առյուծ» քաղաքական գործիչները սովորաբար գործում են ավելի  ուղիղ կերպով` կիրառելով ուժով ճնշելու մեթոդը, սակայն  հաճախ ընկնում են ծուղակի մեջ: Նրանց հիմնական մարտավարությունը թշնամուն նվիրական պահին բաց մարտում ջախջախելն է: Կատարյալ քաղաքական գործիչը նա է, ով իր մեջ միավորում է և՛ առյուծի ջախջախիչ ուժն ու համարձակությունը, և՛ աղվեսի խորմանկությունն ու ճարպկությունը:

Ամերիկացի գիտնական Խոջկինստոնը նույնպես առանձնացնում է քաղաքական լիդերների  մի քանի տիպ, իսկ ավելի կոնկրետ` լիդերներ-կարիերիստներ, որոնք հետապնդում են եսասիրական նպատակներ իշխանության մեջ, լիդերներ-քաղաքական գործիչներ, որոնց նպատակը իրենց ժողովրդի շահերի պաշտպանությունն է, լիդերներ-տեխնիկներ, որոնք հմտորեն  կիրառում են ապարատային կառուցվածքներն ու մեխանիզմները իշխանության կազմակերպման գործընթացում և լիդերներ-պոետներ, որոնք գործում են բարձրագույն գաղափարային նպատակներից ու արժեքներից ելնելով:

Իշխանավոր լիդերներին պայմանականորեն կարելի է բաժանել երկու ենթատիպերի` եսակենտրոն և սոցիոկենտրոն:

Լիդերի եսակենտրոն ենթատիպն իշխանությունն ուղղում է դեպի իր կողմը: Այն կարող է հանդիսանալ  անձի հոգեբանական կամ ֆիզիկական թերարժեքության  կոմպենսացիայի գործիք, որոնք դրդել են նրան մեծ ձեռքբերումների: Այսպիսի մոտեցումը զուրկ չէ հիմնավորումից: Հայտնի է, որ Ջոն Կեննադին մանկուց տառապել է ողնաշարի վնասվածքից, իսկ Ստալինը` ձեռքի դեֆեկտից, մաշկային որոշ խնդիրներից և ցածր հասակից: Նա շատ էր վիրավորվում դասընկերների անհաճո վերաբերմունքից, որը պատճառը վերագրում էր իր ընտանիքի ցածր ծագմանն ու աղքատությանը: Թերարժեքության բարդույթով մանկության տարիներին տառապել են  նաև Ռուզվելտը և Վիլսոնը:Իշխանությունը կարող է դիտարկվել նաև որպես ֆինանսական և ոչ ֆինանսական բարիքներ ստանալու միջոց (փող, ճանաչում, փառք, բարձր հեղինակություն, հասարակության վերին շերտերին հասանելի լինելու ձգտում և այլն) կամ որպես ուրիշների նկատմամբ գերիշխանության հաստատման, որևէ մեկի կախվածությունից հաճույք ստանալու միջոց (ինքնատիպ քաղաքական սադիզմ):

Իշխող լիդերի սոցիոկենտրոն ենթատիպը իր գործունեության հիմնական նպատակը տեսնում է  հայրենիքին ծառայելու, հասարակական պարտքը կատարելու մեջ: Այսպիսին է քաղաքական լիդերի տիպաբանությունը, որը իհարկե սպառիչ չի կարելի համարել: Իրական քաղաքական գործունեությունը միշտ հարուստ է հետաքրքիր տեսություններով և ծնում է ամենից հաճախ լիդերների կոմբինացված տիպեր ու դրանց  տարբեր մոդիֆիկացիաներ:         

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ