Med-Practic
Նվիրվում է վաստակաշատ ուսուցիչ Գրիգոր Շահյանին

Իրադարձություններ

Հայտարարություններ

Մեր հյուրն է

Հրատապ թեմա

Պատմության էջերից

Պատվաստման պատմությունից. Էդվարդ Ջենները` իմունականխարգելման զարգացման հիմնադիր. «Սալուտեմ» ամսագիր №1

Պատվաստման պատմությունից. Էդվարդ Ջենները` իմունականխարգելման զարգացման հիմնադիր. «Սալուտեմ» ամսագիր №1

Չնայած առողջապահական համակարգերի զարգացմանը, ախտորոշման, բուժման և կանխարգելման նորագույն միջոցների և եղանակների առաջացմանը` մարդկությանը մոտ ապագայում կուղեկցեն վարակիչ հիվանդությունները։

Վարակիչ հիվանդություններն ուղեկցել են մարդկությանն ամբողջ պատմության ընթացքում։ Մինչև պատվաստանյութերի ստեղծումը և կիրառումը վարակիչ հիվանդությունները մահվան ամենատարածված պատճառներից են եղել։ Սարսափելի համաճարակները հաճախ երկրներ են ամայացրել: Օրինակ, XVIII դարի վերջին Եվրոպայում ծաղիկ հիվանդությունը մեկ տարում խլել է մոտավորապես 400.000 կյանք։ Հիվանդությունը հատկապես դաժան էր երեխաների շրջանում. մահանում էր վարակվածների 80%-ը։ XX դարում, ըստ գնահատականների, ծաղիկը խլել է 300-500 միլիոն մարդու կյանք։

Բնական վիրուսներով հարուցված ծաղիկն ամբողջ աշխարհում առաջին վարակիչ հիվանդությունն էր, որը վերացավ 1979 թ.  պատվաստանյութի միջոցով

Բոլորին հայտնի է ժանտախտի համաճարակի նկարագրությունը։ Սակայն ծաղիկից ավելի շատ էին վախենում։ Վերջինիս զոհերն են դարձել Անգլիայի թագուհի Մարիա II-ը, Ռուսաստանի երիտասարդ կայսր Պետրոս II-ը, Ֆրանսիայի ծեր թագավոր Լյուդովիկոս XV-ը։ Ծաղիկով հիվանդացել և ամբողջ կյանքում դրա առաջացրած հետևանքներից տառապել են Անգլիայի թագուհի Եղիսաբեթ I-ը, ավստրիացի կոմպոզիտոր Վ. Մոցարտը։

Շատ վտանգավոր հիվանդություն էր համարվում նաև կարմրուկը։ 1874 թ. Լոնդոնում կարմրուկի համաճարակը խլել է ավելի շատ կյանքեր, քան նրան նախորդող ծաղիկի համաճարակը։ Դանիայի թագավորությունում 1846 թ. կար-մրուկից մահացել է Ֆարերյան կղզիների գրեթե ամբողջ բնակչությունը։

Ժամանակ առ ժամանակ հսկայական չափերի էին հասնում դիֆտերիայի համաճարակները։ 1879-1881 թթ. համաճարակը խլեց Ռուսաստանի հարավային և միջին շրջանների գյուղաբնակ երեխաների 2/3-ի կյանքը: Դեռ մինչև վերջերս տասնյակ հազարավոր մարդկանց սպանում և հաշմանդամ էր դարձնում պոլիոմիելիտը, որը հաշմանդամության անվասայլակին գամեց նաև ԱՄՆ նախագահ Ֆ. Ռուզվելտին։

Տուբերկուլոզով հիմնականում տառապում էին երիտասարդները: Վերջինիս զոհերն են դարձել հրաշալի դերասանուհի Վ. Ասենկովան, նկարիչներ Մ. Բաշկիրցևան, Ֆ. Վասիլևը։ Հիվանդացել են հայտնի քաղաքական գործիչներ (Նապոլեոն II) և մեծանուն արվեստագետներ (Ժ. Մոլիեր, Օ. Բալզակ, Ա. Չեխով, Ֆ. Շոպեն)...

Այդպիսի անհուսալի վիճակը ստիպեց գերուշադրությամբ հետևել անգամ չնչին թվացող փաստերին, որոնք կարող էին առանցքային դառնալ` վտանգավոր հիվանդություններից պաշտպանվելու։ Պարզվեց, որ ծաղիկով հիվանդացած մարդիկ կրկնակի չեն հիվանդանում։ Համոզվեցին նաև, որ անհնար է խուսափել հիվանդությունից, ուստի մտածեցին մարդուն արհեստականորեն վարակել ծաղիկի թեթև ձևով՝ հետագայում նրան մահացու հիվանդությունից պաշտպանելու համար։ Այդ միտքն իրականացվել է դեռևս Քրիստոսի ծնունդից հազար տարի առաջ. հին Չինաստանում բժիշկները մարդու քթի մեջ փչում էին ծաղիկի չորացած կեղևների փոշին։ Նմանատիպ հնարքներ կիրառվել են հին Հնդկաստանում, Իրանում, Աֆրիկայում, Կովկասում։

Այս մեթոդները ստացան «վարիոլացիա» անվանումը` «վարիոլա» (ծաղիկ) բառից, կամ «ինոկուլյացիա» ` «ինոկուլյացիո» (ներարկում) բառից։

Վարիոլացիան գիտության սեփականությունը դարձավ Կոստանդնուպոլսում` Բրիտանական կայսրության դեսպանի կնոջ՝ Մերի Մոնտեգյուի շնորհիվ։ 1717 թ., ծանոթանալով վարիոլացիայի իրականացմանը Թուրքիայում, նա իր երեխաներին «պատվաստումներ» կատարեց, իսկ ավելի ուշ կազմակերպեց դրանց իրականացումը անգլիական թագավորական պալատում։ Ռուսաստանում առաջին պատվաստվողներից մեկը եղել է կայսրուհի Եկատերինա II-ին (1786 թ.), այդուհետ վարիոլացիան լայն տարածում ստացավ երկրում, առաջին հերթին` ազնվականության շըրջանում։ Սակայն այս եղանակը բավականին վտանգավոր էր. այդպիսի «պատվաստումից» հետո կարող էր զարգանալ ծաղիկի ծանր ձևը։

Իմունականխարգելման զարգացման հաջորդ քայլն արել է անգլիացի գյուղական վիրաբույժ Էդվարդ Ջենները։ Քսան տարվա ընթացքում նա տվյալներ էր հավաքում, այսպես կոչված, «կովի ծաղիկ» հիվանդությամբ վարակման դեպքերի մասին և պարզեց, որ վերջինով հիվանդացածները չեն հիվանդանում բնական ծաղիկով։ 1796 թ. Ջեններն առաջին անգամ պատվաստեց ութամյա տղայի` ներարկելով «կովի ծաղիկով» հիվանդացած կթվորուհու պուստուլայի պարունակած հեղուկից։ Տղան պատվաստումը թեթև տարավ, և բնական ծաղիկով վարակվելը չբերեց հիվանդության զարգացման: Երկու տարի անց Ջենները հրապարակեց իր դիտարկումների արդյունքները, որոնք գրավեցին բժիշկների ուշադրությունը: Երբ Ջենների մեթոդը բազմիցս ապացուցեց իր արդյունավետությունն ու անվտանգությունը, այն համընդհանուր ճանաչում ստացավ։ Առաջարկված մեթոդը կոչվեց «վակցինացիա»՝ «վակկա» (կով) բառից։

Ծաղիկի դեմ պատվաստման հաջողությունը նպաստեց,, որ շատ երկրների գիտնականներ սկսեցին աշխատել այլ վտանգավոր վարակների դեմ պատվաստանյութերի ստեղծման ուղղությամբ: ХIХ դարի կեսերին ֆրանսիացի գիտնական Լուի Պաստերը բացահայտեց հիվանդաբեր միկրոօրգանիզմների «ատենուացիայի» (թուլացման) եղանակը՝ վարակի նկատմամբ պակաս զգայուն կենդանիներին բազմակի վարակման ճանապարհով (պասաժ): 1885 թ. նրա ղեկավարությամբ ստեղծվեց կատաղության դեմ պատվաստանյութը: Վ.Ա. Խավկինը XIX դարի վերջում ստեղծեց խոլերայի և ժանտախտի դեմ պատվաստանյութը։ 1914 թ. Ա. Կալմետը և Կ. Գերեն ստեղծեցին պատվաստանյութ` տուբերկուլոզի դեմ (ԲՑԺ)։ 1923 թ. ֆրանսիացի գիտնական Գ. Ռայմոնը մշակեց անատոքսին ստանալու եղանակը (մանրէների վնասազերծված թույները), ինչը թույլ տվեց ստեղծել պատվաստանյութեր` դիֆտերիայի, փայտացման և այլ հիվանդությունների դեմ։

Բժշկության, այդ թվում` իմունականխարգելման, հաջողությունների շնորհիվ զգալիորեն կրճատվել է մանկական մահացությունը և ավելացել կյանքի տևողությունը։ Պատվաստումը հնարավորություն տվեց իսպառ վերացնել դժնդակ ծաղիկը, աշխարհի շատ երկրներում վերացնել պոլիոմիելիտը, նվազագույնի հասցնել կարմրուկով հիվանդացությունը։ Հազվադեպ են դարձել կապույտ հազի և դիֆտերիայի ծանր ձևերը։ Պատվաստումը մեծ դեր է խաղացել տուբերկուլոզից մանկական մահացության նվազման գործում։

Ներկայում գիտնականների առջև կարևոր խնդիրներ են ծառացել՝ գոյություն ունեցող պատվաստանյութերի անվտանգության կատարելագործում, մասնավորապես՝ առանց կոնսերվանտների կիրառման պատրաստուկների ստեղծում, համակցված պատվաստանյութերի ստեղծում, որոնք հնարավորություն են տալիս մի քանի վարակի դեմ պատվաստումներ կատարել միաժամանակ. ՄԻԱՎ վարակի, վիրուսային հեպատիտ C-ի, ստրեպտոկոկային վարակների և այլ հիվանդությունների դեմ պատվաստանյութի ստեղծում։ Ժամանակակից գիտնականներն արժանի կլինեն իրենց մեծանուն նախնիներին։

Ներկայում համաճարակի և համավարակի պատճառ մնում է գրիպի վիրուսը։ Գրիպի համաճարակները շատերին են հայտնի, օրինակ, «Իսպանական գրիպը» 1918–1919 թթ. խլել է 50-100 միլիոն մարդու կյանք, «Ասիական գրիպը» 1957 թ.՝ 2 միլիոն, իսկ «Հոնկոնգի գրիպը» 1968 թ.՝ մոտավորապես 34 հազար մարդու կյանք։

Համաձայն ԱՀԿ 2017 թ. նորացված տվյալների՝ սեզոնային գրիպով հարուցված շնչառական հիվանդությունները յուրաքանչյուր տարի ամբողջ աշխարհում խլում են 290-650 հազար մարդու կյանք։

Մարդկության ամենամոտ ապագան, չնայած առողջապահական համակարգերի զարգացմանը, ախտորոշման, բուժման և կանխարգելման նորագույն միջոցների և եղանակների առաջացմանը, ուղեկցվելու է վարակիչ հիվանդություններով։ Դրանց տարածմանը կնպաստեն զինված հակամարտությունները, տնտեսական ճգնաժամերը, գլոբալ միգրացիոն գործընթացները, կլիմայական փոփոխությունները և այլ գործոններ։

 


«ՍԱԼՈՒՏԵՄ» առողջ ապրելակերպի ամսագիր
Պետական գրանցման համար․ 211․200․00969
magazinesalutem@gmail.com
+(374) 91 64 10 15
+(374) 98 79 15 15

 

 

Սկզբնաղբյուր. «Սալուտեմ» առողջ ապրելակերպի ամսագիր, N1
med-practic.com կայքի ադմինիստրացիան տեղեկատվության բովանդակության համար

պատասխանատվություն չի կրում
Loading...
Share |

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ

Կարդացեք նաև

Պաղպաղակի ստեղծման պատմությունից, որտեղ դեր ունեն նաև հայերը. Սալուտեմ ամսագիր №2
Պաղպաղակի ստեղծման պատմությունից, որտեղ դեր ունեն նաև հայերը. Սալուտեմ ամսագիր №2

Հնագույն ժամանակներում մարդիկ փնտրում էին թարմացնող միջոցներ, որոնք կօգնեին դիմակայել ամառվա շոգին։ Պաղպաղակի ինքնատիպ «նախորդներն» էին մրգային հյութերը՝ խառնված ձյան կամ սառցի հետ, որոնք հայտնի էին հին Արևելքում...

Սալուտեմ 2.2021
«Բացահայտումներ, որոնք փոխեցին աշխարհը»`շարքից. Կարլ Լանդշտեյներ (1868-1943). արյան խմբերը. Սալուտեմ ամսագիր №2
«Բացահայտումներ, որոնք փոխեցին աշխարհը»`շարքից. Կարլ Լանդշտեյներ (1868-1943). արյան խմբերը. Սալուտեմ ամսագիր №2

Արյան հետ կապված մեկ այլ խոշոր բացահայտում կատարվել է Վիեննայում 1900 թվականին։ Ամբողջ Եվրոպան խանդավառված էր արյան փոխներարկման հեռանկարով...

Հանրահռչակ բժիշկերի կյանքից Սալուտեմ 2.2021
Անշունչն օրգանականի վերածելու գաղտնիքը. Կլիմենտ Տիմիրյազև (1843-1920). Սալուտեմ ամսագիր №2
Անշունչն օրգանականի վերածելու գաղտնիքը. Կլիմենտ Տիմիրյազև (1843-1920). Սալուտեմ ամսագիր №2

Ռուս բուսաբան-ֆիզիոլոգ, բնագետ, բույսերի ֆիզիոլոգիայի մասնագետ, ֆոտոսինթեզի խոշոր հետազոտող, Ռուսաստանում Դարվինի էվոլյուցիոն գաղափարների առաջին քարոզիչներից, պատմաբան: Կլիմենտ Տիմիրյազևին է նվիրված...

Սալուտեմ 2.2021
«Բացահայտումներ, որոնք փոխեցին աշխարհը»` շարքից. Վիլյամ Հարվեյ (1578-1657). արյան շրջանառություն. Սալուտեմ ամսագիր №2
«Բացահայտումներ, որոնք փոխեցին աշխարհը»` շարքից. Վիլյամ Հարվեյ (1578-1657). արյան շրջանառություն. Սալուտեմ ամսագիր №2

Բժշկության ոլորտում կարևորագույն բացահայտումները վերափոխեցին աշխարհը, փոխեցին պատմության ընթացքը՝ փրկելով անհամար մարդկային կյանքեր։ Դրանց շնորհիվ մարդկային գիտակցությունը հասավ նոր սահմանների...

Հանրահռչակ բժիշկերի կյանքից Սալուտեմ 2.2021
Բժշկագիտության բարդ ու հիշարժան ճանապարհը. Սալուտեմ ամսագիր N2
Բժշկագիտության բարդ ու հիշարժան ճանապարհը. Սալուտեմ ամսագիր N2

Մենք լավ ենք ճանաչում հարյուրավոր գեներալների և նախագահների, սակայն մեզ անհայտ են անուններն այն բազմաթիվ բժիշկների, որոնց բացահայտումների շնորհիվ շարունակվում է մարդկության կյանքը, բժիշկներ...

Սալուտեմ 2.2021
Հունիսի 30-ին ծնվել է անգլիացի բուսաբան և ճանապարհորդ Ջոզեֆ Հուկերը
Հունիսի 30-ին ծնվել է անգլիացի բուսաբան և ճանապարհորդ Ջոզեֆ Հուկերը

Ջոզեֆ Դոլթոն Հուկերը ծնվել է 1817 թ. հունիսի 30-ին՝ Հեյլսուորտում: Նրա առաջին ուսուցիչը հենց իր հայրը՝ Վիլյամ Հուկերը դարձավ: Ջոզեֆը՝ 7 տարեկանից սկսած, Գլազգոյի համալսարանում նրա դասախոսություններն էր լսում...

Հիշարժան օրեր, տարեթվեր, տոներ
Ինչո՞ւ կեսարյան հատում. Սալուտեմ ամսագիր
Ինչո՞ւ կեսարյան հատում. Սալուտեմ ամսագիր

Ըստ հունական դիցաբանության՝ Ասկլեպիոսը համարվում է բժշկության աստվածը: Կորոնիսը լապիֆների արքա Ֆլեգիասի դուստրն էր և դավաճանության համար սպանվել էր Ապոլոնի կողմից: Երբ Էպիդավրում Կորոնիսի մարմինն այրում են...

ԼՈՒՐԵՐ: Մանկաբարձություն և ուրոգինեկոլոգիա Սալուտեմ 1.2021
Ինչպես օձը դարձավ բժշկության խորհրդանիշը. Սալուտեմ ամսագիր
Ինչպես օձը դարձավ բժշկության խորհրդանիշը. Սալուտեմ ամսագիր

Ըստ հին հունական առասպելի՝ մի անգամ Աս-կլեպիոսին հրավիրում են Կրետե կղզի՝ Մինոս արքայի պալատ, նրա մահացած որդուն վերակենդանացնելու համար։ Նա իր գավազանի վրա օձ է տեսնում և սպանում է նրան...

Սալուտեմ 1.2021
Բժշկի մասնագիտական տոնի և սպիտակ խալաթի պատմությունից. Սալուտեմ ամսագիր
Բժշկի մասնագիտական տոնի և սպիտակ խալաթի պատմությունից. Սալուտեմ ամսագիր

Բուժաշխատողի օրը տոն է ո՛չ միայն բուժաշխատողների, այլև բոլորիս համար, քանի որ յուրաքանչյուր ոք երբևէ հիվանդացել է կամ վնասվածք ստացել, ուստի առնչվել է օգնության հասնող անձնազոհ և պրոֆեսիոնալ...

Սալուտեմ 2.2021
1868 թ. հունիսի 23-ին արտոնագրվեց գրամեքենան
1868 թ. հունիսի 23-ին արտոնագրվեց գրամեքենան

Տեղային արհեստանոցում աշխատելով՝ Կրիստոֆեր Շոուլզը և նրա գործընկեր Կարլոս Գիդդենը գրքի էջերի հաջորդաբար համարակալման համար սարքավորում հնարեցին: Այս հասարակ հարմարանքից էլ սկիզբ է առել...

Հիշարժան օրեր, տարեթվեր, տոներ
Բժշկության պատմության դերը ապագա բժշկի կայացման գործընթացում. «Սալուտեմ» ամսագիր
Բժշկության պատմության դերը ապագա բժշկի կայացման գործընթացում. «Սալուտեմ» ամսագիր

«Լուսավորելով ուրիշներին՝ այրվում եմ»,- այս բառերը հայտնի հոլանդացի բժիշկ Նիկոլաս Վան Տուլպն առաջարկեց դարձնել անձնուրաց բժիշկների նշանաբանը, իսկ այրվող մոմը՝ նրանց խորհրդանիշը, գերբը...

Սալուտեմ 1.2021
Բժշկությունը Հին Հայաստանում: Ջուրջուս իբն Ջիբրայիլ իբն Բախտիշու. «Սալուտեմ» ամսագիր
Բժշկությունը Հին Հայաստանում: Ջուրջուս իբն Ջիբրայիլ իբն Բախտիշու. «Սալուտեմ» ամսագիր

Ջիբրայիլ իբն Բախտիշուն հիվանդանոցի հիմնադիրն է` բառի ժամանակակից իմաստով: 800 թ. նա Բաղդադում կառուցել է առաջին հիվանդանոցը` Հարուն ալ-Ռաշիդ խալիֆի նախաձեռնությամբ...

Սալուտեմ 1.2021
1981 թ. հունիսի 5-ին Հիվանդությունների վերահսկման ամերիկյան կենտրոնը նոր հիվանդություն՝ ՁԻԱՀ գրանցեց
1981 թ. հունիսի 5-ին Հիվանդությունների վերահսկման ամերիկյան կենտրոնը նոր հիվանդություն՝ ՁԻԱՀ գրանցեց

«20-րդ դարի ժանտախտ» համարվող հիվանդությունն առաջին անգամ հայտնաբերվել է 1981 թ. ԱՄՆ-ում: Բժիշկներին շատ անհանգստացրեց թոքաբորբով հիվանդացող երիտասարդների թվի խիստ աճը, ինչը...

Հիշարժան օրեր, տարեթվեր, տոներ
Մայիսի 15-ին ծնվել է ռուս և ֆրանսիացի կենսաբան, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Իլյա Մեչնիկովը
Մայիսի 15-ին ծնվել է ռուս և ֆրանսիացի կենսաբան, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Իլյա Մեչնիկովը

Իլյա Իլյայի Մեչնիկովը ծնվել է 1845թ. մայիսի (3) 15-ին Խարկովի Իվանովկա գյուղում, կալվածատիրոջ ընտանիքում: 1864թ. Մեչնիկովն ավարտել է Խարկովի համալսարանը...

Հիշարժան օրեր, տարեթվեր, տոներ

ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԸ