ՀՀ Արտակարգ իրավիճակների և աղետների արձագանքման համակարգի խնդիրների ուսումնասիրությունը

2008 թվականի ապրիլից Առողջապահության հա­մաշ­խարհային կազմակերպության հետ մեկտեղ ուսում­նասիրվել է Հայաստանի Հանրապետությունը պատրաստվածությունը այս կամ այն արտակարգ իրավիճակներին դիմակայելու և դրանց հետևանքները արդյունավետ վերացնելու: Առանձնացվել են երկու ուղղություններ. առաջինը՝ տեսական, փաստա­թղթա­յին բնույթ ունեցող, որն արտակարգ իրավիճակների ժամանակ պետական կառույցների և հասարա­կու­թյան լայն շերտերի գործողությունների և դրսևորում­ների հիմքն է. երկրորդը՝ գործնական նշանակություն ունեցող, արտացոլում է երկրի տարբեր գերատես­չու­թյուն­ների նյութատեխնիկական բազայի հագեցվա­ծությունը և մարդկային ռեսուրսների մասնա­գի­տական նպատակային օգտագործման հարցերը:

 Աղետների և արտակարգ իրավիճակների ժամա­նակ Հանրապետության առողջապահական և այլ գերատեսչական ծառայությունների պատրաստա­կա­մության ու հագեցվածության վերաբերյալ կատարված ուսումնասիրությունները փաստում են, որ ծա­ռայությունը բարեփոխման և հագեցման կարիք ունի:

Առանձնացվել են մի շարք հիմնախնդիրներ, որոնք պահանջում են հրատապ լուծում:

Խնդիրները վերաբերվում են առաջին հերթին կարողություններին, որտեղ հիմնական շեշտը դրվում է առաջնային՝ նախահիվանդանոցային փուլի կազմա­կերպ­ման վրա: Այսօր հանրապետության միայն որոշ հիվանդանոցներ ունեն անհետաձգելի բուժօգնություն կազմակերպելու հնարավորություն, շտապ օգնության ծառայությունը անհրաժեշտությունն ունի վերանորո­գ­ման և վերազինման (10000 բնակչին մեկ մեքենա Երևանում, իսկ շրջաններում 7000 բնակչության մեկ մեքենա):

Բացակայում է վրանային կամ շարժական հոսպիտալների ստեղծման մեխանիզմը, համապա­տաս­խան պատրաստվածությամբ ռեսուրսները չկան: Այդ գործընթացը հսկող և համակարգող ռեսուրսները հատուկ վերապատրաստման կարիք ունեն` հարցերը ժամանակին և արդյունավետ լուծելու համար: Շտապ­օգ­նության ծառայության ռադիոկապը գործում է միայն Երևանում և Աշոցքում և չի բավարարում պահանջները:

Մարդկային ռեսուրսների առումով մասնագետների բաշխվածությունը խիստ անհամաչափ է և հիմնա­կա­նում գերբեռնված Երևան քաղաքում, մինչդեռ հեռավոր բնակավայրերում նման մասնագետների խիստ կարիք կա: Շտապ օգնության ՀՀ մարզերի արտահիվանդանոցային կադրերը (բժիշկ, բուժքույր, վարորդ) վերապատրաստման և որակավորման կարիք ունեն: Անհրաժեշտ է ստեղծել արտակարգ իրա­վի­ճակների և աղետների բժշկա-հոգեբանական վերա­կանգնողական ծառայություն: Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի Ճառագայթային, քիմիա­կան և մանրէաբանական դիտարկման համակարգը, որը կարիք ունի հզորացման և արդիականացման:

Մի այլ խնդրի առաջ են կանգնեցնում երկրի պահուստային ‎ֆոնդերը: Թեպետ հանրապետության մակարդակով առկա է դեղերի, պարագաների և վիրակապական նյութերի պահուստային ֆոնդ, սակայն այն ապահովված չէ բուժհաստա­տու­թյուն­ների մակարդակով: Ապահովված չէ նաև բուժ­կան­խարգելիչ դեղամիջոցների պահուստային քանա­կությունը: Բացակայում է համակարգված և միօրինա­կաց­ված կրթական մոդուլով բնակչության ուսուցումը (սկսած նախադպրոցական հասակից): Աղետների ու արտա­կարգ իրավիճակների հետևանքների վերաց­մանը մասնակցող բոլոր գերատեսչությունների արձա­գան­քման պատասխանատու օղակներին անհրաժեշտ է գործողությունների հաջորդականության և փոխ­հա­մագործակցության վերաբերյալ պարզ, հասանելի և մատչելի ուղեցույցներ:

Միջազգային համագործակցության դաշտում, թէև Հայաստանում արտակարգ իրավիճակների ժամա­նակ այլ պետությունների միջամտությունն ու արձագանքումը կատարվում է կնքված միջպետական համաձայնագրերով, սակայն անհրաժեշտություն կա, որ այդ մեխանիզմը ընդլայնվի սահմանակից երկրներից` Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ, հատ­կապես տեղեկատվական համակարգի ձևավորման նպատակով:

Հայաստանի Հանրապետությունը սկզբունքորեն կայացած է աղետների և արտակարգ իրավիճակների դեմ պայքարելու: Ուսումնասիրությունների արդյուն­քում ի հայտ են եկել թերություններ, որոնք իրենց հերթին կօգնեն մշակելու նոր ուղեցույցներ՝ գործո­ղություն­ների կառավարման և մարդկային ռեսուրս­ներով հագեցման համար:

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ