Med-Practic
Նվիրվում է վաստակաշատ ուսուցիչ Գրիգոր Շահյանին

Իրադարձություններ

Հայտարարություններ

Մեր հյուրն է

Հրատապ թեմա

Հրատապ թեմա Աշխարհում

ԵՊԲՀ. Չարորակ նորագոյացությունների գրեթե կեսը հայտնաբերվում են հիվանդության III-IV փուլերում

ԵՊԲՀ. Չարորակ նորագոյացությունների գրեթե կեսը հայտնաբերվում են հիվանդության III-IV փուլերում

Համաձայն բժշկագիտության ժամանակակից տվյալների՝ քաղցկեղների 30-50%-ը կարելի է կանխարգելել, եթե վերացվեն ռիսկի գործոնները և իրականացվեն ապացույցների վրա հիմնված մի շարք կանխարգելման ռազմավարություններ:

Չարորակ նորագոյացությունների կանխարգելման հիմնական ուղիներից են առողղջ ապրելակերպը, ուլտրամանուշակագույն ճառագայթումից խուսափումը, բժշկության մեջ իոնիզացնող ճառագայթման անվտանգ օգտագործման կանոնների պահպանումը,  շրջակա միջավայրի և ներտնային օդի աղտոտվածության կանխարգելումը, մարդու պապիլոմավիրուսի, հեպատիտ B-ի դեմ պատվաստումը և այլն:

Չարորակ նորագոյացություններից մահացության դեմ պայքարում կարևորագույն դեր ունի հիվանդության վաղաժամ հայտնաբերումը, որն ենթադրում է երկու միջոցառումների համալիր իրականացում` քաղցկեղների վաղաժամ ախտորոշում և զանգվածային սքրինինգային ծրագրերի իրագործում:

Քաղցկեղի ախտորոշումը հիվանդության վաղ փուլերում և ժամանակին սկսած բուժումը էապես բարձրացնում են հիվանդության շատ տեսակների բուժման արդյունավետությունը, պացիենտների ապրելունակությունը, բարելավում են նրանց կյանքի որակը, ինչպես նաև նվազեցնում բուժման հետ կապված ծախսերը:

Սքրինինգ հետազոտություններն իրականացվում են նախաքաղցկեղային ախտահարումների կամ նախակլինիկական փուլում` քաղցկեղների որոշ տեսակների վաղ հայտնաբերման նպատակով: Սքրինինգ հետազոտությունների շարքին են պատկանում, օրինակ, կրծքագեղձի քաղցկեղի հայտնաբերման նպատակով կատարվող մամոգրաֆիան,  ՊԱՊ թեստը արգանդի պարանոցի քաղցկեղի համար, կղանքում թաքնված արյան հայտնաբերումը և այլն:

Մի շարք սքրինինգային ծրագրեր իրականացվում են նաև Հայաստանում: Այսպես, 2015թ.-ից մեկնարկել է արգանդի պարանոցի քաղցկեղի դեմ պայքարը՝ ՊԱՊ թեստի իրականացման միջոցով: Ըստ հայաստանյան տվյալների` ՊԱՊ քսուքի հետազոտություն անցած կանանց տեսակարար կշիռը 2022թ.-ին կազմել է 31.0%, որը գրեթե համապատասխանում է 2016թ.-ի ցուցանիշին, իսկ ՊԱՊ քսուքի հետազոտություն երբևէ չանցած 30-60 տարեկան կանանց տեսակարար կշիռը 2022թ.-ին կազմել է 46.2%, որը շուրջ 12% ավելի ցածր է 2016թ.-ի նկատմամբ։

Մտահոգիչ է, որ, չնայած ընթացող համապետական ծրագրի, 2022թ.-ին 2016թ.-ի համեմատ շուրջ 7.4%-ով նվազել է վերջին մեկ տարվա ընթացքում ՊԱՊ քսուքի հետազոտություն անցած 30-60 տարեկան կանանց քանակը։

ՀՀ մի շարք մարզերում, 2021թ.-ին մեկնարկել են նաև կրծքագեղձի մամոգրաֆիկ սքրինինգային հետազոտությունները, որոնք իրականացվում են տվյալ մարզերի 50-69 տարիքային խմբի կանանց շրջանում:

Ըստ Հայաստանում իրականացված հետազոտությունների տվյալների` վերջին 3 տարիների ընթացքում կրծքագեղձի մամոգրաֆիկ հետազոտություն անցած կանանց տեսակարար կշիռը կազմել է ընդամենը 11.3%։ Մամոգրաֆիկ հետազոտություն երբևէ չանցած 30-60 տարեկան կանանց ցուցանիշը շարունակում է մնալ բարձր, ինչպես 2022թ.-ին, այնպես էլ 2016թ.-ին կազմելով շուրջ 79%:

Հատկանշական է, որ մամոգրաֆիկ հետազոտություն անցած կանանց ցածր ցուցանիշը հիմնականում պայմանավորված է վերջինի վճարովի լինելով (բացառությամբ որոշ մարզերում ընթացող պիլոտային ծրագրի), որն էլ շատերի համար այն դարձնում է դժվարամատչելի:

Այդուհանդերձ, մամոգրաֆիական հետազոտություն անցած 30-60 տարեկան կանանց տեսակարար կշիռը 2007-2012թթ.-ին աճել է 3.6%-ից մինչև 14.8%, որից հետո՝ 2016 և 2022թթ.-ին նվազել մինչև 11.3%, իսկ ՊԱՊ քսուքի հետազոտություն անցած 30-60 տարեկան կանանց ցուցանիշը 2007-2022թթ.-ին դրսևորել է կայուն աճ՝ 5.6%-ից մինչև 31.0%:

Ինչպես արդեն նշվել է, սքրինինգային հետազոտությունները մեծ նշանակություն ունեն չարորակ նորագոյացությունների վաղ փուլերում հայտնաբերման համար, որն էլ հաճախ պայմանավորում է հիվանդության ելքը:

COVID-19 համավարակի պայմաններում բոլոր երկրներում, այդ թվում նաև ՀՀ-ում, խաթարվել էր առողջապահության համակարգի կողմից մի շարք քրոնիկ հիվանդությունների, և հատկապես քաղցկեղների կառավարման գործընթացը:  Ըստ Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության տվյալների` 2020թ.-ին երկրների մեծ մասում նվազել էր կրծկագեղձի սքրինինգի ցուցանիշները (օրինակ` ԵՄ 16 երկրում 2019թ.-ի համեմատ միջինում այդ կրճատումը կազմել է շուրջ 6%):  Կրճատումն, ընդհանուր առմամբ, ավելի մեծ էր այն երկրներում, որոնք մինչև համավարակն արդեն իսկ ունեցել են ցածր ցուցանիշներ:

Պացիենտների ցածր դիմելիության պատճառով, իջել էր չարորակ նորագոյացությունների առաջնային հիվանդացությունը, օրինակ` 2020թ.-ին Իտալիայում, Լատվիայում, Լյուքսեմբուրգում, Նիդերլանդներում և Սլովակիայում արգանդի պարանոցի քաղցկեղի գրանցված դեպքերը նվազել էին ավելի քան 10%-ով:  Արդյունքում 2021թ.-ին նախաքովիդյան 2019թ.-ի համեմատ բարձրացել էր III-IV փուլերում ախտորոշված չարորակ նորագոյացությունների տեսակարար կշիռը:

Նմանապիտ իրավիճակ է գրանցվել նաև Հայաստանում: Մասնավորապես, եթե 2019թ.-ին բոլոր չարորակ նորագոյացությունների 50.4%-ը հայտնաբերվում էր I-II փուլերում, ապա համավարակի տարիներին այն արձանագրել էր կտրուկ անկում մինչև 40.2% և 44.4% 2020 և 2021թթ.-ին: Արդեն հետհամավարակային 2022թ.-ին ցուցանիշը վերականգնվել է կազմելով 53.5%:

Առանձին քաղցկեղներ դիտարկելիս` առավել մտահոգիչ պատկեր է դիտվում կրծքագեղձի մասով, որն առավել տարածված տեսակն է կանանց շրջանում` 2022թ.-ին ախտորոշվել է հիվանդության 1422 նոր դեպք՝ 7%-ով ավելին քան 2019թ.-ին: Եթե 2019թ.-ին հիվանդության 76.8% հայտնաբերվում էր I-II փուլերում, ապա 2020 և 2021թթ.-ին վաղ հայտնաբերման ցուցանիշը կազմել է համապատասխանաբար 65.8% և 56.4%, մասամբ մինչև 66.3% վերականգնվելով 2022թ.-ին:

Ավելի դրական է իրավիճակը արգանդի պարանոցի քաղցկեղի պարագայում: Թեև վերջինի վաղ հայտնաբերման ցուցանիշը ևս արձանագրել էր կտրուկ՝ շուրջ 10%-ով անկում համավարակի տարիներին, 2022թ.-ին I-II փուլերում ախտորոշման ցուցանիշը կազմել է 49.3%, 2019թ.-ի 37.1%-ի փոխարեն:

Հետաքրքրության արժանի տվյալներ են ստացվել շնչափողի, բրոնխների և թոքի քաղցկեղի հայտնաբերման ուսումնասիրության արդյունքում, որոնք հիվանդության առավել տարածված տեսակներն են տղամարդկանց շրջանում (2022թ.-ին գրանցվել է հիվանդության 883 դեպք, որից 85%-ը տղամարդկանց շրջանում): Այսպես, եթե 2019թ.-ին I-II փուլերում էին հայտնաբերվում հիվանդության 17.2%-ը, ապա 2020թ.-ին՝ 15.8%, իսկ 2021թ.-ին 18.8%, իսկ 2022թ.-ին արդեն 24.8%: Նման աճի պատճառների բացահայտումը պահանջում է գիտական հետազոտություններ, սակայն որպես հնարավոր վարկած կարող է դիտարկվել նաև ՔՈՎԻԴ-19 համավարակի պայմաններում թոքերի ռենտգեն և համակարգչային շերտագրության հետազոտությունների զանգվածային կիրառումը:

Սիրելի հայրենակիցներ, ևս մեկ անգամ հիշեցնում ենք, որ քաղցկեղը ամենևին դատավճիռ չէ, և վաղ հայտնաբերումն էապես բարելավում է հիվանդության դրական ելքի հավանականությունը: Մասնակցեք սքրինինգային հետազոտություններին, գանգատներ ունենալու դեպքում այցելեք Ձեզ սպասարկող առողջության առաջնային օղակի բուժհաստատություն, վստահեք բուժաշխատողներին, ովքեր 24 ժամ, շաբաթը 7 օր կանգնած են մեր բոլորի առողջության թիկունքում:

Սկզբնաղբյուր. Երևանի պետական բժշկական համալսարան
med-practic.com կայքի ադմինիստրացիան տեղեկատվության բովանդակության համար

պատասխանատվություն չի կրում
Loading...
Share |

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ

Կարդացեք նաև

ԵՊԲՀ. Կապույտ հազի դեպքերի թվի անսովոր աճը՝ Հայաստանում և աշխարհում
ԵՊԲՀ. Կապույտ հազի դեպքերի թվի անսովոր աճը՝ Հայաստանում և աշխարհում

Ըստ հիվանդությունների կանխարգելման և վերահսկման եվրոպական կենտրոնի կողմից հրապարակված տվյալների՝ 2023թ.-ի դեկտեմբերին Եվրոպական Միության անդամ մի շարք...

ԼՈՒՐԵՐ: Հրատապ խնդիրներ աշխարհում
ԵՊԲՀ. Միջազգային առողջապահական կանոնները՝ համաճարակների դեմ պայքարի հիմնարար սկզբունք
ԵՊԲՀ. Միջազգային առողջապահական կանոնները՝ համաճարակների դեմ պայքարի հիմնարար սկզբունք

1951թ.-ին ԱՀԿ անդամ պետությունները հրապարակել են Միջազգային սանիտարական նորմերի վերաբերյալ առաջին կանոնակարգը։ Դրանք հիմնականում ներառում էին...

ԼՈՒՐԵՐ: Հրատապ խնդիրներ աշխարհում
ԵՊԲՀ. JN.1 վիրուսի տարածվածությունն արագորեն աճում է ամբողջ աշխարհում
ԵՊԲՀ. JN.1 վիրուսի տարածվածությունն արագորեն աճում է ամբողջ աշխարհում

Ըստ Հիվանդությունների կանխարգելման և վերահսկման եվրոպական կենտրոնի կողմից աշխարհում տիրող կորոնավիրուսային համավարակի վերաբերյալ հունվարի 12-ին հրապարակած վերջին վիճակագրական տվյալների...

ԼՈՒՐԵՐ: Հրատապ խնդիրներ աշխարհում
ՀՀ ԱՆ. Աշխարհում կարմրուկի առումով համաճարակային իրավիճակն անբարենպաստ է
ՀՀ ԱՆ. Աշխարհում կարմրուկի առումով համաճարակային իրավիճակն անբարենպաստ է

Առողջական ծայրահեղ ծանր վիճակով 1 տարեկան 8 ամսական երեխա է հոսպիտալացվել, ում մոտ ախտորոշվել է կարմրուկ: Փոքրիկն ունեցել է ուղեկցող մի շարք հիվանդություններ...

ԼՈՒՐԵՐ: Հրատապ խնդիրներ աշխարհում
ԵՊԲՀ. Արհեստական լույսը և աղմուկը` անտեսված վտանգներ առողջության համար
ԵՊԲՀ. Արհեստական լույսը և աղմուկը` անտեսված վտանգներ առողջության համար

Համաձայն բրիտանական հայտնի “The Guardian” պարբերականում հրապարակված նյութի՝ Լորդերի պալատը կոչ է անում ստեղծել հատուկ խորհրդատվական խմբեր՝ աղտոտող նյութերի դեմ պայքարելու համար...

ԼՈՒՐԵՐ: Հրատապ խնդիրներ աշխարհում
ԵՊԲՀ. Մալարիայի դեմ երկար սպասված պատվաստանյութը հասանելի կլինի աֆրիկյան տարածաշրջանի մի շարք երկրներում
ԵՊԲՀ. Մալարիայի դեմ երկար սպասված պատվաստանյութը հասանելի կլինի աֆրիկյան տարածաշրջանի մի շարք երկրներում

Թեև աշխարհում 2000 թվականից մալարիայի հիվանդացությունը զգալիորեն նվազել է, այն շարունակում է մնալ բազմաթիվ երկրների հանրային առողջապահության գերակա խնդիրներից մեկը...

ԼՈՒՐԵՐ: Հրատապ խնդիրներ աշխարհում
ԵՊԲՀ. Ուրբանիզացիան՝ մարդու ապրելակերպի, սոցիալական վարքագծի և առողջության զգալի փոփոխություններին նպաստող գործոն
ԵՊԲՀ. Ուրբանիզացիան՝ մարդու ապրելակերպի, սոցիալական վարքագծի և առողջության զգալի փոփոխություններին նպաստող գործոն

Ժողովրդագրության ուսումնասիրման հիմնական թիրախներից է բնակչության դինամիկան, որի մի մասն է կազմում ուրբանիզացիան՝ ազգաբնակչության կենտրոնացումը քաղաքներում:  Վերջինս նպաստում է...

ԼՈՒՐԵՐ: Հրատապ խնդիրներ աշխարհում
ԱՀ ԱՆ. Սողունների սեզոնային ակտիվացում. պետք չէ խուճապի մատնվել
ԱՀ ԱՆ. Սողունների սեզոնային ակտիվացում. պետք չէ խուճապի մատնվել

Թունավոր են միայն աշխարհի օձերի 15%-ը: Հայակական լեռնաշխարհում թունավոր են օձերի 4 հետևյալ տեսակները՝ գյուրզա, հայկական իժ, Դարևսկու իժ, լեռնատափաստանային իժ։ Թունավոր օձի խայթոցի դեպքում...

ԼՈՒՐԵՐ: Հրատապ խնդիրներ Հայաստանում
ԵՊԲՀ.Դեղերի գերսպառումը՝ մարդկանց առողջության սպառնալիք
ԵՊԲՀ.Դեղերի գերսպառումը՝ մարդկանց առողջության սպառնալիք

Ըստ միջազգային «The Economist» հայտնի պարբերականում վերջերս հրապարակված հոդվածի՝ բազմաթիվ մարդիկ չափից շատ դեղ են օգտագործում...

ԼՈՒՐԵՐ: Հրատապ խնդիրներ աշխարհում
22 մայիսի` Կենսաբանական բազմազանության միջազգային օր
22 մայիսի`  Կենսաբանական բազմազանության միջազգային օր

2001 թվականից սկսած մայիսի 22-ը նշվում է, որպես կենսաբանական բազմազանության միջազգային օր: Այս օրը հռչակվել է ՄԱԿ Գլխավոր Ասամբլեյի կոմից 1995 թվականին`1994թ. տեղի ունեցած Կենսաբանական բազմազանության Կոնվեցիայի...

Հիշարժան տարեթվեր
Ալկոհոլի չարաշահման դեմ պայքարը կարող է փրկել 5000 մարդու կյանք
Ալկոհոլի չարաշահման դեմ պայքարը կարող է փրկել 5000 մարդու կյանք

Մարդու առողջության ձևավորման հիմնական դերակատարն է կենսակերպը, որն էլ իր հերթին մեծապես կախված է առօրյայում հանդիպող ռիսկի գործոններից: Հիվանդության զարգացման ռիսկի գործոնների դեմ արդյունավետ...

ԼՈՒՐԵՐ: Հրատապ խնդիրներ աշխարհում
ԵՊԲՀ. Մինչև 2030թ. աշխարհում 6-ից 1-ը կլինի 60 և ավելի տարեկան․ Հայաստանը ծերացած բնակչություն ունեցող երկրների շարքում
ԵՊԲՀ. Մինչև 2030թ. աշխարհում 6-ից 1-ը կլինի 60 և ավելի տարեկան․ Հայաստանը ծերացած բնակչություն ունեցող երկրների շարքում

Բնակչության ծերացումը ժողովրդագրական հիմնական խնդիրներից է ամբողջ աշխարհում, որը պահանջում է առողջապահական և սոցիալական պաշտպանության համակարգերի աշխատանքի վերագնահատում...

ԼՈՒՐԵՐ: Հրատապ խնդիրներ Հայաստանում
ԵՊԲՀ. Ծերացող մոլորակ. ժողովրդագրական նոր ռումբ
ԵՊԲՀ. Ծերացող մոլորակ. ժողովրդագրական նոր ռումբ

Բնակչության ծերացումը անկասկած համարվում է 21-րդ դարի հիմնական ժողովրդագրական խնդիրը, ինչպես զարգացած, այնպես էլ զարգացող երկրների համար...

ԼՈՒՐԵՐ: Հրատապ խնդիրներ աշխարհում
ԵՊԲՀ. Եվրոպական երկրների առողջապահական համակարգերը՝ ճգնաժամի նախաշեմին
ԵՊԲՀ. Եվրոպական երկրների առողջապահական համակարգերը՝ ճգնաժամի նախաշեմին

Տասնամյակներ շարունակ Արևմտյան Եվրոպայի ազգային առողջապահական համակարգերը լայնորեն գովազդվել են որպես լավագույնն աշխարհում...

ԼՈՒՐԵՐ: Հրատապ խնդիրներ աշխարհում

ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԸ