ԵՊԲՀ. Սթրեսն աշխատավայրում. 21-րդ դարի առողջապահական համաճարակը

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության տվյալներով՝ ներկայում սթրեսն ավելի տարածված է, քան նախկինում և հանդիսանում է «21-րդ դարի առողջապահական համաճարակը»։ Ըստ վիճակագրական տվյալների՝ բժշկի մոտ բոլոր այցելությունների մինչև 90%-ը պայմանավորված է սթրեսով:

Սթրեսի հետևանքով տեղի է ունենում արտադրողականության զգալի անկում, որը հանգեցնում է ապշեցուցիչ չափերի հասնող ֆինանսական կորստի բիզնեսի համար:

Միջազգային հարցումների տվյալներով, մարդկանց 65%-ը գտնում է, որ աշխատանքը սթրեսի ամենամեծ աղբյուրն է իրենց կյանքում, իսկ 77%-ը համարում է, որ իրենք պարբերաբար առնչվում են սթրեսով պայմանավորված ֆիզիկական ախտանիշների հետ և բժիշկի մոտ այցելությունների 75-90%-ը պայմանավորված է սթրեսին վերաբերող բողոքներով և հիվանդություններով: 2017 թվականի Հարվարդի համալսարանի որոշ մասնագետների կոմից արված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ սթրեսը հանրային առողջության համար այնքան վտանգավոր ռիսկի գործոն է, որքան սրտի կաթվածն ու ինսուլտը: Գործնականում, աշխարհի խոշորագույն տնտեսություններում զբաղված 10 աշխատողներից 6-ը սթրեսի է ենթարկվում աշխատավայրում:

Աշխատավայրում սթրեսի աղբյուր կարող են հանդիսանալ՝ ցածր աշխատավարձը, երկար աշխատաժամանկը և գերծանրաբեռնվածությունը, աշխատավայրում առաջխաղացման համար ոչ բավարար հնարավորությունները, անհետաքրքիր աշխատանքը, վատ կառավարումը, աշխատանքային հարաբերությունները կամ ծանր ֆիզիկական աշխատանքը:

Կան բազմաթիվ պատճառներ, թե ինչու են այսօրվա աշխատողներն ավելի շատ սթրես ապրում, քան երբևէ: Աշխատանքի մշակույթը, որը գործնականում կազմակերպված է շաբաթը 7 օր և 24 ժամ սկզբունքով, առաջացնում է գերծանրաբեռնվածություն, որի արդյունքում աշխատողները ավելի ու ավելի քիչ հնարավորություն են ստանում հանգստանալու և ուժերը վերականգնելու համար:

Հայտնի է, որ սթրեսը ցանկացած աշխատանքի անխուսափելի մասն է: Երբեմն դա կարող է լինել դրական ուժ, որը դրդում է մարդկանց ավելի շատ և ավելի լավ աշխատել, բայց հաճախ դա կարող է մեր աշխատանքը դարձնել անարդյունավետ, իսկ մեզ՝ ուժասպառ և անհանգիստ:

Այսպիսով, ինչպե՞ս որոշել, երբ է աշխատավայրում սթրեսը դառնում չափազանց մեծ և երբ է ուժասպառ կամ հյուծված լինելու վտանգը դառնում իրական:

Սթրեսը կարող է արտահայտվել տարբեր կերպ, մասնավորապես բնորոշ ախտանշանները կարող են լինել ֆիզիկական (օրինակ՝ հոգնածություն, մկանների լարվածություն, գլխացավեր, անքնություն, սրտի ռիթմի խանգարում), հոգեբանական (օրինակ՝ ընկճախտ, անհանգստություն, դյուրագրգռություն, հոռետեսություն, գերծանրաբեռնվածության զգացում) և վարքագծային (օրինակ՝ բացակայությունների ավելացում, աշխատանքի արտադրողականության նվազում, աշխատանքային հարաբերություններում խնդիրների առաջացում, տրամադրության տատանումներ, հետաքրքրության և նախաձեռնության անկում):

Սթրեսի առկայությունը աշխատակիցների մոտ ոչ միայն անհատական խնդիր է, այն ուղղակիորեն կապված է տվյալ գրասենյակի, աշխատավայրի վարած քաղաքականության հետ: Աշխատավայրում սթրեսի դեմ պայքարի ամենաարդյունավետ միջոցը ճիշտ կառավարումն է, որն ի վիճակի է նպաստելու աշխատակիցների բարեկեցությանը, այն պետք է միտված լինի օգնելու նվազեցնել սթրեսը և անհանգստությունը: Գործատուն պետք է հարթակ ստեղծի իր և աշխատակիցների միջև թափանցիկ, ազատ, անկաշկանդ հաղորդակցության համար:  Անհրաժեշտ է խրախուսել աշխատակիցներին ազատորեն բարձրաձայնելու խնդիրը, որն այդ պահին սթրեսի պատճառ է հանդիսանում, և քայլեր ձեռնարկել խնդրի լուծման համար, երբ դա հնարավոր է:

Շատ կարևոր է աշխատավայրում հատուկ վերապատրաստված մենեջերներ ունենալը, ովքեր փարձառու են և կարող են ճանաչել աշխատավայրին բնորոշ սթրեսների ախտանիշները և տեղեկացված են՝ ինչպես է հարկավոր վարվել նման դեպքերում աշխատակիցների հետ՝ նրանց անհանգստություններն ու մտահոգությունները նվազագաույնի հասցնելու համար:

Գործատուի կողմից աշխատակիցների ընդմիջման իրավունքի պահպանումը շատ կարևոր դեր է խաղում, որը թույլ է տալիս նրանց տնօրինել հատկացված ժամանակն իրենց հայեցողությամբ:

Հանգստի սենյակի առկայության ապահովումը, որտեղ աշխատակիցները կկարողանան որոշ ժամանակ անցկացնել սթրեսային վիճակից դուրս գալու համար, շատ ողջունելի նախաձեռնություն է ժամանակակից գրասենյակային գործատուների կողմից:

Կարևոր է նաև իրականացնել սթրեսի կառավարման ճիշտ քաղաքականություն՝ սկսած սթրեսը որպես իրական խնդիր ճանաչելուց: Անհրաժեշտ է աշխատակիցներին ապահովել ավելի ճկուն աշխատանքային պայմաննեով՝ նպաստելով խելացի աշխատանքային քաղաքականության վարմանը, որը թույլ է տալիս աշխատակիցներին աշխատել հեռակա կարգով կամ կարճ աշխատաժամանակով, երբեմն թույլ տալ դադար վերցնել աշխատանքից և հանգստանալ, որն էլ կնպաստի աշխատանքային կյանքի հավասարակշռության պահպանմանը, աշխատանքի արդյունավետության և որակի բարելավմանը և հնարավորինս առանց սթրեսների աշխատանքային միջավայրի առկայությանը:

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ