Հոգեբաններ. Մարդիկ գիտակցաբար կատարում են դաժան հրամանները

Հոգեբանները եկել են եզրակացության, որ մարդիկ առավել հաճախ դաժան հրամանները կատարում են ոչ թե «կուրորեն ենթարկվելու» բնազդով, այլ գիտակցված՝ դրանց հարմարացնելով սեփական «բարոյական կողմնացույցը»:

20-րդ դարի 70-ական թվականներին ամերիկացի հոգեբան Ֆիլիպ Զիմբարդոն սոցիալական փորձ է կատարել, ուսումնասիրելով մարդկանց վարքը սահմանափակ ազատության պայմաններում: Դրա համար նա «բանտի խթանիչ» է ստեղծել, որտեղ ուսանող կամավորները կատարել են բանտարկյալների եւ բանտաբպահների դերը, իսկ կյանքի պայմաններն առավելագույնս եղել են դաժան:

Զիմբարդոյի գործընկերները փորձը ոչ էթիկ եւ վտանգավոր են համարել, սակայն գիտնականը «դասական» եզրակացություն է արել, որ մարդը ենթարկվելու անհրաժեշտության դեպքում ունակ չէ դիմակայել նրանց հրամաններին, ով ավելի բարձր է կանգնած հիերարխիկ աստիճանի վրա, նույնիսկ եթե այդ հրամանները հակասում են իրենց համոզմունքներին:

Քվինսլենդի (Ավստրալիա) համալսարանի գիտնական Ալեքսանդր Հասլամն ու նրա գործընկեր Սթիվեն Ռայչերը՝ Սենտ Էնդրյուսի համալսարանից, կարծում են, որ նույնիսկ բարի մարդիկ, խիստ հիերարխիայի դեպքում, հաճախ դաժան հրամանները կատարում են ոչ թե կուրորեն ենթարկվելով, այլ գիտակցված եւ նույնիսկ «էնտուզիազմով»:

«Մենք եկանք եզրակացության, որ ավելի հաճախ մարդիկ լսելով հրամանը, պարզապես հարմարեցնում են իրենց հոգեբանությունը եւ սկսում են հավատալ, որ դա միակ ճիշտ որոշումն է»,-ասել է Հասլամը:

Գիտնականներն ապացուցել են այլընտրանքային տեսության արդարացիությունը սեփական «բանտային փորձի» օգնությամբ:

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ