Մարդկային սաղմի գեների խմբագրումն առայժմ անթույլատրելի է. գիտնականներ. news.am

Մարդկային գեների խմբագրման ոլորտում հետազոտություններն օգտակար են եւ պետք է շարունակվեն, սակայն դրանք չպետք է հանգեցնեն հղիությունների եւ երեխաների ծննդի: Նման եզրահանգման են եկել ԱՄՆ-ում` Վաշինգթոնում տեղի ունեցող Մարդկային գեների խմբագրմանը նվիրված գագաթնաժողովի մասնագետները:

Գագաթնաժողովի մասնակիցները համակարծիք են եղել, որ գենետիկ ինժեներիայի բժշկական տեխնոլոգիաները զարգացնել կարելի է, եթե այդ աշխատանքների արդյունքները չեն փոխանցվելու հաջորդ սերունդներին: Խոսքն, օրինակ, այնպիսի մուտացիաների շտկման մասին է, որոնք   մանգաղանման բջիջների սակավարյունություն են առաջացնում (քաղցկեղի դեմ ավելի արդյունավետ կերպով պայքարելու համար): Սակայն, այսպես կոչված, սաղմնային գծի խմբագրումը (օրինակ, երեխայի ծննդից առաջ գենի ջնջումը կամ փոփոխությունը ժառանգական հիվանդությունից ազատելու համար) առայժմ անցանկալի է համարվում, առնվազն` այնքան ժամանակ, քանի դեռ որոշված չեն լինի անվտանգության հարցերը եւ քանի դեռ հնարավոր չէ հանրային համաձայնության հասնել այդ տեխնոլոգիաների թույլատրելիության վերաբերյալ:

Այնուամենայնիվ, գագաթնաժողովի մասնակիցները չեն համարձակվել վերջնականապես արգելել մարդու սաղմի գեների եւ ցողունային բջիջների խմբագրումը հիմնարար գիտական հետազոտություններում, բայց ոչ երբեք` բժշկական պրակտիկայում:  Նման արգելքը, ի վերջո, հազիվ թե գործի, չէ՞ որ միշտ կգտնվեն գիտնականներ եւ երկրներ, որոնք կխախտեն դա եւ գիտական հանրությունը հնարավորություն չունի հետեւել դրան եւ պատժել խախտման դեպքում:

Խորհրդակցությունը տեղի է ունեցել դեկտեմբերի 1-3-ին` Վաշինգթոնի Գիտությունների, ինժեներական գործի եւ բժշկության ազգային ակադեմիայի տարածքում: Դրան մասնակցել են բրիտանական Թագավորական գիտական ընկերակցության, Չինական եւ ամերիկյան գիտությունների ակադեմիաների ներկայացուցիչներ: 2016-ին միջազգային հանձնաժողովի նոր նիստ է նախատեսված, որտեղ ավելի մանրամասն կքննարկվեն ամերիկյան գագաթնաժողովին բարձրացված հարցերը:

Տվյալ տեխնոլոգիայի վտանգավորության մասին վեճերն ընթանում են 2015-ի մարտից, երբ չինացի գիտնականներն առաջին անգամ մոդիֆիկացիայի էին ենթարկել մարդկային սաղմի գենոմը: Ցյունցզյու Հուանը փորձարկումների համար անկենսունակ սաղմեր էր վերցրել, որոնք ստացվել էին տեղի ընտանիքի պլանավորման կլինիկաներից: Գիտնականն օգտագործել էր գենոմի խմբագրման տարածված CRISPR/Cas9 համակարգը ԴՆԹ-ից HBB մուտանտ գենի հեռացման համար, որը բետա-տալասեմիա է առաջացնում` արյան ծանր գենետիկ հիվանդություն: Սակայն CRISPR/Cas9-ը  հաջող արդյունք է տալիս դեպքերի 20 տոկոսից էլ պակասում:

Որոշ մասնագետների կարծիքով, սաղմի գեների խմբագրումը վտանգավոր է, որովհետեւ դրանք ԴՆԹ-ն փոխանցում են հաջորդ սերունդներին եւ առաջին հայացքից աննկատ «շտկումներն» ապագայում հսկայական վնաս կարող են հասցնել: Բացի այդ, գեների մոդիֆիկացիայի արդյունավետ համակարգը կարող է հայտնվել այնպիսի մարդկանց ձեռքերում, որոնք այն օգտագործում են ակնհայտորեն անմարդկային նպատակներով:

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ