Քննարկվեցին վահանաձև գեղձի հիվանդությունների կանխարգելման, ախտորոշման և բուժման հիմնախնդիրները

«NYCOMED: a Takeda company» դեղագործական ընկերությունը` Հայաստանի ներզատաբանների ասոցիացիայի հետ համատեղ, նոյեմբերի 5-ին և 6-ին Երեւանում անցկացրեց  «Թիրեոիդոլոգիայի հրատապ խնդիրները» խորագրով կոնֆերանս՝ նվիրված վահանաձև գեղձի հիվանդությունների կանխարգելման, ախտորոշման և բուժման հիմնախնդիրներին։ Կոնֆերանսի կազմակերպման հիմք է հանդիսացել խնդրի հրատապությունը նաև մեր երկրում, քանի որ յոդի անբավարարությունը մեծ տարածվածություն ունի հատկապես օվկիանոսներից հեռու գտնվող լեռնային շրջաններում։ Այսօր աշխարհում 2 միլիարդ մարդ ունի յոդի անբավարարությամբ պայմանավորված հիվանդությունների զարգացման ռիսկ. 300 միլիոնն ունեն էնդեմիկ խպիպ, ավելի քան 30 միլիոն մարդ տառապում է մտավոր թերզարգացմամբ, և ավելի քան 6 միլիոնը տառապում են կրետինիզմով։ Հենց այս հարցերն էլ քննարկվեցին  կոնֆերանսի  շրջանակներում` ուշադրությունը սևեռելով Հայաստանում տիրող իրավիճակին։

«NYCOMED: a Takeda company» դեղագործական ընկերության հայաստանյան ներկայացուցչության մարքետինգ մենեջեր Քրիստինա Պետրոսյանը մեզ հետ զրույցում պարզաբանեց Հայաստանի ներզատաբանների ասոցիացիայի հետ համագործակցության եզրերը.  «Մեր ընկերությունն արտադրում է ներզատաբանության ոլորտում` այդ թվում նաև վահանաձև գեղձի կանխարգելման և բուժման համար կիրառվող դեղամիջոցներ՝ «Յոդբալանս»-ը, «Էութիրոքս»-ը, «Թիրոզոլ»-ը: Ներզատաբանների ասոցիացիայի հետ մեր համագործակցությունը բավականին բազմաբովանդակ է: Հաշվի առնելով խնդրի կարևորությունը, կարծում եմ, նման կոնֆերանսի կազմակերպումը հիանալի հնարավորություն  է տարբեր մասնագիտացմամբ բժիշկների համար, ովքեր պրակտիկայում առնչվում են վահանաձև գեղձի խանգարումներին, լսելու ներզատաբանի կողմից նորագույն հարցադրումներ և պատասխաններ մի ներզատական գեղձի մասին, որը մասնակցում է բոլոր  օրգան-համակարգերի զարգացմանն ու կարգավորմանը»:

«NYCOMED: a Takeda company» դեղագործական ընկերության հայաստանյան ներկայացուցչության մարքետինգ մենեջեր Քրիստինա Պետրոսյան	Երևան քաղաքի գլխավոր ներզատաբան, «Էրեբունի»  բժշկական կենտրոնի Ներզատաբանության բաժնի վարիչ Էլզա Հայրապետյան

Կոնֆերանսի առաջին զեկույցը` «Յոդային անբավարարության խնդիրը Հայաստանում», ներկայացրեց Հայաստանի Ներզատաբանների ասոցիացիայի նախագահ, Երևան քաղաքի գլխավոր ներզատաբան Էլզա Հայրապետյանը: Նա կատարեց մի քանի շեշտադրումներ: Խոսելով  յոդային անբավարարության հետևանքով առաջացած  հիվանդությունների մասին` մասնագետը նշեց, որ յոդի երկարատև անբավարարությունը բերում է ո′չ միայն վահանաձև գեղձի հիվանդությունների զարգացմանը, այլև ֆիզիկական և մտավոր թերզարգացման։ Հղի կանանց մոտ յոդի պակասը կարող է հանգեցնել հղիության ծանր ընթացքի։

«Խպիպից մի քանի անգամ ավելի խնդրահարույց են յոդի պակասի հետևանքով առաջացող կնոջ վերարտադրողական գործառույթների խանգարումները և երեխաների մտավոր կամ ֆիզիկական աճի խաթարումը: Մինչդեռ կնոջ չբերության, դաշտանային ցիկլի խանգարումների, վիժումների դեպքում որոշ գինեկոլոգներ ստուգում են ամենահնարավոր պատճառները` մոռանալով ամենապարզն ու ամենատարածվածը` յոդի անբավարարությունը»,- իր ելույթի ժամանակ ասաց Էլզա Հայրապետյանը և ընգծեց, որ չպետք է մոռանալ նաև Ատոմական Էլեկտրակայանի առկայությունը, քանի որ յոդի անբավարարության պայմաններում վահանաձև գեղձը «ստիպված» կլանում է օդի ռադիոակտիվ յոդը, որը նպաստում է վահանաձև գեղձի չարորակ ուռուցքների զարգացմանը։

Իսկ թե ինչպես լրացնել յոդի պակասը` խուսափելով յոդային ավելցուկից, որը ևս անչափ վտանգավոր է մեր օրգանիզմի համար, Էլզա Հայրապետյանը պատմեց մեզ հետ հարցազրույցում:

–  Տիկին Հայրապետյան, եթե  պարզունակ  բնորոշում տանք. ի՞նչ է յոդը մեր օրգանիզմի համար:

–   Յոդն անհրաժեշտ է վահանաձև գեղձի հորմոնի սինթեզման ժամանակ, որն ունի բջջի ներսում էներգիայի կուտակման և պահպանման գործառույթ: Եթե հանրամատչելի լեզվով ասենք, յոդի պակասը  բջջի ներսում էներգիայի բավարար քանակության խախտումն է, ինչը կարող է բերել բոլոր օրգան-համակարգերի ֆունկցիաների խաթարումների:

–   Յոդի անբավարարությունն ինչքանո՞վ է լուրջ խնդիր Հայաստանում, եթե համեմատենք այլ պետությունների հետ։

–  Հայաստանը լեռնային երկիր է, որը գտնվում է օվկիանոսից հեռու և յոդի անբավարարության առումով համարվում է էնդեմիկ շրջան։ ՍՍՀՄ-ի տարիներին Հայաստանում, ինչպես նաև ողջ ՍՍՀՄ տարածքում,  կատարվել է մասսայական (աղի յոդացում), խմբային և անհատական յոդային անբավարարության կանխարգելում։ Սակայն 1988 թ. աղը  չի յոդացվել ողջ ՍՍՀՄ-ում, նաև Հայաստանի տարածքում, քանի որ ստանդարտացված յոդը` աղի յոդացման համար, Ավանի աղի կոմբինատը ստանում էր Սումգաիթից։ Որպես հետևանք՝ Հայաստանի ամբողջ տարածքում գրանցվել է վահանաձև գեղձի հիվանդությունների աճ։ Կատարված հետազոտություններից հետո` UNISEF-ի աջակցությամբ, վերասարքավորվել է Ավանի աղի կոմբինատը, որը 2001 թ. արտադրում է յոդացված աղ եվրոպական ստանդարտներով (50 գ  յոդ` 1 տոննա աղին)։

–   Ի՞նչ գործնական խորհուրդներ կտաք: Ինչպե՞ս կանոնակարգել սնունդը` յոդի պակասից խուսափելու համար:

–   Յոդի հիմնական պաշարը օրգանիզմը պետք է ստանա ջրի միջոցով, սակայն մեր խմելու ջուրը` լեռնային ծագման պատճառով, յոդ քիչ է պարունակում: Մրգերի միջոցով պակասը լրացնելու մեջ էլ խնդիր կա. հնարավոր չէ ամեն օր յոդ պարունակող միրգ ուտել, ի վերջո` գոյություն ունի նաև սեզոնայնություն: Արդյունքում՝ յոդի անբավարարությունը լրացնելու հիմնական տարբերակը յոդ պարունակող դեղամիջոցների կիրառումն է, որի լավագույն ներկայացուցիչը «Յոդբալանս»-ն է:

«Արաբկիր» բժշկական կենտրոնի նորածնային սկրինինգի ծառայության ղեկավար Իրինա Թովմասյան	ԵՊԲՀ Ներզատաբանության ամբիոնի վարիչ,  «Մուրացան» բժշկական կենտրոնի, ներզատաբանության և մանկական ներզատաբանության կլինիկայի ղեկավար Ելենա Աղաջանյան

Կոնֆերանսի շրջանակներում «Արաբկիր» բժշկական համալիրի նորածնային սկրինինգի ծառայության ղեկավար Իրինա Թովմասյանը ներկայացրեց Հայաստանում հիպոթիրեոզի նորածնային սկրինինգի աշխատանքների յոթամյա փորձի արդյունքները:

Հայաստանում նորածինների սկրինինգի ընթացքում հայտնաբերվել են բնածին հիպոթիրեոզով 56 երեխա:

Բնածին հիպոթիրեոզը վահանաձև գեղձի թերֆունկցիան է, որը հանգեցնում է ֆիզիկական և մտավոր թերզարգացման: Վաղ հասակում բնածին հիպոթիրեոզի ախտորոշումը և բուժումը երեխաներին հնարավորություն է տալիս իսպառ հրաժարվել դատապարտելի հիվանդությունից և դառնալ հասարակության լիիրավ անդամ։ 

Հիպոթիրեոզի և  նրա «Էութիրոքս» դեղամիջոցով բուժման արդյունավետության մասին ավելի մանրամասն խոսեց ԵՊԲՀ Ներզատաբանության ամբիոնի վարիչ,  «Մուրացան» բժշկական կենտրոնի, ներզատաբանության և մանկական ներզատաբանության կլինիկայի ղեկավար Ելենա Աղաջանյանը` առանձնացնելով հիպոթիրեոզի ախտանշաններ, որոնք որոշ դեպքերում կարող են և ակնհայտ չլինել: Դրանցից են օրգանիզմի ցածր ջերմությունը, մաշկի դեղնությունը, հոգնածությունը, գլխացավը, մոռացկոտությունը, լեզվի ծավալի մեծացումը և այլն:

ԵՊԲՀ հետդիպլոմային ուսուցման ներզատաբանության ամբիոնի  դոցենտ Մարինե Բադալյան	«Դիագնոստիկա» բժշկական միավորման ներզատաբան Մարինա Ստեփանյան

ԵՊԲՀ հետդիպլոմային ուսուցման ներզատաբանության ամբիոնի  դոցենտ Մարինե Բադալյանը ներկայացրեց «Աուտոիմունային թիրեոիդիտ. ախտորոշում և բուժում» թեման: Աուտոիմունային թիրեոիդիտը վահանաձև գեղձի հյուսվածքի քայքայումն է սեփական իմունային համակարգի բջիջներով, երբ իմունային համակարգի կողմից արտադրված հակամարմինները սեփական վահանաձև գեղձի բջիջներն ընդունում են որպես օտար ու վնասում դրանց:

Կոնֆերանսի երկրորդ օրը Էլզա Հայրապետյանը խոսեց թիրեոտոքսիկոզի ախտորոշման և բուժման մասին, իսկ ներզատաբան Մարինա Ստեփանյանն անդրադառձավ «Վահանաձև գեղձ. հղիություն և հետծննդյան շրջան» թեմային: Մեզ հետ զրույցում Մարինա Ստեփանյանը համառոտ ներկայացրեց թեման. «Խոսքը հղիության և հետծննդյան շրջանում հանդիպող վահանաձև գեղձի ախտահարումների մասին է: Վահանաձև գեղձի խանգարումներով հղիի արգանդում ցարգացող երեխան հիվանդացության բարձր ռիսկի խմբում է, ով ապագայում չի կարողանալու ռեալիզացնել գենետիկորեն իրեն փոխանցված պոտենցիալը: Մեր խնդիրն է հղիության և կրծքով կերակրելու ընթացքում օգնենք մայրերին` խուսափելու վահանաձև գեղձի խանգարումներից, խուսափելու թե' նրա, թե' իր երեխայի հետագա լուրջ խնդիրների զարգացումից»: Այս առումով հատկանշական համարեց հղիների մոտ կանխարգելման և բուժման կազմակերպման հրատապությունը և որպես օպտիմալ միջոց քննարկվեց «Յոդբալանս» դեղամիջոցի կիրառումը։

 
Կոնֆերանսի ավարտին «NYCOMED: a Takeda company» դեղագործական ընկերության հայաստանյան ներկայացուցչության  մարքետինգ մենեջեր Քրիստինա Պետրոսյանն ասաց.- «Սա կարելի է համարել լավ սկիզբ: Շեշտում եմ՝ սկիզբ, քանի որ առաջիկայում նախատեսում ենք կազմակերպել նմանատիպ կոնֆերանսներ և անդրադառնալ ավելի նեղ ոլորտների ու թեմաների»:

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ