Med-Practic
Նվիրվում է վաստակաշատ ուսուցիչ Գրիգոր Շահյանին

Իրադարձություններ

Հայտարարություններ

Մեր հյուրն է

Հրատապ թեմա

Երեխայի դաստիարակությունը և հոգեկան առողջությունը

Երեխայի կյանքի ամենավճռական փուլը. Էդիպյան շրջան (3-6 տարեկան)

Երեխայի կյանքի ամենավճռական փուլը. Էդիպյան շրջան (3-6 տարեկան)

Հոգեբանության բոլոր ուղղություններն էլ կարևորում են մարդու կյանքի 3-6 տարեկանի շրջանը։ Սակայն այն առանձնապես մեծ ուշադրության է արժանացել հոգեվերլուծության ներկայացուցիչների կողմից։

 

Ուղղության հիմնադիրը` Զ. Ֆրոյդը, մարդու զարգացման ընթացքը դիտում էր որպես հոգեսեռական բնույթ կրող մի գործընթաց, որի համար որոշիչ դեր ունեցող գործոնը` սեռական էներգիան կամ լիբիդոն, մանկության տարբեր փուլերում կենտրոնանում է տարբեր էրոգեն գոտիներում։ Չնայած էրոգեն բոլոր օրգաններն ի ծնե պոտենցիալ ակտիվ են, որպես էրոգեն գոտիներ դրանք որոշակի հաջորդականությամբ են հասունանում։ Մանկական տարիքում տարբեր ժամանակահատվածներում ուշադրությունը կենտրոնանում է դրանցից մեկի վրա, որն էլ սկսում է դառնալ հաճույքի ամենակարևոր կենտրոնը։


Երեք տարեկանի շրջանում սկիզբ է առնում, այսպես կոչված` ֆալիկ փուլը, երբ երեխան սկսում է հետաքրքրվել իր և, առհասարակ, մարդկանց սեռական օրգաններով։ Գրեթե նույն շրջանում է, որ երեխան սկսում է գիտակցել, որ մայրը ուշադրության ու հոգատարության է արժանացնում ոչ միայն իրեն, այլև իր եղբայրներին ու քույրերին և հատկապես` հորը։ Շատ հաճախ, եթե ծնողներն ուշադիր չլինեն, 2-3 տարեկան երեխաները խանդից կարող են վնասել ավելի փոքր երեխաներին։ Փոքրիկների նկատմամբ խանդն ու թշնամանքը նաև խոսքային արտահայտություն են գտնում` հաճախ դրսևորվելով որպես նրանց մահվան ցանկություն («Իսկ ե՞րբ է նա նորից մահանալու»)։ Ինչ վերաբերում է հայրերի նկատմամբ երեքամյա տղաների տածած զգացմունքներին, ապա հարցն առավել քան բարդ ու բազմիմաստ է դառնում։ Նախ և առաջ դա խորը թշնամանքն է։ Մայրը, որն, ըստ Ֆրոյդի, տղայի առաջին սիրո օբյեկտն է և որի հետ երազում է ամուսնանալ, պատկանում է հորը։ Սա շատ խորը հուզական հակասություն ու զգացմունքների խառնաշփոթ է առաջ բերում փոքրիկ տղայի հոգում։ Եթե քույր-եղբայրների նկատմամբ իր զգացած թշնամանքը նա պետք է հաղթահարի մորը գոհացնելու համար, ապա հոր դեպքում նա ինքն իր դեմ է պայքարում, քանի որ ոչ միայն թշնամանք է զգում հոր նկատմամբ, ոչ միայն վախ, որ կզրկվի հայրական սիրուց և օգնությունից, այլև սեր, իսկ ավելի շատ` ծայրահեղորեն մեծ հիացմունք, քանի որ մայրն ընտրել է հենց հորը։ Այստեղից էլ` հայրական բոլոր հատկանիշներն ու արարքները ենթագիտակցորեն ընկալվում են որպես մոր ընտրությանն ու ամբողջական նվիրվածությանն արժանանալու եզակի ճանապարհ, և աշխարհում ամենից շատ տղան հորն է ձգտում նմանվել` նմանակելով նրա արարքները, խոսքերը, շարժուձևը։


Այս շրջանը, որ, իր իսկ խոսքերով, Ֆրոյդը չափազանցրել և «կենաց ու մահու պայքարի մասշտաբներ է հաղորդել», անվանել է «Էդիպյան շրջան»` Էդիպ արքայի անունով, որը սպանել է հորն ու ամուսնացել մոր հետ։ Աղջիկների մեջ նույն զգացմունքները հակառակ սեռի ծնողի նկատմամբ արտահայտվում են, այսպես կոչված` Էլեկտրայի բարդույթով։


Ընտանիքի, ծնողների հարաբերությունների, դաստիարակության առանձնահատկությունները որոշում են, թե նշված բարդույթներն ինչ զարգացում կունենան, ինչ կնիք կթողնեն երեխայի հոգեկան աշխարհի վրա։ Բարդությունների տեղիք կարող է տալ դաժան դաստիարակությունը, սիրո պակասը, անտարբերությունը, ծնողներից որևէ մեկի բացակայությունը։ Երեխայի մեջ այս առաջին բնական զգացմունքների հետ կապված աղավաղումները կարող են հետագայում նրան հոգեբանական լուրջ խնդիրների առաջ կանգնեցնել (ասենք, բնավորության բացասական գծերը, թմրամոլությունը, ընտանիք կազմելու, մարդկանց հետ նորմալ հարաբերություններ կառուցելու դժվարությունները և բազմաթիվ այլ խնդիրներ հոգեվերլուծաբանները հենց այս տարիքային շրջանի բացասական ազդեցությունների հետ են կապում)։


Էդիպյան շրջանի վերջում վերջնականապես տարանջատվում են անձի հիմնական ենթակառույցները` Ես-ը (գիտակցության, կամքի կրողը), իդեալական Ես-ը (բարոյականության, իդեալների կրողը` գեր-եսը) և Իդ-ը (բնազդների կրողը)։ Այս շրջանում ձևավորվում է բնավորությունը, երեխան նույնանալով նույն կամ հակառակ սեռի ծնողի հետ, ասես իր մեջ է առնում նրա բարոյականությունը, բնավորության գծերը, վարքային դրսևորումները։ Այս շրջանում են ձևավորվում մի շարք բարդույթներ` հուզականորեն հագեցած պատկերացումներ, հիշողություններ (տղաների մեջ` թշնամական վերաբերմունք, վախ և հիացմունք հոր նկատմամբ, սեր` մոր նկատմամբ, աղջիկների մեջ` թշնամանք մոր, նախանձ` տղամարդկանց նկատմամբ), ենթագիտակցական վերաբերմունք նույն և հակառակ սեռի մարդկանց, նույնիսկ օրենքի և իշխանությունների նկատմամբ։ Էդիպյան շրջանն իր ազդեցությունն է ունենում նաև հետագայում կողակցի ընտրության հարցում, ընդհանրապես սեռական կյանքում։ Չնայած որ մանկական շրջանը մոռացվում է, բայց հակառակ սեռի ծնողի նկատմամբ տածած ու ենթագիտակցականում պահպանված այս վաղ զգացմունքները ստիպում են մարդուն ընտրել այնպիսի մեկին, որ հիշեցնում է իր մանկական սերը։ Սակայն շատ հաճախ ընտրությունը կանգնում է լրիվ հակապատկերը հանդիսացող մարդու վրա։


Վերջում մի քանի խոսք այս ճգնաժամային շրջանում երեխայի դաստիարակության մասին։ Նախ և առաջ ծնողը պետք է հստակ գիտակցի, թե այս շրջանում ինչ է կատարվում երեխայի հոգում և առաջին «սիրո», և «խանդի» այս դրսևորումներին (ասենք, երբ 4 տարեկան տղան ակնհայտ թշնամանք է դրսևորում հոր նկատմամբ կամ հայտարարում է մորը, թե ինքը կամուսնանա նրա հետ, ցուցադրում իր սեռական օրգանները կամ խաղում դրանցով) ըմբռնումով մոտենա, և ոչ թե կոպտի կամ ծեծի երեխային։ Առաջարկվում է հումորով վերաբերել նման դրսևորումներին և բացատրել, որ ծնողը գիտի այն խնդիրների մասին, որ տանջում են երեխային։ Պետք է առանց կոպտելու ներկայացնել, թե ինչն է ամոթ, ինչն է կարելի, ինչը` ոչ։ Չի կարելի երեխայի հետ լողանալ, լավ կլինի, որ ծնողները երեխայի հետ նույն անկողնում չքնեն։ Սեռական ոլորտին վերաբերող երեխայի հարցերին այս տարիքում շատ ավելի հեշտ է մատչելի ձևով պատասխանել կամ ասել, որ այդ մասին դու կիմանաս, երբ մեծանաս։ Կարևոր է աղջիկներին ներկայացնել, թե ինչ առավելություն ունի իրենց օրգանիզմը (ասենք, տղաները կուրծք չեն ունենում, իսկ աղջիկներն ունենում են, երբ մեծանում են) և նշել, որ նրանք տղաներից ոչնչով պակաս չեն։

Հեղինակ. Սամվել ԽՈՒԴՈՅԱՆ, հոգեբանական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ, Սիրինա ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ, հոգեբան
Սկզբնաղբյուր. Առողջապահություն 02.2009
Աղբյուր. med-practic.com
Հոդվածի հեղինակային (այլ սկզբնաղբյուրի առկայության դեպքում՝ էլեկտրոնային տարբերակի) իրավունքը պատկանում է med-practic.com կայքին
Loading...
Share |

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ

Կարդացեք նաև

Հոգեբանորեն առավել վնասակար խոսքերը, որ ծնողը կարող է ասել իր երեխային
Հոգեբանորեն առավել վնասակար խոսքերը, որ ծնողը կարող է ասել իր երեխային

Ծնող լինելը մեծ պատասխանատվություն է: Կենդանություն տալով փոքրիկ մարդկային էակին՝ դուք նաև պարտավոր եք նրանց մեջ սերմանել բարոյականության զգացում և համոզված լինել, որ նրանք մեծանում են խելամիտ և ճշտապահ չափահասներ...

Շեղված վարքը` դեռահասության տարիքում
Շեղված վարքը` դեռահասության տարիքում

Աշխարհում տարեց-տարի ավելանում է մանկական հանցագործությունների, թմրամոլության և ինքնասպանությունների թիվը, մեծանում է այն երեխաների թիվը, որոնք միտում ունեն դևիանտ վարքի կամ արդեն ցուցաբերել են...

Հոգեկան առողջություն
Որո՞նք են վաղ սեռական կյանքի վտանգները (The risks of early sexual activity). urolog.am
Որո՞նք են վաղ սեռական կյանքի վտանգները (The risks of early sexual activity). urolog.am

Բժշկական տեսանկյունից ո՞ր տարիքից կարելի է սկսել սեռական հարաբերությունները: Արդյո՞ք կուսության վաղ կորստի վտանգ գոյություն ունի: Արդյո՞ք սեռական ժուժկալությունը վնասակար է...

Սեքսոլոգիա
Երեխայի դաստիարակության 19 ոսկե պատվիրան մեծանուն մանկավարժ, փիլիսոփա Մարիա Մոնտեսորիից. myentertrain.com
Երեխայի դաստիարակության 19 ոսկե պատվիրան մեծանուն մանկավարժ, փիլիսոփա Մարիա Մոնտեսորիից. myentertrain.com

Իտալացի մեծանուն մանկավարժ Մարիա Մոնտեսորին այն չորս մանկավարժներից մեկն է, ով, ըստ ՅՈՒՆԵՍԿՈ-ի, մեծ ներդրում է ունեցել XX դարի մանկավարժական մտածողության ձևերի հաստատման հարցում...

Սեռական հասունացում կամ ուղղակի հասունացում. հարցերին պատասխանում է Մարինա Մելքումովան. arabkirjmc.am
Սեռական հասունացում կամ ուղղակի հասունացում. հարցերին պատասխանում է Մարինա Մելքումովան. arabkirjmc.am

Սեռական հասունացմանը վերաբերող առավել հաճախ մտահոգող հարցերին պատասխանում է Արաբկիր բժշկական համալիր- Երեխաների և դեռահասների առողջության ինստիտուտ, դեռահասային բժիշկ, դեռահասային...

Բժշկի ընդունարանում
Խոսքի զարգացումը նախադպրոցական տարիքում բնական և արհեստական բիլինգվիզմի ժամանակ. izmirlianmedicalcenter.com
Խոսքի զարգացումը նախադպրոցական տարիքում բնական և արհեստական բիլինգվիզմի ժամանակ. izmirlianmedicalcenter.com

Հայտնի է, որ օտար լեզվի յուրացումը մեծ ջանքեր և ժամանակ է պահանջում: Սակայն երեխան լիարժեք տիրապետում է օտար լեզվին երկու-երեք տարվա ընթացքում` առանց որևիցէ ջանքեր գործադրելու...

Ինչի դեմ պետք է պայքարեն ծնողները. գիտնականներ. 1in.am
Ինչի դեմ պետք է պայքարեն ծնողները. գիտնականներ. 1in.am

Հոգեբանները հետազոտություն են անցկացրել երեխաների դաստիարակությանը վերաբերող տարածված լեգենդների ոլորտում: Նրանք առանձնացրել են մի շարք պնդումներ, որոնք ծնողները սխալմամբ համարում են ճիշտ...

Հոգեբանները ներկայացրել են երեխաների համար հիպերխնամակալության վտանգավորության մասին. 1in.am
Հոգեբանները ներկայացրել են երեխաների համար հիպերխնամակալության վտանգավորության մասին. 1in.am

Zdravoe.com կայքի փոխանցմամբ՝ հիպերխնամակալությունը չափազանց վատ է անդրադառնում երեխաների զարգացման վրա և վտանգավոր է մտահոգ հայրերի ու մայրերի համար...

Ինչպե՞ս կրճատել գիշերային կերակրումները. kksenyak.am
Ինչպե՞ս կրճատել գիշերային կերակրումները. kksenyak.am

Սա երևի կերակրող մայրերին ամենաշատ հուզող հարցերից է: Այն գնալով ավելի հրատապ է դառնում երեխայի մեծանալուն զուգահեռ, քանի որ շատ երեխաներ սկսում են գիշերն ավելի հաճախ...

Երեխայի սնուցումը
Դաստիարակեք ֆինանսապես անկախ երեխաներ. mediamax.am
Դաստիարակեք ֆինանսապես անկախ երեխաներ. mediamax.am

Հայաստանը զարգացող տնտեսություն ունեցող երկրների շարքում է: Շատ ընտանիքների համար օրվա հացի փող վաստակելը խնդիր է: Մարդիկ այնքան մտահոգված են իրենց վաղվա ապրուստի համար, որ երեխաների դաստիարակության...

Աբրահամ Լինքոլնի նամակն իր որդու ուսուցչին. movsisyannune.com
Աբրահամ Լինքոլնի նամակն իր որդու ուսուցչին. movsisyannune.com

Ես հասկանում եմ, որ նա պետք է իմանա, որ ոչ բոլոր մարդիկ են արդար, ոչ բոլորն են անկեղծ: Բայց սովորեցրեք նրան, որ եթե կա սրիկա, կա նաև հերոս, եթե կա եսասեր քաղաքական գործիչ, կա նաև նվիրյալ առաջնորդ: Սովորեցրեք նրան այն, որ եթե կա...

Ինչպես երեխաներին սովորեցնել նկարել. 1in.am
Ինչպես երեխաներին սովորեցնել նկարել. 1in.am

Բոլոր երեխաներն էլ սիրում են նկարել, բայց ոչ բոլորն են կարողանում: Շատ կարևոր է այդ շրջանում օգնել երեխային: Այդ նպատակով AdMe.ru-ն ներկայացնում է նկարներ, որոնց շնորհիվ կարելի է փուլ առ փուլ արտանկարել...

Ի՞նչ հեքիաթներ է պետք կարդալ երեխաների համար քնից առաջ. news.am
Ի՞նչ հեքիաթներ է պետք կարդալ երեխաների համար քնից առաջ. news.am

Գիտնականները հայտնել են երեխաներին քնից առաջ կարդալու համար իդեալական հեքիաթի «բաղադրատոմսը». հեքիաթը տեւում է ուղիղ 8 րոպե ու 36 վարկյան, ու այնտեղ կա վիշապ, արքայադուստր, կախարդ ու փերի...

10 նշան այն բանի, որ ձեր երեխան Ինդիգո է. mediamag.am
10 նշան այն բանի, որ ձեր երեխան Ինդիգո է. mediamag.am

Նոր սերնդի մարդկանց, ովքեր տարբերվում են ոչ ստանդարտ մտածելակերպով և գերունակություններով՝ անվանում են տարբեր կերպ։ Ոմանք անվանում են նրանց «նոր հազարամյակի երեխաներ», մյուսները՝ «լույսի երեխաներ» կամ...

Երեխան գնում է առաջին դասարան. 5 անսովոր մեթոդ ստուգելու նրա պատրաստ լինելը. 1in.am
Երեխան գնում է առաջին դասարան. 5 անսովոր մեթոդ ստուգելու նրա պատրաստ լինելը. 1in.am

Ինչպե՞ս ստուգել երեխայի պատրաստ լինելը դպրոցին: 4mama.com.ua-ն առաջարկում է մի քանի անսովոր մեթոդներ...


Notice: Undefined index: HTTP_X_FORWARDED_FOR in /sites/med-practic.com/classes/flud_class.php on line 33

ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԸ