Հայաստանի 5-րդ միջազգային բժշկական համագումարի շրջանակում` դասախոսություն՝ «Ֆունդամենտալ իմունոլոգիան կլինիկական լաբորատոր ախտորոշման գործառույթներում. 5imca.am

Հարցազրույց Սանկտ-Պետերբուրգ, Ակադեմիկ РАН, ինստիտուտի տնօրեն, պրոֆեսոր, բ.գ.թ. Արեգ Թոթոլյանի հետ

Ի՞նչ է ֆունդամենտալ իմունոլոգիան

Ֆունդամենտալ իմունոլոգիան բոլոր հիվանդությունների հիմքն է: Չկա այնպիսի հիվանդություն, որտեղ չմասնակցեն իմունային համակարգի այս կամ այն գործոնները կամ` որպես սկզբնապատճառ, կամ` որպես հիվանդության բարդությունների պատճառ, կամ էլ` որպես օրգանիզմի այս կամ այն փոփոխության վկա:

Հաջորդը՝ ֆունդամենտալ իմունոլոգիան հիվանդության նոր բիոմարկեր է՝ ինչպես ախտորոշիչ, այնպես էլ `կանխատեսիչ, նաև` արդյունավետության վերահսկիչ:

Երրորդ, ֆունդամենտալ իմունոլոգիան նոր թերապևտիկ հնարավորություններ է ներկայացնում, որովհետև տարգետային թերապիան, որն արդեն ներմուծվել է ուռուցքաբանների, ուրոլոգների,  մաշկաբանների, թոքաբանների, ռևմատոլոգների, գաստրոէնտերոլոգների, նյարդաբանների գործունեության ոլորտ, հենց ֆունդամենտալ իմունոլոգիայի արդյունք է:

Կինս նևրոլոգ է, ով մի քանի տասնամյակ զբաղվում է Ցրված սկլերոզով, և նա միշտ ասում է, որ իմունոլոգների շնորհիվ հայտնվել են իրականում գործող դեղորայքներ ցրված սկլերոզի բուժման համար: Իսկ 1980-ականների սկզբին, երբ նա դեռ նոր էր սկսել զբաղվել այդ թեմայով, բուժման ոչ մի միջոց չկար:

Առանց իմունոլոգիայի օգնության հնարավոր չէ հասնել երկարատև ռեմիսիայի և այդ հիվանդների կյանքի որակը նկատելիորեն բարելավել:

Այս ամենից զատ, իմ զեկուցման վերջում, ես փորձեցի ներկայացնել այն, որ  տարգետային թերապիայի նվաճումները նաև նոր խնդիրների պատճառ են դառնում, քանի որ ցանկացած տարգետային թերապիա իմունասուպրեսիա է, որը տվյալ պացիենտի մոտ բերում է նոր հիվանդությունների, այլ բնույթի բարդությունների առաջացման: Եվ մենք պետք է այդ մասին իմանանք: Չնայած, դա չի նշանակում, որ պետք է հրաժարվել տարգետային թերապիայից:

Տարգետային թերապիայի արդյունքում պացիենտներից 30-ից ավելի տոկոսի մոտ զարգանում է վահանագեղձի աուտոիմուն ախտահարում: Դա նշանակում է, որ եթե մոնիտորինգ կատարվի, ապա կարելի է այդ խնդիրը հայտնաբերել շատ վաղ էտապներում և կասեցնել հիվանդության հետագա զարգացումը: Հակառակ դեպքում, կբախվենք բարդությունների հետ, երբ արդեն ուշ կլինի ինչ-որ բան անել:

Ինչպե՞ս է կազմակերպվում տարգետային թերապիան:

Տարգետային թերապիան դեղորայքային թերապիա է, որն ուղղված է դեպի կոնկրետ մոլեկուլը: Այդ կոնկրետ մոլեկուլը կարող է հանդես գալ այս կամ այն ցիտոգենով, կամ այն կարող է բջջի թաղանթի վրա լինել: Եվ եթե մենք ազդում ենք այդ մոլեկուլի վրա, ապա շրջանառությունից հանում ենք այդ բջիջները: Դա ուղեկցվում է սուպրեսիայով: Մենք հեռացնում ենք ախտաբանական կլոնները, բայց բերում ենք մոնոսուպրեսիայի զարգացման: Թեև այն ժամանակավոր բնույթ է կրում, բայց, այնուամենայնիվ, դա իմունասուպրեսիա է: Եվ դրա ընթացքում կարող են գլուխ բարձրացնել այլ հիվանդություններ, որն էլ, որոշ դեպքերում, մենք տեսնում ենք:

Իմունոլոգիայի զարգացումներն ի՞նչ են տալու մարդուն մոտ ապագայում

Նոր հնարավորությունները նաև նոր պարտականություններ են: Չնայած այն բանին, որ բոլոր այդ նոր դեղերն անցնում են բավականին մանրակրկիտ հետազոտություն նախակլինիկական էտապում՝ նախ փորձարարական մոդելների վրա, ապա առողջ կամավորների, ապա՝ կամավոր պացիենտների: Բայց միևնույն է, դա ինչ-որ չափով էքսպերիմենտ է: Այդ պատճառով միայն խոշոր կենտրոններում են դրանով զբաղվում: Հաջորդը. առաջնային իմունադեֆիցիտների վերաբերյալ պատմությունը ցույց է տալիս, որ շատ հիվանդություններ դետերմինացված են գենետիկ մակարդակով: Մենք պարզապես չգիտենք այդ մասին: Եվ երբ խոսեցի առաջնային իմունադեֆիցիտների սկրինինգի մասին և այլ երկրներից օրինակներ բերեցի, որտեղ դա օրենսդրական մակարդակով ամրացված է, այսինքն, ծննդից հետո, առաջին 4-5 օրվա ընթացքում, օրենքի համաձայն, պետք է հետազոտվեն երկու կարևոր ցուցանիշ: Դրա շնորհիվ հնարավոր է իմունադեֆիցիտային հիվանդությունների մոտավորապես 80 տոկոսը կամ կանգնեցնել, կամ` մանրամասն հետազոտել վերջնական ախտորոշման համար:

Ռուսաստանում ներկայում գենային թերապիան դեռևս կայացման էտապում է, և մեզ առայժմ ավելի հասու են տարգետային թերապիայի, օգնող թերապիայի և ոսկրածուծի տրանսպլանտացիայի հնարավորությունները: Այդտեղ մեզ շատ են օգնում արյունաբանները:

Հիվանդությունների դասակարգման միջազգային նոր տարբերակում, որը ուժի մեջ կմտնի 2022-ին, մոտավորապես 380 առաջնային մունոդեֆիցիտային հիվանդություններ են ընդգրկված, որոնց կլինիկական արտահայտությունները հիմնականում միանման են, տարբեր են միայն գենետիկ հիմքով:

Ինչպե՞ս կամփոփեք Ձեր խոսքը

Բոլոր բժիշկները գոնե մի փոքր, թեկուզ 1 տոկոսով պետք է իմունոլոգիա իմանան, որպեսզի հասկանան, թե ինչ պետք է տեսնել հիվանդի մոտ:

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ