Դուպլեքս, տրիպլեքս և դոպլեր հետազոտություններին վերաբերող հարցերին պատասխանում է Արուս Արզումանյանը. armeniamedicalcenter.am

Ի՞նչ են դուպլեքս, տրիպլեքս և դոպլեր հետազոտությունները և ինչո՞վ են տարբերվում միմյանցից:

Դուպլեքս սքանավորումը արյունատար անոթների հետազոտությունն է: Դուպլեքս նշանակում է կրկնակի, քանի որ այն կազմված է երկու բաղադրիչից` դոպլերոգրաֆիան (դուպլեքս սքանավորման հիմքը) և դասական ուլտրաձայնային հետազոտությունը (կոչվում է նաև B ռեժիմ):

Դոպլերոգրաֆիա են անվանել ի պատիվ հայտնի ավստրիացի ֆիզիկոս-մաթեմատիկոս Քրիստիան Անդրեաս Դոպլերի, քանի որ նա  ուսումնասիրել է ֆիզիկական մի երևույթ, որի հիմքում ընկած է այն, որ շարժվող մասնիկների կողմից արտացոլված ալիքների հաճախականությունը կախված է այդ մասնիկների շարժման արագությունից և ուղղությունից:

Դոպլերոգրաֆիայի միջոցով ստացվում է տեղեկատվություն միայն արյան հոսքի վերաբերյալ, սակայն չի երևում անոթը, այդ պատճառով կոչվում է նաև «կույր» դոպլեր: Անոթը տեսնելու համար օգտագործվում է B ռեժիմը, երևում է անոթն իր պատկերով, տրամագծով, հարանոթային շրջակա հյուսվածքներով: Միաժամանակ օգտագործելով դոպլերը և B ռեժիմը ստացվում են և՛ արյան հոսքի պատկերը, և՛ անոթի վերաբերյալ տեղեկատվությունը:

Տրիպլեքս նշանակում է եռակի, այդ անվանումը երբեմն կիրառվում է, որովհետև ժամանակակից սարքերն ունեն նաև գունային դոպլեր ռեժիմ: Տրիպլեքսի հիմքում նույնպես դոպլեր էֆեկտն է, բայց էկրանի (դիսփլեյի) վրա այն երևում է անոթի լուսանցքում գունային տարբեր երանգներով, որի շնորհիվ որոշվում է արյան հոսքի ուղղությունը:

Ընդհանրապես, ավելի հաճախ կիրառվում է դուպլեքս անվանումը, որովհետև տրիպլեքսի գունային ռեժիմը նույնպես դոպլեր էֆեկտի հիմքում է ընկած:

Դուպլեքս հետազոտությամբ հայտնաբերվում են անոթային հիվանդությունների սկզբնական փուլերը, որոնք դեռ չեն առաջացրել արյան հոսքի փոփոխություն:

Ինչպիսի՞ սարքեր են կիրառվում:

Այսօր կիրառվում են դուպլեքս սարքերի բազմատեսակ մոդելներ, որոնք հագեցած են ժամանակակից ռեժիմներով և ծրագրերով։
Մեր կլինիկայում օգտագործվող սարքերը բարձրակարգ են և ապահովում են  հստակ  տեսանելիություն և  բարձր տեղեկատվություն։

Դուպլեքս հետազոտությունը վտանգավո՞ր է օրգանիզմի համար:

Հետազոտությունը ոչ մի կողմնակի ազդեցություն, վնասակարություն չունի: Անվտանգության վերաբերյալ ուսումնասիրությունները դեռևս շարունակվում են։ Մարդու մարմնի հյուսվածքների վրա ընդամենը ուլտրաձայնային ալիքներն են ազդում, որոնց վնասակարության մասին մինչ օրս տեղեկատվություն չկա:

Ո՞ր անոթներն են հետազոտվում դուպլեքս սքանավորմամբ:

Դուպլեքս հետազոտությունն իրականացվում է պարանոցի, գլխի, վերին, ստորին վերջույթների և որովայնի խոռոչի անոթների հետազոտության համար:

Բոլոր անոթների հետազոտությունը միաժամանակ երկարատև և դժվար է, որովհետև յուրաքանչյուր սեգմենտ հետազոտելու համար պահանջվում է մոտավորապես կես ժամ: Հիմնականում հետազոտությունն իրականացվում է, եթե պացիենտը կոնկրետ անոթային սեգմենտի հետ կապված ցուցում ունի: Կանխարգելիչ նպատակով հետազոտության դեպքում կարելի է հետազոտել բոլոր սեգմենտները:

Որո՞նք են հետազոտության ցուցումները:

Պարանոցն ու գլուխը հետազոտելու համար հիմնականում դիմում են այն պացիենտները, որոնք ունեն գլխացավեր, գլխապտույտ, խշշոց ականջներում, տեսողության հետ կապված խանգարումներ, կաթվածի ախտանիշներ, դիաբետ, հիպերտոնիկ հիվանդություն, ժառանգականության մեջ աթերոսկլերոզի նախատրամադրվածություն: Հետազոտություն նշանակվում է նաև վնասվածք ստացած պացիենտներին, կանխարգելիչ նպատակով` նախավիրահատական, հետվիրահատական դեպքերում:

Վերին և ստորին վերջույթների հետազոտման համար դիմում են այն պացիենտները, որոնք ունեն վերջույթների այտուցներ, ցավեր, կարմրություն, գույնի փոփոխություն, սառնության, թմրածության զգացում, քայլելիս՝ հոգնածություն, արտաքինից երևացող լայնացած երակներ:

Որո՞նք են կիրառման ոլորտները:

Գլխի և պարանոցի անոթների հետազոտությունն առավել կիրառվում է նյարդաբանության մեջ, երբ շատ կարևոր է պարզել քնային զարկերակների վիճակը, որովհետև իշեմիկ ինսուլտների գերակշիռ մասը քնային զարկերակների աթերոսկլերոտիկ ախտահարման հետևանք է, մանավանդ, երբ այն զուգակցվում է հիպերտոնիայով:

Անոթային վիրաբուժության մեջ դուպլեքսն ավելի կիրառելի է վարիկոզ լայնացած երակների ժամանակ` ըստ որի, վիրահատությամբ բուժման որոշում է կայացվում:

էնդոկրինոլոգիայում դուպլեքս սքանավորումն իրականացվում է դիաբետի ժամանակ՝ վերջույթների սնուցման վիճակը որոշելու համար: Հետազոտվում են հեմոդիալիզ ստացող այն հիվանդները, որոնց մոտ ձևավորվում են զարկերակ-երակային ֆիստուլաներ, և որոնց օգնությամբ նրանք ստանում են հեմոդիալիզը:

Ընդհանուր վիրաբուժության մեջ դուպլեքսն օգտագործվում է, երբ անհրաժեշտ է որոշել աղիների, լյարդի, ներքին այլ օրգանների արյունամատակարարումը:

Դուպլեքս սքանավորումը կիրառվում է նաև ուռուցքաբանության մեջ, երբ անհրաժեշտ է որոշել ուռուցքի անոթավորումը կամ նրա կապը հարակից անոթների հետ:

Սրտաբանության ոլորտում դուպլեքսը կիրառվում է հիպերտոնիկ հիվանդների մոտ` պարզելու, արդյո՞ք երիկամային զարկերակների ստենոզն է հիպերտոնիայի պատճառը:

Ինչպե՞ս պետք է նախապատրաստվել հետազոտությանը:

Նախքան որովայնի անոթների հետազոտությունն անհրաժեշտ է նախապատրաստվել, որովհետև աղիներում առկա գազերը խանգարում են հետազոտությանը: Ցանկալի է, որ 2-3 օր առաջ պացիենտն օգտագործի վքնածություն չառաջացնող սննդամթերք, կարելի է նաև ընդունել գազերը պակասեցնող պրեպարատներ՝ ակտիվացված ածուխ, ֆեստալ: Հետազոտությանը պետք է ներկայանալ քաղցած վիճակում:

Այլ անոթների հետազոտության ժամանակ նախապես պատրաստվելու անհրաժեշտություն չկա:

Որքանո՞վ է հետազոտությունը տեղեկատվական:

Տվյալ հետազոտությունն ունի բարձր տեղեկատվություն և ճշգրտություն։

Արուս Արզումանյան,
«Արմենիա» հանրապետական բժշկական կենտրոնի բժիշկ-ռադիոլոգ

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ