Med-Practic
Նվիրվում է վաստակաշատ ուսուցիչ Գրիգոր Շահյանին

Իրադարձություններ

Հայտարարություններ

Մեր հյուրն է

Հրատապ թեմա

Թվեր և փաստեր

Քաղցկեղի «աշխարհագրությունը». oncology.am

Քաղցկեղի «աշխարհագրությունը». oncology.am

Զարգացած երկրներում յուրաքանչյուր չորրորդ բնակիչ ունի քաղցկեղով հիվանդանալու ռիսկ, իսկ հինգերորդը՝ դրանից մահանալու:  Զարգացող երկրներում  միշտ քիչ են եղել քաղցկեղով հիվանդները:

Պատճառը տրամաբանական է՝ երրորդ աշխարհում կյանքի տևողությունը կարճ է: Սակայն վերջերս մարդիկ այնտեղ նույնպես սկսեցին երկար ապրել, ինչի պատճառով ուռուցքային հիվանդությունների կորը բարձրացավ վեր: Թեև քաղցկեղը միջազգային բնույթ ունի, սակայն աշխարհի տարբեր մասերում այն տարբեր ձևով է տարածված:

Քաղցկեղի որոշ աշխարհագրական առանձնահատկություններ հնարավոր է բացատրել, սակայն քիչ չեն նաև չբացահայտված գաղտնիքները:  Մասնավորապես, քաղցկեղից ամենաբարձր մահացությունը Ջերսի փոքրիկ կղզում է (Մեծ Բրիտանիայի տիրապետության Նորմանդական կղզիներ), որտեղ գտնվում է Ջերալդ Դարելի կողմից հիմնված «վայրի կենդանիների պահպանման աշխարհահռչակ միությունը»: Այստեղ յուրաքանչյուր տարի չարորակ քաղցկեղից մահանում է 100.000 բնակչից` 314-ը: Հարևան Մեծ Բրիտանիայում այդ ցուցանիշը գրեթե երկու անգամ ցածր է:

Հունգարիան ունի ուռուցքային հիվանդություններից մահացության ամենաբարձր մակարդակը: Այստեղ քաղցկեղից յուրաքանչյուր տարի մահանում է 100.000 բնակչից 313 մարդ: Քաղցկեղից ամենացածր մահացությունը գրանցվել է Մակեդոնիայից ոչ հեռու, որտեղ 100.000 բնակչից յուրաքանչյուր տարի քաղցկեղի հետևանքով մահանում է 6 մարդ: Տարբերությունը տպավորիչ է:
Ավելի հասկանալի և բացատրելի է քաղցկեղի կոնկրետ ձևերի աշխարհագրությունը:

Ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղ

Այն առավել տարածված է Նոր Զելանդիայում, Դանիայում, Կանադայում և ԱՄՆ-ում: Գիտնականները ենթադրում են, որ դա պայմանավորված է այդ երկրներում կենդանի սպիտակուցների և մսի բարձր կիրառմամբ:

Այսպես, Նոր Զելանդիայի բնակիչն ամեն օր կիրառում է 160 գրամ միս և ճարպ: Ճապոնիայում, Իտալիայում և Իսրայելում, որտեղ ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղը հազվադեպ է հանդիպում, ամենօրյա մսամթերքի և ճարպի կիրառումը 80 գրամը չի գերազանցում:

Արգանդի վզիկի քաղցկեղ

Այս հիվանդությունն աշխարհագրությամբ պայմանավորված չէ, այլ ուղղակիորեն կապված է սեռական կյանքի հետ: Դեռևս անցյալ դարում նկատել են, որ արգանդի վզիկի քաղցկեղից, որպես կանոն, մահանում են ամուսնացած կանայք, իսկ կույսերին և միանձնուհիներին այդ հիվանդությունը շրջանցում է:

Ավելի ուշ այս փաստն ունեցավ իր բացատրությունը: Պարզվեց, որ կանանց մոտ այս հիվանդությունն առաջանում է սեռական ճանապարհով փոխանցվող մարդու պապիլոմայի վիրուսի որոշ շտամերով:

Թոքի քաղցկեղ

Այս հիվանդությունը տարածված է այնտեղ, որտեղ շատ են ծխում: «Պատմականորեն ծխող» Շոտլանդիայում, Իռլանդիայում  և Մեծ Բրիտանիայում  թոքի քաղցկեղի դեպքերն առանձնապես շատ են:

Ստամոքսի քաղցկեղ

Այն շատ է հանդիպում Ճապոնիայում և Ռուսաստանում, երկրներ, որտեղ սննդի մեջ շատ են կիրառում օսլա (կարտոֆիլ, բրինձ, հացամթերք) և քիչ են կիրառում կենդանական սպիտակուց, կաթ, թարմ բանջարեղեն և մրգեր:

Ընդհանրապես, ստամոքսի քաղցկեղը մի շարք գործոններից է կախված: Օրինակ, խոզի մսի կիրառումն ավելի վտանգավոր է, քան ոչխարի կամ տավարի մսի ընդունումը: Ամեն օր կենդանական ճարպ ընդունողների մոտ ստամոքսի քաղցկեղով հիվանդանալու հավանականությունը 2.5 անգամ ավելի բարձր է: Հիվանդացությունը կարող է պայմանավորված լինել նաև հողի բնույթով: Այնտեղ, որտեղ հողի մեջ շատ է մոլիբդենը, պղինձը, կոբալտը և քիչ է ցինկն ու մանգանը, ինչպես, օրինակ, Կարելիայում, ստամոքսի քաղցկեղով ավելի շատ են հիվանդանում:

Լյարդի քաղցկեղ

Այն հաճախ է ախտորոշվում Հարավարևելյան Ասիայում և Կենտրոնական Աֆրիկայում, ինչպես նաև Տյումենի մարզի Տոբոլսկի շրջանում:


Օրինակ, Մոզամբիկում 100.000 բնակչից լյարդի քաղցկեղով հիվանդանում են 113-ը, որը 50 անգամ ավելի շատ է, քան` Ֆրանսիայում: Հստակ որոշված է պատճառը: Այն աֆլատոքսին թույնն է, որն օրգանիզմ է թափանցում բորբոսասնկերով վարակված հացահատիկների և ընկուզեղենի (առաջին հերթին` գետնանուշի) միջոցով: Տյումենի մարզում լյարդի քաղցկեղի տարածվածության պատճառը լեղուղիների մակաբուծային հիվանդություններն են:


Շագանակագեղձի քաղցկեղ

Տղամարդկանց ուռուցքաբանության մեջ այսօր այս հիվանդությունը զբաղեցնում է առաջին տեղերից մեկը: Ամերիկացի մասնագետները նախազգուշացնում են աշխարհի զարգացած երկրներում շագանակագեղձի քաղցկեղի իրական համաճարակի մասին և առաջիկա 30 տարում կանխատեսում են հիվանդների քանակի առնվազն եռակի  աճ:

Ամենաքիչը շագանակագեղձի քաղցկեղով հիվանդանում են չինացիներն ու ճապոնացիները՝ իրենց հայրենիքում: Սակայն հենց Հարավարևելյան Ասիայի բնակիչը տեղափոխվում է այլ երկիր, այդ հիվանդության ռիսկը կտրուկ աճում է: Այսպես, Կալիֆորնիայում բնակվող չինացիների մոտ այն 13-16 անգամ բարձր է: Այդ պատճառով կարելի է ենթադրել, որ շագանակագեղձի քաղցկեղի առաջացման պատճառը կյանքի պայմաններն ու սովորություններն են, օրինակ, հակումը կարմիր մսին և կենդանական ճարպերին: Ենթադրվում է, որ կենդանական ճարպն արյան մեջ բարձրացնում է սեռական հորմոնների մակարդակը, այդպիսով, նպաստելով հիվանդության զարգացմանը: Սննդակարգի մեջ բուսական յուղի և ձկան յուղի ներառումը նվազեցնում է հիվանդանալու հավանականությունը:

Կրծքագեղձի քաղցկեղ

Կրծքագեղձի քաղցկեղի զարգացմանը նպաստում են սեռական հորմոնները (էսթրոգենները): Քաղցկեղի այս տեսակի ավելի քան հարյուրամյա ուսումնասիրության փորձը գիտնականներին թույլ տվեց  միանշանակ եզրակացություն կատարել ՝ որքան ուշ է կինն ունենում առաջնեկին, այնքան բարձր է կրծքագեղձի քաղցկեղով հիվանդանալու ռիսկը:

Հիվանդանալու հավանականությունն, օրինակ,  երեք անգամ մեծանում է, եթե առաջին ծննդաբերությունը տեղի է ունենում ոչ թե 18, այլ 30 տարեկանում: Այդ պատճառով էլ այն երկրներում, որտեղ կանայք վաղ են ծննդաբերում  (Միջին Ասիա, Մերձավոր Արևելք, Չինաստան, Ճապոնիա), կրծքագեղձի քաղցկեղով քիչ են հիվանդանում: Կրծքագեղձի քաղցկեղն ամենաշատը  տարածված է Մեծ Բրիտանիայում: Հարկ է նշել, որ շրջակա միջավայրում կան կրծքագեղձի քաղցկեղի հիվանդացության մակարդակի վրա ազդող նյութեր: Օրինակ, ծխախոտի ծուխը պարունակում է էսթրոգենների համարյա ճշգրիտ պատճենները, որոնք նույն կերպ են ազդում՝ նպաստելով քաղցկեղի առաջացմանը: 


Իսկ ահա որոշ բույսեր պարունակում են միացություններ (ֆլավոնոիդներ), որոնք մեզ պաշտպանում են քաղցկեղից: Այդպիսի միացություններ կան (և շատ) թեյի, բրնձի, սոյայի, խնձորի, կաղամբի, հազարի, սոխի մեջ: Սննդի մեջ հենց այս մթերքներից  մի քանիսի կանոնավոր օգտագործմամբ են գիտնականները բացատրում Արևելքում (Չինաստանում, Ճապոնիայում) կրծքագեղձի քաղցկեղի ցածր հիվանդացությունը:

Ամորձու քաղցկեղ

Ամորձու քաղցկեղը համեմատաբար հազվադեպ հանդիպող ուռուցք է: Հիմնականում այս հիվանդությամբ տառապում են սպիտակամաշկ տղամարդիկ (հիվանդացության ամենաբարձր մակարդակը Նորվեգիայում, Դանիայում, Շվեյցարիայում է): Չնայած դժվար է բացատրել, թե  ինչու՞ է  Դանիայում հիվանդացության մակարդակը 4 անգամ ավելի բարձր, քան հարևան Ֆինլանդիայում և 9 անգամ   ավելի բարձր, քան Լիտվայում:

Սկզբնաղբյուր. oncology.am
med-practic.com կայքի ադմինիստրացիան տեղեկատվության բովանդակության համար

պատասխանատվություն չի կրում
Loading...
Share |

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ

Կարդացեք նաև

Յոթ զավեշտալի բժշկական հայտնագործություն․ Շնոբելյան մրցանակի հերոսները. oncology.am
Յոթ զավեշտալի բժշկական հայտնագործություն․ Շնոբելյան մրցանակի հերոսները. oncology.am

Մի շարք բժշկական հայտնագործություններ այնպես են տպավորել համաշխարհային գիտական հանրությանը, որ շնոբելյան մրցանակի են արժանացել։ Այդ մրցանակը հիմնադրվել է 1991 թվականին և շնորհվում է...

Փետրվարի 14-ը` Համակարգչային աշխատողի օր
Փետրվարի 14-ը` Համակարգչային աշխատողի օր

Փետրվարի 14-ը ոչ պաշտոնական, բայց մասնագիտական շրջանակում լայնորեն նշվող ծրագրավորողի օրն է: 1946 թ. փետրվարի 14-ին գիտական աշխարհին և բոլոր հետաքրքրվածներին ցուցադրվեց առաջին՝ իսկապես աշխատող...

Հիշարժան տարեթվեր Հիշարժան օրեր, տարեթվեր, տոներ
Էնդոսկոպիկ ծառայությունը` «Նաիրի» բժշկական կենտրոնում. հարցազրույց Թևոս Սարգսյանի հետ. nairimed.com
Էնդոսկոպիկ ծառայությունը` «Նաիրի» բժշկական կենտրոնում. հարցազրույց Թևոս Սարգսյանի հետ. nairimed.com

- Ի՞նչ է ներառում էնդոսկոպիկ ծառայությունը:

- «Նաիրի» բժշկական կենտրոնում գործում է էնդոսկոպիկ ախտորոշման և բուժման ծառայություն, որը ներառում է...

ԼՈՒՐԵՐ: Թվեր և փաստեր
Երաժշտությունը ո՛չ միայն արվեստ է, այլ նաև յուրահատուկ թերապիա․ բարեգործական համերգ ՈՒԱԿ-ի պացիենտների համար. oncology.am
Երաժշտությունը ո՛չ միայն արվեստ է, այլ նաև յուրահատուկ թերապիա․ բարեգործական համերգ ՈՒԱԿ-ի պացիենտների համար. oncology.am

Երաժշտությունը ո՛չ միայն արվեստ է, այլ նաև յուրահատուկ թերապիա: Ու եթե այդ թերապիայի կարիքն ունեցող մարդիկ ինչ-ինչ պատճառներով ինչ-որ ժամանակահատվածում համերգասրահներ այցելելու հնարավորություն չունեն, ապա Do Re Meet բարեգործական ծրագիրը...

ԼՈՒՐԵՐ: Թվեր և փաստեր
Հայաստանի բնակչությունը 1831-ից 2017 թվականներին. aniarc.am
Հայաստանի բնակչությունը 1831-ից 2017 թվականներին. aniarc.am

Այսօրվա Հայաստանի Հանրապետության տարածքում բնակչության թիվը 1831 թվականին կազմել է 161.747 հոգի, որից հայերը՝ 110.671, մուսուլմանները՝ 50.274, այլք՝ 802: Ըստ էության, Հայաստանում մարդահամար, աշխարհագիր...

Առանց հիվանդությունների կյանքի միջին տեւողությունն ավելացել է 6 տարով. news.am
Առանց հիվանդությունների կյանքի միջին տեւողությունն ավելացել է 6 տարով. news.am

Աշխարհի 191 երկրներում վերջին 25 տարիներին կյանքի ակնկալվող տեւողությունն ավելացել է շուրջ 10 տարով՝ տղամարդկանց պարագայում կազմելով 69, կանանց պարագայում՝ 74.8 տարի: Վերջին 15 տարիներին մարդիկ սկսել են...

10 ամենախելացի կենդանիները. 1in.am
10 ամենախելացի կենդանիները. 1in.am

Հայտնի է, որ որոշ կենդանիներ ավելի խելացի են մյուսներից, նրանք կարողանում են ընկերանալ, սովորել իրենց սխալներից և, նույնիսկ, մարդկանց հետ փոխհարաբերություններ հաստատել...

Ի՞նչ ապագա է սպասվում մարդկությանն ամբողջովին ավտոմատացված աշխարհում. tert.am
Ի՞նչ ապագա է սպասվում մարդկությանն ամբողջովին ավտոմատացված աշխարհում. tert.am

Տեխնոլոգիական առաջընթացը շարունակում է իր հաղթարշավն ամբողջ աշխարհում` բազում առավելություններ տալով մարդկանց: Սակայն, միևնույն ժամանակ, այն լուրջ սպառնալիք է մարդկության գոյության համար...

Կյանքի վատագույն որակ ունեցող աշխարհի 29 քաղաքները. 1in.am
Կյանքի վատագույն որակ ունեցող աշխարհի 29 քաղաքները. 1in.am

Ամեն տարի Mercer խոշորագույն HR խորհրդատվական ընկերությունը ներկայացնում է «Կյանքի որակի ինդեքս» զեկույցը: Ինչպես հայտնում է Business Insider-ը` ընկերությունը ուսումնասիրել է 450 քաղաքների կենսակերպը` հաշվի...

Մենք երազում ենք փոխել աշխարհը հանուն քեզ. Ցուկերբերգի հուզիչ նամակը` նորածին դստերը. tert.am
Մենք երազում ենք փոխել աշխարհը հանուն քեզ. Ցուկերբերգի հուզիչ նամակը` նորածին դստերը. tert.am

Աշխարհի խոշորագույն Facebook սոցկայքի համահիմնադիր և գործադիր տնօրեն Մարկ Ցուկերբերգը, ով օրերս հայր է դարձել, շարունակում է հազարավոր շնորհավորանքներ ու բարեմաղթանքներ ստանալ...

Մասնագետները պարզել են 27 ամենաանառողջ մասնագիտությունները. news.am
Մասնագետները պարզել են 27 ամենաանառողջ մասնագիտությունները. news.am

Ատամնաբույժների ու նրանց օգնականների մասնագիտությունն առաջին տեղն է զբաղեցրել ամենաանառողջ մասնագիտությունների ցանկում, քանի որ այդ մասնագետներն ամեն օր վտանգավոր ինֆեկցիաների հետ գործ ունեն...

Մեր օրերում առավել տարածված հիվանդություններն ամբողջ աշխարհում. tert.am
Մեր օրերում առավել տարածված հիվանդություններն ամբողջ աշխարհում. tert.am

Health Fiend պարբերականը հրապարակել է ներկայում ամբողջ աշխարհում առավել տարածված հիվանդությունների ցանկը...

Երկրի վրա բնակվող ամենաերկարակյաց օրգանիզմների թոփ-8-ը. 1in.am
Երկրի վրա բնակվող ամենաերկարակյաց օրգանիզմների թոփ-8-ը. 1in.am

Ներկայացվում է երկրի վրա բնակվող ամենաերկարակյաց օրգանիզմների թոփ-8-ը...

Աշխարհի ամենաշռայլ 15 երկրներ, որոնց բնակիչները մշտապես պատրաստ են օգնել օտարերկրացիներին. 1in.am
Աշխարհի ամենաշռայլ 15 երկրներ, որոնց բնակիչները մշտապես պատրաստ են օգնել օտարերկրացիներին. 1in.am

novate.ru-ն ներկայացնում է 15 երկիր, որտեղ միշտ կարելի է օգնության հույս ունենալ...

ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԸ