Med-Practic
Նվիրվում է վաստակաշատ ուսուցիչ Գրիգոր Շահյանին

Իրադարձություններ

Հայտարարություններ

Մեր հյուրն է

Հրատապ թեմա

Ֆարմացևտ պրակտիկ 4-5.2007 (4-5)

Ի՞նչ է քնի բժշկությունը: Քնի խանգարումները և նրանց բուժումը

Ի՞նչ է քնի բժշկությունը: Քնի խանգարումները և նրանց բուժումը

Քունը` ոչ հանուն առույգության, այլ` հանուն կյանքի

Ձեր ուշադրությանն ենք ներկայացնում հարցազրույց Երիտասարդ նյարդաբանների լիգայի նախագահ Սամսոն Խաչատրյանի հետ` նվիրված քնի բժշկությանը:


- Ի՞նչ է քնի բժշկությունը:


- Սա համեմատաբար նոր ուղղություն է ժամանակակից բժշկության մեջ, որն առաջացել և ձևավորվել է անցյալ դարի 60-ական թվականների վերջերում և 70-ական թվականների սկզբին, և այսօր արդեն զարգացած երկրներում քնի խանգարումների բուժումը հանդիսանում է առողջապահական ամենալուրջ հիմնախնդիրներից մեկը:

- Որո՞նք են քնի խանգարումները:


- Քնի խանգարում են համարվում այն բոլոր վիճակները, որոնք առաջանում են քնի պակասից, քնի ավելցուկից կամ քունը խանգարող տարբեր հանգամանքներից: Գոյություն ունեն քնի խանգարումների հետևյալ հիմնական տեսակները`

 

1) անքնություն (ինսոմնիա),
2) քնի շնչառական խանգարումներ (հիմնականում քնի ապնոէ),
3) քնի ժամանակ շարժողական խանգարումներ (անհանգիստ ոտքերի համախտանիշ և այլն),
4) պարասոմնիաներ (գիշերամիզություն, ատամները կրճտացնելը, գիշերաշրջություն և այլն),
5) հիպերսոմնիաներ (ցերեկային գերքնկոտության վիճակներ` նարկոլեպսիա և այլն),
6) հաճախ անտեսվում է` ցիրկադային ռիթմի (ՙ''կենսաբանական ժամացույցի'') խանգարումները:

 

Վերջին տարիներին հատկապես լրջորեն են ուսումնասիրվում քնի խանգարումները կանանց, հոգեկան խանգարումներով տառապող անձանց, երեխաների և հերթափոխային աշխատողների մոտ: Ինչպես տեսնում ենք, քնի խանգարումները բավականին բազմաբնույթ են, և նրանց բուժման գործընթացը ներառում է բժշկության ամենատարբեր մասնագիտությունները` նյարդաբանությունը, թոքաբանությունը, քիթ-կոկորդ-ականջաբանությունը, հոգեբուժությունը, հոգեբանությունը, սրտաբանությունը, էնդոկրինոլոգիան: Նույնիսկ ատամնաբույժներին ու դիմածնոտային վիրաբույժներին է հետաքրքրում այս ոլորտը: Քնի խանգարման տեսակներից ամենատարածվածներն են անքնությունը, քնի ապնոէն և անհանգիստ ոտքերի համախտանիշը, որոնց կցանկանայի անդրադառնալ ավելի հանգամանորեն, քանի որ հենց այս խանգարումներով հիվանդներն են հիմնականում կազմում քնի խանգարումների բուժման մասնագիտացված կենտրոնները հաճախողների հիմնական մասը:

- Ո՞ր մասնագետին է պետք դիմել, եթե կա քնի խանգարման գանգատ:


- Քանի որ քնի բժշկությունը արդեն երկու տասնամյակ է, ինչ ձևավորվել է որպես բժշկության առանձին ճյուղ, առաջացել է պահանջ նոր մասնագետների` քնի մասնագետների:


Այն բոլոր մասնագետները, ովքեր անկախ իրենց նախկին մասնագիտացումից զբաղվում են քնի խանգարումների բուժման խնդիրներով, պետք է ստանան քնի մասնագետի որակավորում և պարտավոր են միաժամանակ զբաղվել վերը նշված բոլոր խնդիրներով:

- Արդյո՞ք քնի խանգարումներն ունեն հատուկ ախտորոշման միջոցներ, թե ամեն ինչ հիմնված է հիվանդի և նրա հարազատների հետ զրույցի վրա:


- Անշուշտ, հիվանդի և նրա մերձավորների հետ զրույցից շատ բան է կախված ճիշտ ուղղություն ընտրելու համար, սակայն հավաստի տվյալները ստացվում են միայն օբյեկտիվ քննությունների շնորհիվ: Գոյություն ունեն ախտորոշման բազմաթիվ ուղիներ, որոնք անչափ կարևոր են քնի խանգարման տեսակները իրարից և այլ հիվանդություններից տարբերակելու համար:
Պոլիսոմնոգրաֆիան առաջնային տեղ է զբաղեցնում դրանց մեջ և արժանիորեն համարվում է ՙոսկե ստանդարտ՚: Այն իրենից ներկայացնում է օրգանիզմի ամենատարբեր պարամետրերի միաժամանակյա գիշերային գրանցում` ընդգրկելով էլեկտրաէնցեֆալոգրաֆիան (գլխուղեղի ակտիվության գրանցում), ակնագնդերի, վերջույթների շարժումների, շնչառական ցուցանիշների, կրծքավանդակի և որովայնի շարժումների, խռմփոցի, ինչպես նաև արյան թթվածնային հագեցվածության գրանցումը, էլեկտրամկանագրությունը, էլեկտրասրտագրությունը և, իհարկե, հետազոտության ընթացքում հիվանդի տեսագրումը: Բացի այդ, գոյություն ունեն ավելի սահմանափակ քանակով պարամետրեր գրանցող սարքեր: Ունենալով պոլիսոմնոգրաֆիկ հետազոտության արդյունքները` համապատասխան մասնագետը կարող է ախտորոշել քնի խանգարումն ու դրա տեսակը և համապատասխան բուժում առաջարկել:

- Ի՞նչ է քնի ապնոէն, որից այդքան սարսափում են և' բժիշկները, և' հիվանդների հարազատները, իսկ իրենք` հիվանդները, քնած ժամանակ գրեթե չեն զգում դրա առկայությունը:


- Քնի ապնոէն շնչառության կանգն է քնի ժամանակ, որը կարող է լինել կարճ կամ երկարատև` հասնելով մինչև 10-30 վրկ-ի: Ապնոէի պատճառն է հիմնականում կոկորդ-ըմպանի մկանների թուլությունից առաջացող շնչառական ուղու փակումը, որի հետևանքով օդը չի անցնում դեպի թոքեր: Այս տիպի ապնոէն կոչվում է քնի օբստրուկտիվ ապնոէ, իսկ դրա հաճախակի կրկնվող վիճակը` քնի օբստրուկտիվ ապնոէի համախտանիշ: Այն բերում է հետևյալ հիմնական հետևանքների: Նախ կարող է ընկնել արյան թթվածնային հագեցվածությունը` առաջացնելով օրգանիզմի և հատկապես գլխուղեղի թթվածնային քաղց (հիպօքսիա), քրտնարտադրություն: Դրան գումարած` առաջանում են կարճատև արթնացումներ, որոնք, այնուամենայնիվ, բերում են քնի ֆրագմենտացիայի (մասնատման), ինչը չի կարող չարտահայտվել հիվանդի ցերեկային ակտիվության վրա: Եվ իրոք, հիվանդը ցերեկվա ժամերին դառնում է գերքնկոտ` երբեմն ունենալով այսպես կոչված քնի գրոհներ (հանկարծ վրա հասնող անսպասելի քուն` անհամապատասխան իրավիճակներում` օրինակ մեքենա վարելիս, կարևոր հանդիպման ժամանակ և այլն): Նման դեպքերում սովորաբար հիվանդը հոգնածություն է զգում, գրգռված է, գանգատվում է առավոտյան գլխացավերից, հիշողության և կոնցենտրացիայի վատացումից. կարող է նկատվել նաև իմպոտենցիա: Ընդհանուր առմամբ ընկնում է կյանքի որակը: Ավելին, քնի արտահայտված օբստրուկտիվ ապնոէի համախտանիշը կարող է բարձրացնել այնպիսի սուր վիճակների զարգացման ռիսկը, ինչպիսիք են սրտամկանի ինֆարկտը, սրտի ռիթմի խանգարումները, ինսուլտը և քնի ժամանակ հանկարծամահությունը: Այս հիվանդության տարածվածությունը բնակչության շրջանում բավականին մեծ է տղամարդկանց մոտ` մոտավորապես 4%, իսկ կանանց մոտ` 2%: Պատահական չէ, որ զարգացած երկրների առողջապահական համակարգերը մեծ ուշադրություն են դարձնում այս խնդրի կարգավորման վրա:

- Որո՞նք են այս հիվանդության բուժման ուղիները:


- Մոտեցումները տարբեր են և ավելի արդյունավետ են, երբ կիրառվում են միասին: Առաջին հերթին պետք է պայքարել ավելորդ քաշի դեմ: Այս համախտանիշի զարգացման հիմնական գործոններից մեկն է հանդիսանում հատկապես գիրությունը: Գոյություն ունեն բազմաթիվ բժշկական սարքեր, որոնք առաջ են բերում ստորին ծնոտը և կանխում վերին շնչուղիների փակումը: Կան նաև բազմաթիվ վիրաբուժական մոտեցումներ, որոնց հիմնական նպատակն է վերին շնչուղիների լայնացումը կամ ըմպանի փափուկ հյուսվածքների ծավալի իջեցումը: Սակայն այս դեպքում կարիք կա հիվանդների նախավիրահատական խիստ ընտրության, քանի որ միջամտության արդյունավետությունը առայժմ չի գերազանցում 40%-ը:Ներկայումս ամենաարդյունավետ բուժումն է համարվում (մոտ 90% արդյունավետությամբ) այսպես կոչված CPAP (սիփափ)-թերապիան, որը իրենից ներկայացնում է դիմակախողովակային համակարգ, որտեղ հատուկ սարքի միջոցով (CPAP-machine) ստեղծվում է օդի դրական (ավելի բարձր, քան մթնոլորտայինն է) ճնշում, որը թույլ չի տալիս, որպեսզի վերին շնչուղիները փակվեն:


Անդրադառնալով քնի խանգարումների մյուս տեսակներին` պետք է առանձնացնել անքնությունը և անհանգիստ ոտքերի համախտանիշը: Անքնությունը ներկայումս շատ լուրջ առողջապահական քննարկումների առիթ է դարձել, և պատահական չէ, քանի որ բնակչության 10-40%-ը տառապում է անցողիկ անքնությամբ, իսկ 10-15%-ը ներկայանում են բժիշկներին ամիսներ-տարիներ տևող արդեն երկարատև (քրոնիկ) անքնությամբ: Ունենալ անքնություն, նշանակում է ունենալ ցերեկային ցածր աշխատունակություն, հոգնածություն: Այս դեպքում բժիշկը պետք է ուշադիր լինի և անընդմեջ չնշանակի քնաբեր դեղեր, քանի որ շատ դեպքերում լավ արդյունքների կարելի է հասնել հիվանդի օրվա ռեժիմը և քունը խանգարող որոշ հանգամանքների փոփոխության և վերացման միջոցով: Անկասկած, պետք է ամեն կերպ նպաստել հիվանդի քնի տևողության երկարացմանը:

- Իսկ ի՞նչ է իրենից ներկայացնում անհանգիստ ոտքերի համախտանիշը:


- Այս համախտանիշը ամենևին էլ հոգեհուզական բնույթի չէ, ինչպես կարծում են շատերը (նույնիսկ բժիշկները), այլ հանդիսանում է շարժողական խանգարում, որի հիմնական պատճառներն են ոտքերում կամ երբեմն էլ մարմնում և վերին վերջույթներում առաջացող տարբեր բնույթի տհաճ զգացողությունները, որոնք ստիպում են հիվանդներին շարժել ոտքերը և դրա շնորհիվ թեթևացնել այդ անցանկալի ծակծկոցները, մզզոցները, ցավերը: Ավելին, քանի որ նշված երևույթները ուժեղանում են երեկոյան ժամերին, հիվանդը չի կարողանում քնել, իսկ եթե նույնիսկ հաջողվում է քնել, ոտքերի շարժումները կարող են կրկնվել նաև քնի ընթացքում` ընդհատելով այն: Այս համախտանիշի տարածվածությունը բնակչության շրջանում 5-15% է կազմում: Նշենք, որ հիվանդացության տարածվածության որոշման նպատակով Հայկական բժշկական ասոցիացիայի և նրա կազմում գործող Հայաստանի երիտասարդ նյարդաբանների լիգայի ջանքերով 2006 թվականի հոկտեմբերին Երևանում անցկացվեց հեռախոսային հարցում, որին մասնակցեց մոտ 2 հազ. բնակիչ: Այդ հարցման արդյունքներից պարզվեց, որ Հայաստանում ևս անհանգիստ ոտքերի համախտանիշի տարածվածությունը բավականին բարձր է և կազմում է մոտավորապես 8%: Ուստի պատահական չէ, որ այս խանգարումը դառնում է ամենատարածված նյարդաբանական հիվանդությունը և նույնպես պահանջում է մեծ ուշադրություն: Մեզ մոտ կան նաև այլ ծրագրեր, որոնց հիմնական նպատակն է բարձրացնել քնի խանգարումների հանդեպ ուշադրությունը, և առողջապահական ոլորտում տեղեկատվություն տարածել խնդրի կարևորության վերաբերյալ:

 

- Որո՞նք են այդ ծրագրերը:


- Նախատեսել ենք նմանատիպ եղանակով անցկացնել նաև քնի շնչառական խանգարումների տարածվածության գնահատում: Քնի բժշկությունը առանց համապատասխան ախտորոշման պատկերացնելը անհնարին է, և շատ շուտով Երևանում` սրտաբանության ՀԻ-ում, կբացվի քնի առաջին ժամանակակից լաբորատորիան, որի դերը, վստահ ենք, շատ մեծ է լինելու քնի խանգարումներով հիվանդների հայտնաբերման և նրանց հետագա որակյալ բուժումը կազմակերպելու գործում:


Բացի այդ, ՙ''Քնի հետազոտության եվրոպական միության'' հովանավորությամբ այս տարվա մայիսի 18-19-ին Երևանում Հայկական բժշկական ասոցիացիան անցկացրեց քնի բժշկությանը նվիրված տարածաշրջանային սիմպոզիում, որի ժամանակ դասախոսություններով հանդես եկան քնի հայտնի մասնագետներ Եվրոպայից: Հրավիրված էին նաև մասնագետներ հարևան երկրներից: Օգտագործելով այս բացառիկ առիթը` միջոցառման կազմակերպիչները քնի բժշկության գաղափարները և հիմնական դրույթները առավելագույնս փորձեցին լայնորեն տարածել մեր բժիշկների և բնակչության շրջանում:

Հեղինակ. Վահե Տեր-Մինասյան
Սկզբնաղբյուր. ՀՀ - Ամսագիր ''Ֆարմացևտ պրակտիկ'' 4-5-2007 (4-5)
Աղբյուր. med-practic.com
Հոդվածի հեղինակային (այլ սկզբնաղբյուրի առկայության դեպքում՝ էլեկտրոնային տարբերակի) իրավունքը պատկանում է med-practic.com կայքին
Share |

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ

Կարդացեք նաև

«Ֆարմացևտ պրակտիկ» ամսագրի խմμագրությանը «ԱրմենիաՎիժն» ՍՊԸ ադմիստրացիայից

Հարգելի խմբագրություն,
նախ և առաջ թույլ տվեք շնորհակալություն հայտնել Ձեզ այն կարևոր աշխատանքի համար, որ իրականացնում եք Հայաստանյան շուկայում առկա կեղծ դեղորայքների և կենսաբանական...

Ալերգիկ ռինոսինուսիտներ. կլինիկական ընթացքը, բուժումը

Քթի և հարակից խոռոչների ալերգիկ հիվանդությունները համարվում են ամենատարածված ալերգիկ պաթոլոգիան։ Աշխարհի տարբեր երկրների վիճակագրական տվյալները վկայում են, որ ներկայումս ալերգիկ ռինիտով...

Քիթ-կոկորդ-ականջ հիվանդություններ Ալերգոլոգիա
Կեղծ բուժման իրական խնդիրը
Կեղծ բուժման իրական խնդիրը

Բնօրինակ և կեղծ տարբերակ... Այս երկուսի միջև եղած հավերժ բախումը... Պատկերացրեք` ինչ կատաղության մեջ կհայտնվեր մասնավոր հավաքածու ունեցող մեկը, որը Ռենուարի բնօրինակի փոխարեն...

Դեղագործական շուկա Հրատապ թեմա Հայաստանում
Դեղագործական ընկերությունների դերը բժիշկների իրազեկման գործում
Դեղագործական ընկերությունների դերը բժիշկների իրազեկման գործում

Կարելի է շատ հետաքրքիր կապ տեսնել, եթե ուսումնասիրեն դեղագործական ընկերությունների մարքեթինգային քաղաքականությունը։ Հատկապես երբ խոսքը վերաբերում է նոր դեղեր մշակող հզոր գիտաարտադրական...

Դեղագործական շուկա
Հասարակական առողջության հայկական ասոցիացիա
Հասարակական առողջության հայկական ասոցիացիա

«Հասարակական առողջության հայկական ասոցիացիա» հասարակական կազմակերպությունը (ՀԱՀԱ) ոչ պետական կազմակերպություն է, որն իր գործունեության ավելի քան 10 տարիների ընթացքում զգալի ներդրում է ունեցել...

Ասոցիացիաներ
Հայկական բժշկական ասոցիացիա. կլինիկական այցեր
Հայկական բժշկական ասոցիացիա. կլինիկական այցեր

Հայկական բժշկական ասոցիացիա հասարակական կազմակերպության հիմնական նպատակն է. իր գործունեությամբ նպաստել Հայաստանում բժշկագիտության և գործնական բժշկության զարգացմանը և արդի...

Ասոցիացիաներ
Դեղագետ-նկարիչ` Լևոն Սարգսյան
Դեղագետ-նկարիչ` Լևոն Սարգսյան

Լևոն Սարգսյանը ծնվել է 1930 թ.` Երևանում, ծառայողի ընտանիքում։ 1943 թ. ընդունվել է Երևանի բժշկական տեխնիկումի դեղագործական բաժինը, որն ավարտել է 1946 թ.` ստանալով դեղագետի օգնականի որակավորում...

Հայ բժիշկերի կյանքից
Հայ բժշկապետ Մխիթար Հերացու գիտական և բժշկական գործունեությունը
Հայ բժշկապետ Մխիթար Հերացու գիտական և բժշկական գործունեությունը

Կիլիկյան Հայաստանի և նրա բժշկական դպրոցի հետ է կապված Մխիթար Հերացու գիտական և բժշկական բեղմնավոր գործնեությունը: «Մեծն Մխիթար» են կոչել նրան իր ժամանակակիցները ու հետագա...

Հայ բժիշկերի կյանքից
Երկար ժամանակ առանց ջրի դիմանալու ուղտի ընդունակությունը
Երկար ժամանակ առանց ջրի դիմանալու ուղտի ընդունակությունը

Երկար ժամանակ առանց ջրի դիմանալու ուղտի ընդունակությունը շարունակում է գրավել գիտնականների ուշադրությունը։ Իրաքի գիտնականները տասնվեցօրյա փորձ են կատարել, որի ընթացքում կենդանուն ջուր չեն տվել...

Գիտե՞ք, որ...
Էկզեմայի տեսակները և բուժումը
Էկզեմայի տեսակները և բուժումը

Այս հիվանդության անվանումը ծագում է հունարեն eczeo` եռալ բառից։ Տվյալ հիվանդության դեպքում մաշկի վրա գոյանում են բազմաթիվ մանր բշտիկներ, որոնք եռացող ջրի պղպջակների նման պայթում են` առաջացնելով...

Մաշկաբանություն
Քրոնիկ հոգնածության համախտանիշը որպես հիվանդություն
Քրոնիկ հոգնածության համախտանիշը որպես հիվանդություն

Այս հիվանդությանը թե՛ մերօրյա քաղաքակրթության հետևանք և թե՛ տեխնիկական առաջընթացի տխրահռչակ ''ձեռքբերում'' են անվանում։ Այն սկսվում է աննկատ, զարգանում աստիճանաբար և դժվարությամբ է ախտորոշվում...

Նարկոլոգիա և տոքսիկոլոգիա
Ի՞նչ հողի վրա են առաջանում կոնֆլիկտները և ինչպե՞ս խուսափել
Ի՞նչ հողի վրա են առաջանում կոնֆլիկտները և ինչպե՞ս խուսափել

Մենք բոլորս խաղաղասեր մարդիկ ենք, օժտված ենք իրավիճակներին լիովին համապատասխան գնահատական տալու և երկխոսության գնալու կարողությամբ։ Սակայն կյանքում ամեն բան պատահում է, և հարց է առաջանում...

Հոգեկան առողջություն Ես
B խմբի վիտամիններ . B9 (ֆոլացին), B12 (ցիանկոբալամին)
B խմբի վիտամիններ . B9 (ֆոլացին), B12 (ցիանկոբալամին)

Ֆոլացինը` որպես համաֆերմենտ, մասնակցում է տարաբնույթ ֆերմենտային ռեակցիաներին, կարևորագույն դեր և նշանակություն ունի ամինաթթուների նյութափոխանակության, պուրինային և պիրիմիդինային հիմքերի...

Վիտամիններ և միներալներ
Դիմահարդարումը հին Եգիպտոսում
Դիմահարդարումը հին Եգիպտոսում

«Ծերությունը վերափոխենք մշտնջենական երիտասարդության»; Մատուցվող հոդվածի վերնագիրը մեջբերված է հին եգիպտական ձեռագրերից#։ Գրվածքը վերաբերում է դիմահարդարանքին, և նշված...

Առողջ և գեղեցիկ Պատմության էջերից

Notice: Undefined index: HTTP_X_FORWARDED_FOR in /sites/med-practic.com/classes/flud_class.php on line 33

ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԸ