B1 (թիամին), B2 (ռիբոֆլավին) - B խմբի վիտամիններ, հիպովիտամինոզ

Մեր օրերի մարդու համար այս «անմարդկային» մտավոր և հուզական լարվածության պայմաններում վիտամինները կենսականորեն անհրաժեշտ են։ Ի՞նչ են իրենցից ներկայացնում B խմբի վիտամինները։

Ձեր ուշադրությանն ենք ներկայացնում այդ «ընտանիքի» երկու ներկայացուցիչներին։

Բերկրալից կյանքի համար

Եթե Ձեզ անհանգստացնում է թուլությունը, դյուրագրգռությունն ու մոռացկոտությունը, եթե բողոքում եք ախորժակի պակասից, որի հետևանքով զգալիորեն նվազել է Ձեր քաշը, եթե գանգատվում եք գլխացավից, ոտքերի դողից և հաճախասրտությունից ու ամենաչնչին ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունից շնչահեղձություն է սկսվում, ուրեմն Ձեր օրգանիզմը Bխմբի կարևորագույն վիտամիններից մեկի` թիամինի պակաս ունի (վիտամին B1)։ Բերի-բերի հիվանդության մասին առաջին հիշատակումները (թիամինի պակասից առաջացած սրտամկանի, նյարդային համակարգի և մարսողական համակարգի ախտահարում) հանդիպում են Չինաստանի, Հնդկաստանի և Ճապոնիայի հին ժամանակների բժշկական աշխատություններում։ Արդեն իսկ XIX դարի վերջում հայտնաբերվել էին այդ հիվանդության մի քանի կլինիկական ձևեր, որոնք 1887 թ. որակվեցին, որպես սննդակարգում ազոտ պարունակող նյութերի անբավարար քանակության արդյունք։ Մի քանի տարի անց բրնձի և որոշ լոբազգիների թեփի մեջ հայտնաբերեցին անհայտ տարրեր, որոնք բուժում կամ կանխարգելում էին բերի-բերի հիվանդությունը։ 1936 թ. ամերիկացի գիտնական Ռոբերտ Ուիլյամսի կողմից արհեստական ճանապարհով սինթեզվեց բնական ծագում ունեցող այդ նյութը։ Թիամինը, որի օրական պահանջը մարդու օրգանիզմում կազմում է 1,3 մգ -2,6 մգ, առանձնահատուկ դեր ունի նյութափոխանակության կարգավորման գործում։ Այն նպաստում է ածխաջրային նյութափոխանակության արդյունքում առաջացող նյութերի օքսիդացման օպտիմալ մակարդակի պահպանմանը և ապահովում սրտանոթային ու նյարդային համակարգերի բնականոն աշխատանքը։ Թիամինի պահանջը զգալիորեն աճում է հղիության և կրծքով կերակրելու շրջանում։ Թիամինը անհրաժեշտ է շրջակա միջավայրի անբարենպաստ գործոնների և ծերության դեմ պայքարում, բարձրացնում է օրգանիզմի դիմադրողականությունը, նպաստում վերքերի բուժմանը, օժտված է ցավազրկող հատկությամբ։ Բժիշկ-գիտնականներն ասում են. «Կյանքի բերկրանքն իրապես զգալու համար անհրաժեշտ է սննդակարգում թիամինով հարուստ մթերք օգտագործել»։ Թիամինով հարուստ են հատիկավոր բույսերը, տավարի սիրտը, հորթի երիկամները և խոզի լյարդը։

Փշատերև անտառներով հարուստ վայրերով կամ ջրային տարածքներով ճանապահորդելիս պետք է ունենալ «թիամինային մթերքի» պաշար, քանի որ այս վիտամինի պակաս ունեցող մարդիկ հաճախ արյունածուծ միջատների զոհ են դառնում։

Աճի և շարժունակության համար

Նրանք, ովքեր մշտապես ֆիզիկական և հոգեբանական սթրեսների են ենթարկվում, «աճի գործոն» համարվող B2 վիտամինի առավել կարիք ունեն։ Մարդու օրգանիզմում վերջինիս օրական պահանջը կազմում է 2մգ։ Ի սկզբանե ռիբոֆլավինը (վիտամին B2) որակվել էր սննդային գործոն, որի պակասը կենդանիների մոտ հանգեցնում էր աճի կանգի։ 1935 թ. գիտնականներ Բիրխի, Ջորջի և Հարրիսի կողմից ռիբոֆլավինը վերջնականապես առանձնացվեց Bխմբի մյուս վիտամիններից։ B2 վիտամինը օրգանիզմի յուրօրինակ շարժիչ է, որն անընդմեջ բջիջներում խթանում է էներգիայի առաջացմանը ։ Այն օպտիմալացնում է օրգանիզմի կողմից սպիտակուցների օգտագործումը, մասնակցում հեմոգլոբինի սինթեզմանը, ճարպերի և ածխաջրերի այրմանը։ Ռիբոֆլավինն օժտված է նաև հակաօքսիդացնող հատկությամբ։ Այն նպաստում է լույսի ընկալմանը և մութ միջավայրում հարմարվելուն։ Ինչ-որ չափով մարդու խառնվածքն էլ է պայմանավորված օրգանիզմում ռիբոֆլավինի քանակությամբ։ Վիտամին B2-ի պակասը բացասաբար է անդրադառնում նյարդային համակարգի գործունեության վրա և խթանում է անեմիայի զարգացմանը։ Ռիբոֆլավինի դեֆիցիտը իջեցնում է աշխատունակությունը, դանդաղեցնում աճի գործընթացը։ Մազերը դառնում են փխրուն, ինչը հաճախ հանգեցնում է մազաթափության։ Ռիբոֆլավինի պակասից բերանի անկյուններում ցավոտ ճաքեր են առաջանում, բորբոքվում է բերանի խոռոչի և աչքի լորձաթաղանթը։ Նմանատիպ տհաճություններից խուսափելու համար անհրաժեշտ է իմանալ, թե հատկապես ո՞ր մթերքն է առավել հարուստ վիտամին B2-ով։ Ռիբոֆլավինը լայնորեն տարածված է բնության մեջ. այն գոյություն ունի բուսական և կենդանական ծագում ունեցող բջիջներում։ Մի շարք միկրոօրգանիզմներ և բույսեր օժտված են վիտամին B2 սինթեզելու հատկությամբ։ Ռիբոֆլավինով հագեցած են հացը, կաթնամթերքը, ձուն, գարեջրի խմորիչը, ցլի լյարդն ու երիկամները։ Ռիբոֆլավինը հատկապես անհրաժեշտ է ապագա մայրերին, քանի որ այն կանխում է վիժումները։

Տեղին է հիշել, որ վիտամինների կործանմանն ու օրգանիզմից արտանետմանը նպաստում են ալկոհոլը, կոֆեինը, միզամուղ միջոցները, հակաբիոտիկները և ացետիլսալիցիլաթթուն։

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ