Ապենդիցիտ. հաճախ տրվող հարցերին պատասխանում է վիրաբույժ Հովհաննես Բատիկյանը. armeniamedicalcenter.am

1. Ի՞նչ է ապենդիցիտը:

Ապենդիցիտը վիրաբուժական ամենատարածված հիվանդությունն է: Այն հաճախ նկատվում է երիտասարդ տարիքում, մեծամասամբ` կանանց մոտ:

Ապենդիցիտը որդանման ելունի բորբոքային հիվանդություն է: Որդանման ելունը սնամեջ օրգան է, որը սկսվում է կույր աղիքի գմբեթից՝ երեք ժապավենների միացման տեղից: Երկարությունը 5-10 սմ է, հաստությունը՝ 0,3-ից 1 սմ: Պատն ունի 4 շերտ՝ լորձային, ենթալորձային, մկանային և շճային: Լորձաթաղանթը հարուստ է ավշային ֆոլիկուլներով, որոնք պայմանավորում են որդանման ելունի մասնակցությունն իմունիտետի ձևավորմանը:

Որդանման ելունը ներորովայնամզային օրգան է և ունի միջընդերք, որի պատճառով շարժուն է և կարող է որովայնի խոռոչում գրավել տարբեր դիրքեր: Այն հաճախ ունենում է միջային դասավորություն, երբեմն կարող է իջնել փոքր կոնք, կամ տեղակայվել աջ թուլակողի շրջանում: Երբեմն որդանման ելունը տեղակայվում է կույր աղիքի հետևում (ռետրոցեկալ) և նույնիսկ հետորովայնամզային տարածության մեջ՝ (ռետրոպերիտոնեալ) հպվելով աջ միզածորանին կամ երիկամին: Առկա ցավերը պայմանավորված են տեղակայման դիրքով:

2. Որո՞նք են ապենդիցիտի զարգացմանը նպաստող գործոնները

Ապենդիցիտի առաջացման պատճառները բազմաթիվ են: Հիմնական զարգացման գործոններից են՝ ենթալորձային անոթների սնուցման խանգարումը (իշեմիա) և ելունի լուսանցքի խցանումը:

Ենթալորձային անոթների սնուցման խանգարումը փոքրացնում է լորձաթաղանթի դիմադրողականությունը, նվազեցնում նրա վերականգնողական հատկությունները, իսկ լուսանցքի խցանումը հանգեցնում է լուսանցքում առկա մանրէների զարգացմանը:
Սնուցման խանգարման հետևանքով կարող են առաջանալ տարբեր խանգարումներ, որոնց արդյունքում երևում են ապենդիցիտի առաջին նշանները:

3. Ապենդիցիտի առաջին նշանները:

Ապենդիցիտի առաջին նշաններն են` ընդհանուր թուլությունը, անհարմարության զգացումը, ախորժակի բացակայությունը, սրտխառնոցը, եզակի փսխումը, բերանի չորությունը, ենթատենդային ջերմությունը և այլն: Անոթազարկը սկզբում քիչ հաճախացած է, համապատասխանում է ջերմությանը: Ջերմության յուրաքանչյուր մեկ աստիճան բարձրանալու դեպքում անոթազարկը հաճախանում է մոտավորապես տասը զարկով: Այս գործընթացի զարգացման հետ միասին կարող են առաջանալ որովայնամզի գրգռման նշաններ: Կղարտադրությունը սովորաբար խանգարված չէ, սակայն կարող է դիտվել գազերի հեռացման դժվարացում: Կոնքում տեղակայվելու դեպքում կարող է դիտվել նաև լուծ։
Բացի ընդհանուր նշաններից կարող են լինել նաև տեղային նշաններ՝ ապենդիցիտին բնորոշ ախտանիշեր։
Ելունի հետորովայնամզային տեղակայման դեպքում դիտվում են ցավեր գոտկային շրջանում և կարող են ուղեկցվել հաճախամիզությամբ:

4. Որքա՞ն երկար է տևում ցավային համախտանիշը:

Ցավերի տևողությունը կարող է լինել մի քանի վայրկյանից մինչև 30-40 րոպե:
Բորբոքման հետագա զարգացման դեպքում ցավը կարող է կրել մշտական բնույթ:

5. Ինչո՞ւ են առաջանում ցավային նոպաներ:

Ցավային նոպաներն առաջանում են բորբոքման հետևանքով, որը բերում է ելունի պատերի լարվածության, նյարդային վերջույթների գրգռման, ինչպես նաև գործընթացի մեջ որովայնամիզի ընդգրկման:

6. Ինչպե՞ս են ախտորոշում:

Սուր ապենդիցիտն ախտորոշվում է՝ ելնելով հիվանդի գանգատներից, ցավերի բնույթից, տևողությունից, տեղակայումից: Բացի անամնեստիկ տվյալներից, կարևոր է հիվանդի օբյեկտիվ հետազոտությունը (ապենդիկուլյար ախտանիշերը, որովայնամզի գրգռման ախտանիշերը):
Հիվանդներն անհանգիստ են, ցավը մեղմելու նպատակով նրանք թեքվում են դեպի առաջ՝ ոտքը ծալած (հարկադրական դիրք):

7. Ի՞նչ հետազոտություններ են իրականացվում

Կատարվում են լաբորատոր և գործիքային հետազոտություններ: Լաբորատոր հետազոտություններից կարևորվում է արյան ընդհանուր քննությունը: Հայտնաբերվում է լեյկոցիտոզ, բարդություների դեպքում՝ լեյկոցիտային բանաձևի ձախ թեքում: Ախտորոշիչ նշանակություն ունի լեյկոցիտների աճի դինամիկան: Բնորոշ է նաև ԷՆԱ-ի բարձրացումը: Մեզում փոփոխություններ չեն լինում, սակայն ռետրոցեկալ տեղակայման դեպքում մեզում հայտնաբերվում են լեյկոցիտներ, էրիթրոցիտներ, սպիտակուց: Եթե առկա են ուղեկցող հիվանդություններ, ապա արյան հետազոտության ժամանակ կարող են հայտնաբերվել այլ փոփոխություններ:

Գործիքային հետազոտություններից կիրառվում է որովայնի գերձայնային հետազոտությունը, որի շնորիվ հնարավոր է սուր ապենդիցիտը տարբերակել որովայնի այլ օրգանների և հետորովայնամզային տարածության այլ վիրաբուժական հիվանդություններից: Երբեմն կարիք է լինում կատարել համակարգչային շերտագրություն, որն օգնում է հաստատելու ախտորոշումը: Կարևոր ախտորոշիչ և բուժական մեթոդ է լապարոսկոպիան: Ախտորոշելուց հետո հաճախ իրականացվում է լապարոսկոպիկ ապենդէկտոմիա:

8. Ո՞ր հիվանդությունների կլինիկական դրսևորումներն են նման ապենդիցիտին, ինչի՞ հետ կարելի է շփոթել:

Սուր ապենդիցիտը պետք է տարբերակել որովայնի խոռոչի սուր վիրաբուժական հիվանդություններից (սուր խոլեցիստիտ, սուր պանկրեատիտ, ստամոքսի և 12-մատնյա աղու խոցային հիվանդություն, սուր աղիքային անանցանելիություն և այլն), երիկամային խիթից, գինեկոլոգիական հիվանդություններից (հավելումների բորբոքում, ձվարանի ապոպլեքսիա, ալգոդիսմենորեա, արտարգանդային հղիություն և այլն):

9. Եթե ապեդիցիտ է ախտորոշվում հղիի մոտ…

Սուր ապենդիցիտը հղիության առաջին կեսում առանձնահատկություններ չունի: Հղիության երկրորդ կեսում արգանդի չափսերը մեծանալու հետևանքով կույր աղիքը և որդանման ելունը դեպի վեր են հրվում: Դրա հետևանքով ցավերի տեղակայումը փոխվում է: Դրանք կարող են ի հայտ գալ աջ ենթակողում: Հղիության այդ շրջանում որովայնի պատի մկանների խիստ ձգման հետևանքով նրանց պաշտպանական լարվածության հայտնաբերումը բավականին դժվարանում է: Եթե ելունը տեղակայված է մեծացած արգանդի հետին մասում, ապա որովայնամզի գրգռման ախտանիշները կարող են լինել ոչ հստակ կամ չորոշվել: Սուր ապենդիցիտը դիտվում է որպես սպառնացող վիժման վտանգ:

10. Կարելի՞ է հոգնա կատարել ապենդիցիտի ժամանակ:

Ցանկալի չի կատարել հոգնաներ, քանի որ հնարավոր են բարդություններ՝ ելունի թափածակում:

11. Ի՞նչ չարժե անել:

Սուր ապենդիցիտի ժամանակ չի կարելի տաքացնել ցավի շրջանը, որովհետև բորբոքային գործընթացի ժամանակ դա նպաստում է բորբոքման զարգացմանը: Չի կարելի կիրառել ցավազրկող միջոցներ: Ցավազրկող միջոցների կիրառման դեպքում բնորոշ գանգատները և կլինիկական արտահայտությունները խեղաթյուրվում են:

12. Ի՞նչ է ցանկալի անել:

Ցանկացած հիվանդության, այդ թվում նաև ապենդիցիտին բնորոշ գանգատների առկայության դեպքում անհրաժեշտ է դիմել բժշկի: Ինքնաբուժմամբ չի կարելի զբաղվել:

13. Բուժման ի՞նչ եղանակներ կան:

Ապենդիցիտի բուժումը վիրահատական է ցանկացած դեպքում՝ լապարոսկոպիկ կամ բաց եղանակով, բացառությամբ` ապենդիկուլյար ինֆիլտրատի: 3-5-րդ օրերից հետո, երբ ապենդիկուլյար ինֆիլտրատ է գոյանում, ցանկալի է այն բուժել պահպանողական եղանակով (նշանակել հակաբորբոքային, հակաբակտերիալ այլ միջոցներ, սահմանել դինամիկ հսկողություն): Ինֆիլտրատը կարող է ներծծվել կամ փոխակերպվել թարախակույտի: Եթե այն ներծծվում է, անհրաժեշտ է սպասել: Հիվանդի վիճակը լավանալուց հետո 2-3 ամիս անց պլանային կարգով, անհրաժեշտ հետազոտություններից հետո, անհրաժեշտ է կատարել ապենդեկտոմիա: Իսկ եթե ներսփռանքը թարախակալվում է, ապա անհրաժեշտ է վիրահատել:

14. Կարելի՞ է բուժել ապենդիցիտն առանց վիրահատության:

Ո՛չ, բուժման միակ եղանակը վիրահատական է:

15. Ի՞նչ բարդություններ կարող են լինել վիրահատությունից հետո:

Սուր ապենդիցիտի վիրահատությունց հետո կարող են լինել արյունահոսություն, ծայրատի անբավարարություն, պերիտոնիտ, միջգալարային, ենթաստոծանիական, ենթալյարդային և փոքր կոնքի թարախակույտեր, պիլեֆլեբիտ, սեպսիս:

16. Ինչպե՞ս սնվել վիրահատությունից հետո:

Վիրահատությանը հաջորդող ժամերին ցանկալի չէ, որ հիվանդը սնվի, սակայն քիչ քանակությամբ հեղուկ կարելի է: Վիրահատությանը հաջորդող օրերին անհրաժեշտ է ընդունել դյուրամարս, կալորիաներով հարուստ սնունդ: Մեկ շաբաթ անց մեծամասամբ որևէ սննդակարգ անհրաժեշտ չէ:

17. Որքա՞ն է վերականգնողական շրջանը:

Երբ վիրահատությունն իրականացվում է լապարոսկոպիկ եղանակով, հաջորդ օրը հիվանդին կարելի է դուրս գրել, եթե բարդություններ չեն լինում։

Բաց մեթոդով իրականացվող վիրահատության դեպքում` վերքի առկայությամբ պայմանավորված, հիվանդի աշխատունակությունը վերականգնվում է մեկ շաբաթ անց:

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ