Լոռու մարզի Տաշիր - Լեռնահովիտ տարածաշրջաններում խմելու ջրում ֆտորի քանակի և կարիեսի տարածվածության դինամիկան

Բանալի բառեր. Տարածվածություն, ուժգնություն, կարիես, երեխաներ:
Վերջին հինգ տասնամյակում բժշկության մեջ ֆտորին տրված նշանակությունը պայմանավորված է կարիեսի տարածվածությամբ: Մոլորակի տարբեր հատվածներում կարիեսի տարածվածությունը խիստ տարբեր է: Ըստ Ա.Հ.Կ.-ի վիճակագրական տվյալների` տարածվածությունը տարբեր է նաեւ զարգացումը եւ զարգացող երկրներում: Սակայն ամեն ինչից անկախ, կարիեսի էթիոլոգիայում և տարածվածության մեջ հիմնական գործոններից մեկը մնում է խմելու ջրում ֆտորի օպտիմալ կոնցենտրացիայի բացակայությունը:

Բազմաթիվ կլինիկական հետազոտություններով ապացուցվել է, որ ֆտորի օպտիմալ քանակը խմելու ջրում պետք է կազմի 0.8-1.5 մգ 1 լիտրում: Այսպիսի խտության դեպքում հազվադեպ է դիտվում ֆլյուորորզ: Այդ ժամանակ առկա է կարիեսի հանդեպ կայունություն: Հետեւաբար ֆտորի օպտիմալ կոնցենտրացիան որոշելու համար հաշվի է առնվում երկու հիմնական ցուցանիշ` կարիեսի տարածվածության մակարդակը եւ ֆլյուորոզով ախտահաանման աստիճանը տվյալ տարածաշրջանում:

Բացի այդ, վերը նշված ցուցանիշներից խիստ կարեւորվում է նաեւ էնդեմիկ օջախների առկայությունը:

Հայաստանում 2003թ. Մ. Հերացու անվան բժշկական համալսարանի ստոմատոլոգիական հիվանդությունների կանխարգելման եւ մանկական ստոմատոլոգիայի ամբիոնի կողմից կատարվել է ուսումնասիրություն` մասնավորապես Սյունիքի եւ Արմավիրի մարզերում:

Նպատակն էր ուսումնասիրել տվյալ բնակավայրերում կարիեսի եւ ֆլյուորոզի տարածվածության մակարդակը, խմելու ջրում ֆտորով հագեցվածությունը:

Ըստ իս` ուսումնասիրության անհրաժեշտություն կա Հայասատանի բոլոր բնակավայրերում` հաշվի առնելով կարիեսի տարածվածության բարձր ցուցանիշները եւ ֆտորի կոնցենտրացիան խմելու ջրում:

Ինչեւէ, հարցը օրակարգային է ոչ միայն Սյունիքի և Արմավիրի մարզերում, այլ Հայաստանի բոլոր բնակավայրերում: 2003թ. կատարված ուսումնասիրություններում ընդգրկված են եղել տարիքային շատ նեղ շրջաններ, ինչը թույլ է տալիս ենթադրել, որ շատ ավելի մեծ է տարածվածության մակարդակը:

Պակաս տագնապահարույց չէ նաեւ Տաշիրի խմելու ջրում ֆտորի անհամեմատ ցածր կոնցենտրացիան, ինչով եւ պայմանավորված է տվյալ տարածաշրջանում ազգաբնակչության մոտ կարիեսի աճման միտումը: Համեմատության համար ֆտորի լաբորատոր փորձանմուշ է վերցվել երկու տարբեր ջրամբարներից` Տաշիր եւ Լեռնահովիտ: Ջրամբարները լցված են Արտեզյան մակերեսային ջրային ջրերով, եւ այս ջրային ռեսուրսները կազմում տարածաշրջանի խմելու ջրի .70-80%-ը:

2013թ. հունիս ամսվա տվյալներով Տաշիրի եւ Լեռնահովիտի խմելու ջրերում ֆտորի լաբորատոր ցուցանիշներն են. Իսկ մինչ այդ.

Ներկայացված են 3, 5 տարեկաննների մոտ կարիեսով ախտահարվածության դինամիկայի գնահատման արդյունքները։ Ընդհամենը հետազոտվել են 288 երեխաներ, ամեն խմբում 100 երեխայից ոչ պակաս (աղ. 1)։  

Աղյուսակ 1: Հետազոտվածների բաշխումը ըստ տարիքի, սեռի

Գրականություն.   
 

1. Riete P. Kariesprophylaxe und konservierend therapie. Georg Thieme Verlag, Stuttdga New York, 1994
2. Биоэлементы в медицине ( А. В. Скальный, И. А. Рудаков) 2004 Москва

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ