Եռորյակ նյարդի նևրալգիա

Եռորյակ նյարդի նևրալգիան նոպայաձև ընթացքով քրոնիկական հիվանդություն է, բնորոշվում է եռվորյակ նյարդի մեկ կամ մի քանի ճյուղերի նյարդավորման շրջանում հանկարծակի առաջացող՝ կրակող, այրող, ծակող, էլեկտրական հոսանքի հարվածի նմանվող սուր ցավերի առաջացմամբ։ Ցավերը հիմնականում կրում են միակողմանի բնույթ` հաճախ աջից։

Այն համեմատաբար քիչ հանդիպող հիվանդություն է. հանդիպում է 4։100.000 հաճախականությամբ։

Կանանց մոտ հիվանդությունը հանդիպում է առավել հաճախ, քան տղամարդկանց մոտ։ Հիվանդությունը հիմնականում ի հայտ է գալիս 40-ն անց տարիքում։

Ցավային նոպայի տևողությունը, սովորաբար, տատանվում է մի քանի վայրկյանից մինչև 2 րոպե։ Օրվա ընթացքում կարող է դիտվել 30 և ավելի ցավային նոպաներ։ Երկու նոպաների միջև ժամանակահատվածում պացիենտն իրեն լիովին լավ է զգում։

Որոշ գործոնների ազդեցությամբ, ինչպիսիք են` ցուրտը , ծամելը, խոսելը, ժպտալը, դեմքին հպվելը, կարող են հանգեցնել ցավային նոպայի առաջացման։

Եռորյակ նյարդի նևրալգիայի ախտորուշումը և բուժումը պահանջում է միջդիսցիպլինար մոտեցում`՝ ստոմաոտոլոգների, նյարդաբանների, դիմածնոտային վիրաբույժների, նյարդավիրաբույժների։ 80%  դեպքերում առաջին օղակը, ում դիմում են պացիենտնտենրը, ստոմատոլոգներն են։ Նման հիվանդները շատ հաճախ դիմում են ստոմատոլոգի` գանգատվելով ատամնացավից և, սխալմամբ, կատարվում է առողջ ատամների հեռացում։

Թեև եռվորյակ նյարդի նևրալգիան առաջին անգամ գիտական կերպով նկարագրվել է դեռևս 1671 թ., սակայն առայսօր շատ հարցեր մնում են անպատասխան։

Տարբերում են նևրալգիայի առաջնային (իդիոպաթիկ) և երկրորդային (ախտանշային) ձևերը։ Առաջնային նևրալգիայի ժամանակ օրգանիզմում որևէ օրգանական շեղում հայտնաբերել չի հաջողվում և նևրալգիան հանդես է գալիս որպես «ինքնուրույն» ախտաբանական վիճակ։

Երկրորդային նևրալգիայի դեպքում նևրալգիան տարբեր ախտաբանական վիճակների հետևանք է, ինչպիսիք են ցրված սկլերոզը, գլխուղեղի նորագոյացությունները, եռվորյակ նյարդի կոմպրեսիան, զարկերակային հիպերտենզիան, շաքարային դիաբետը, ալկոհոլիզմը, տարիքային փոփոխությունները և այլն։ Նման իրավիճակներում, եթե առաաջացման պատճառը հայտնի է, և այդ պատճառը անդարձելի փոփոխություններ չի առաջացրել` հիմնական պատճառը վերացնելով, հնարավոր է վերացնել նաև նևրալգիան։ Երկրորդային նևրալգիան հանդիպում է 10% դեպքերում, իսկ նևրալգիաների 90% դեպքերում այն առաջնային է կամ իդիոպաթիկ, այսինքն, կիրառական բժշկության միջոցներով հնարավոր չէ օրգանիզմում հայտնաբերել որևէ շեղում։

Առաջնային նևրալգիայի դեպքում բուժումն ուղղված է ցավի վերացմանը, այսինքն, կատարվում է ախտանշային բուժում։

Առաջնային և երկրորդային նևրալգիաներ բաժանումը խիստ պայմանական է քանի որ անգամ առաջնային նևրալգիայի ժամանակ առկա է ինչ-որ պատճառ, որը սակայն ախտորոշման միջոցների ներկա զարգացվածության մակարդակում չի հայտնաբերվում։ Հետեւաբար, ըստ էության, բոլոր նևրալգիաները երկրորդային են։

Եռորյակ նյարդի նևրալգիայի ախտորոշումը, սովորաբար, դժվարություն չի ներկայացնում` բնորոշ կլինիկական դրսևորումների հիման վրա։ Չնայած երբեմն ատիպիկ ընթացքով նևրալգիաների պարագայում անրաժեշտ է այն տարբերակել դիմածնոտային շրջանի մի շարք հիվանդություններից։ Եռորյակ նյարդի նևրալգիա ախտորոշումից հետո նևրալգիայի բնույթը հասկանալու ( առաջնային կամ երկրորդային), ինչպես նաև օրգանական ախտահարումները բացառելու և բուժման ռազմավարությունը որոշելու նպատակով անրաժեշտ է կատարել գլխուղեղի ՄՌՏ հետազոտություն։

Շատ հաճախ եռորյակ նյարդի նևրալգիայով հիվանդները դիմում են համապատասխան մասնագետին` մի շարք «անհաջող» բուժումներից հետո։ Նման հիվանդները, հաշվի առնելով մշտական ցավային զգացողությունը, ցավազրկողների անարդյունավետությունը, նախկին «անհաջող» բուժման փորձը դիմում են բժշկի արդեն իսկ հուսալքված։ Շատ կարևոր է նման դեպքերում բժշկի ճիշտ մոտեցումը, անրաժեշտ է հանգամանալից բացատրել բուժման բոլոր մեթոդները, դրանց առավելությունները և թերությունները։ Այսօր ամբողջ աշխարհում արդյունավետ կատարվում  է եռորյակ նյարդի նևրալգիայի ախտանշային բուժում։

Բուժումը կատարվում է դեղորայքային, միջամտական և վիրաբուժական մեթոդներով։

Դեղորայքային բուժումը նշանակվում է հիմնականում նեղ մասնագետների` նյարդաբանների կողմից,  իսկ վիրաբուժական միջամտության անհրաժեշտության դեպքում միջամտությունը կատարվում է նյարդավիրաբույժների կողմից։

Դեղորայքային բուժումը սկզբնական շրջանում 80% հիվանդների շրջանում տալիս է բավարար արդյունք։

Վիրաբուժական եղանակը, հաշվի առնելով հնարավոր ռիսկերը, կիրառվում է այն դեպքում, երբ մյուս բոլոր բուժական միջոցներն անարդյունավետ են։

Եռորյակ նյարդի նևրալգիայի  բուժման միջամտական մեթոդները լայնորեն կիրառվում են դիմածնոտային վիրաբուժության ոլորտում։ Միջամտական մեթոդների դեպքում կատարվում է պաշարում ախտահարված նյարդի շրջանում` ստանալով որոշակի թերապևտիկ արդյունավետություն։

Վերջին շրջանում կիրառվող ամենաարդյունավետ մեթոդներից է բուժումը բոտուլիաոթերապիայի միջոցով, որի դեպքում կարելի է ազատվել ցավից` 4-6 ամիս ժամկետով։

Հաշվի առնելով բուժական մեթոդների բազմազանությունը, առավել արդյունավետ բուժական արդյունավետություն ստանալու նպատակով անրաժեշտ է միջդիսցիպլինար մոտեցում` դրանով իսկ կանխատեսելի դարձնելով ցավի կառավարումը։

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ