Միելինը

Միելինը նյարդային թելերի միելինային թաղանթը կազմող նյութն է։ Միելինային թաղանթը էլեկտրոիզոլացնող թաղանթ է, որը ծածկում է բազմաթիվ նեյրոնների աքսոնները։ Միելինային թաղանթը կազմավորում են գլիալ բջիջները. Ծայրամասային նյարդային հմանակարգում Շվանյան բջիջները, ԿՆՀ-ում` օլիգոդենտրոցիտները։

Միելինային թաղանթը կազմավորվում է գլիալ բջջի մարմնի տափակ արտափքումից, իզոլացիոն ժապավենի նման բազմակի փաթաթում է աքսոնը։ Արտափքման մեջ ցիտոպլազման գրեթե բացակայում է, որի արդյունքում միելինային թաղանթն իրենից ներկայացնում է բազմաշերտ բջջային թաղանթ։

Նեյրոնի կառուցվածքը Նարնջագույն գույնով ցույց է տրված միելինային թաղանթը

Միելինն ընդհատվում է միայն Ռանվիեյի գրավման շրջաններում, որոնք հանդիպում են մոտավորապես 1մմ մեկ։ Քանի որ, իոնային հոսանքները չեն կարող անցնել միելինի միջով, իոնների մուտքն ու ելքն իրականանում է միայն գրավման շրջաններում։ Սա հանգեցնում է նյարդային իմպուլսի անց կացման արագության մեծացմանը։ Այսպիսով, միելինապատ թելերով իմպուլսը 5-10 անգամ ավելի արագ է անցնում, քան ոչմիելինապատ թելերով։

Վերոհիշյալից պարզ է դառնում, որ միելինը և միելինային թաղանթը հոմանիշներ են։ Սովորաբար միելին տերմինն կիրառվում է բիոքիմիայում, ընդհանրապես դրա մոլեկուլյար կառուցվածքի հիշեցման ժամանակ, իսկ միելինային թաղանթը `մորֆոլոգիայում և ֆիզիոլոգիայում։

Տարբեր տիպի գլիալ բջիջների արտադրած միելինի քիմիական կազմը և կառուցվածքը տարբեր է։ Միելինային նեյրոնների գույնն սպիտակ է, այստեղից էլ ուղեղի “սպիտակ նյութ” անվանումը։ Միելինը մոտավորապես 70-75 % -ով բաղկացած է լիպիդներից, 25-30 % և սպիտներից։ Լիպիդների այսպիսի բարձր պարունակությունը տարբերում է միելինը մյուս կենսաբանական թաղանթներից։

Միելինի մոլեկուլյար կազմակերպությունը

Միելինի յուրահատկությունը դրա կազմավորումն է գլիալ բջիջների ելուստների աքսոնների շուրջ սպիրալաձև ընդգրկաման արդյունքում, այնքան պինդ, որ թաղանթի երկու շերտերի միջև ցիտոպլազմա չի մնում։ Միելինը այդ երկշերտ թաղանթն է, այսինքն կազմված է լիպպիդային երկշերտից և դրանց հետ կապված սպիտներից։

Միելինի սպիտակուցների մեջ առանձնացնում են այսպես կոչված արտաքին և ներքին սպիտակուցներ։ Ներքինները մտած են թաղանթի մեջ, արտաքինները մակերեսորեն են տեղակայված և դրա համար էլ թույլ են կապված դրա հետ։ Միելինը պարունակում է նաև գլիկոպրոտեիդներ և գլիկոլիպիդներ։

Սպիտակուցները կազմում են կաթնասունների ԿՆՀ-ի նեյրոնների միելինային թաղանթի չոր զանգվածի 25 և 30 % -ը։ Լիպիդները կազմում են չոր զանգվածի 70-75 %-ը։ Ողնուղեղի միելինում լիպիդների պարունակությունն աստիճանն ավելի բարձր է, քան գլխուղեղի միելինինը։ Լիպիդների մեծ մասը կազմում են ֆոսֆոլիպիդները (43 %), մնացածը` խոլեստերոլը և գալակտոլիպիդները մոտավորապես նույն քանակով։

Աքսոնների միելինացումը

ԿՆՀ-ի և ծայրամասային նյարդային համակարգի միելինային թաղանքի կազմավորման և կառուցվածքի մեջ կան տարբերություններ։

Միելինացումը ԿՆՀ-ում

Ապահովում են օլիգոդենտրոցիտները։ Յուրաքանչյուր օլիգոդենտրոցիտ կազմավորում է մի քանի «ոտքեր», որոնցից ամեն մեկը փաթաթում է որևէ աքսոնի մասը։ Արդյունքում մի օլիգոդենտրոցիտ կապված է մի քանի աքսոնների հետ։ Ռանվիեյի գրավումներն այստեղ ավելի լայն են, քան ծայրամասում։

Միելինացումը ծայրամասային ՆՀ-ում

Ապահովում են Շվանյան բջիջները։ ՅուրաքանչյուրՇվանյան բջիջ կազմավորում է միելինի պարուրաձև թիթեղիկներ և պատասխան է տալիս առանձին աքսոնի միելինային թաղանթի առանձին հատվածի համար։ Շվանյան բջջի ցիտոպլազման մնում է միայն միելինային թաղանթի արտաքին և ներքին մակերեսին։ Առանձնացնող բջիջների միջև մնում են Ռանվիեյի գրավումներ, որոնք այստեղ ավելի նեղ են, քան ԿՆՀ-ում։

Այսպես կոչված «չմիելինիզացված» թելերը նույնպես առանձնացված են, սակայն այլ սխեմայով։ Որոշ աքսոններ մասնակիորեն մխրճված են առանձնացված բջջի մեջ, որը դրանց շուրջ մինջև վերջ չի փակվում։

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ