Անևրիզմա. հարցազրույց «Արմենիա» ՀԲԿ անոթային վիրաբուժության բաժանմունքի ղեկավար Վիրաբ Աղաբեկյանի հետ. armeniamedicalcenter.am

Ի՞նչ ախտաբանություն է անևրիզման:

Անևրիզման զարկերակի պարկանման լայնացումն է: Դրանք կարող են տեղակայվել օրգանիզմի այն հատվածներում, որտեղ կան անոթներ:

Հիմնականում տեղակայվում են ուղեղում, սրտում, կրծքավանդակում, որովայնում՝ աորտայի կրծքային, որովայնային հատվածներում, աորտայի բաժանումից հետո՝ դեպի վերջույթներ իջնող զարկերակների տարբեր տեղակայումներում՝ զստային, ազդրային, ծնկափոսային:

Անևրիզման հիմնականում առաջանում է այնտեղ, որտեղ զարկերակներն ավելի ազատ հոսք ունեն և մկաններով այնքան էլ սահմանափակված չեն:

Ի՞նչը կարող է անևրիզմայի առաջացման պատճառ լինել:

Անևրիզմայի առաջացման պատճառները տարբեր են: Այդ գործընթացում հիմնական դեր են ունեն աորտայի պատի դեգեներատիվ և բորբոքային փոփոխությունները: Դեգեներատիվ փոփոխությունները, սովորաբար, աթերոսկլերոզի հետևանք են, որի ժամանակ անոթի մկանաէլաստիկ շերտը ժամանակի ընթացքում փոփոխվում է, առաջանում է անոթի պատի դեստրուկցիա, ամբողջականության խախտում, պատի քայքայում, որոնց արդյունքում պատը թուլանում է և աստիճանաբար առաջանում է անևրիզմա:  

Պատճառներից են նաև սպեցիֆիկ և ոչ սպեցիֆիկ աորտոարթերիտները, այսինքն, աորտայի պատի բորբոքումը, որի հետևանքով հետագայում կարող է զարգանալ անևրիզմա: Այդ բորբոքումներից են սիֆիլիսային, տուբերկուլոզային մեզաորտիտները, համակարգային բնույթի ախտաբանությունները՝ համակարգային սկլերոդերմիան, կարմիր գայլախտը, համակարգային վասկուլիտները և այլն:

Անևրիզման կարող է լինել նաև վնասվածքային: Առավել հաճախ վնասվում են այն զարկերակները, որոնք ավելի մակերեսային դիրք ունեն (ծնկափոսային, ազդրային զարկերակները): Հաճախ գործ ունենք նաև հետտրավմատիկ որովայնային անևրիզմաների հետ:

Ինչպես բոլոր հիվանդությունների դեպքում, անևրիզմայի առաջացման հարցում դեր ունի նաև գենետիկ նախատրամադրվածությունը, եթե իհարկե կյանքի ընթացքում նպաստավոր պայմաններ են ստեղծվում ախտաբանության զարգացման համար:

Տարիքային ո՞ր խմբերին է բնորոշ անևրիզման:

Եթե անևրիզման սպեցիֆիկ և ոչ սպեցիֆիկ աորտոարթերիտի արդյունքում է զարգանում, այն հիմնականում հանդիպում է երիտասարդների մոտ: Կան նաև որոշ ժառանգական հիվանդություններ (օրինակ` Մարֆանի հիվանդությունը), որոնք նույնպես նպաստում են անևրիզմայի առաջացմանը` երիտասարդ տարիքում:  Իսկ աթերոսկլերոզի դեպքում անևրիզման զարգանում է 50-60 տարեկանն անց մարդկանց մոտ:

Անևրիզմայի ի՞նչ  տեսակներ կան:

Անևրիզմայի տարբեր դասակարգումներ կան: Ըստ ձևի տարբերում են պարկանման, իլիկաձև և խառը անևրիզմաներ, ըստ տեղակայման՝ ստորին վերջույթների, ծնկափոսային, ազդրային, որովայնային աորտայի, վերել կամ վայրէջ աորտայի անևրիզմա, ըստ պատճառականության` բնածին և ձեռքբերովի (բորբոքային և ոչ բորբոքային), ըստ կլինիկական ընթացքի կարող են լինել բարդացած և չբարդացած:

Ո՞ր անևրիզմաներն են առավել հաճախ հանդիպում:

Առավել հաճախ հանդիպում է որովայնային աորտայի անևրիզման, հիմնականում` ստորերիկամային, որովհետև այդ հատվածում աորտան բավականին երկար է, ազատ, չկա հյուսվածքների դիմադրություն, և պատի դեֆորմացիայի հնարավորությունը և հավանականությունը մեծ է:

Որքանո՞վ է անևրիզմայի վտանգավոր և ի՞նչ բարդություններով է հղի:

Անևրիզման բավականին լուրջ և վտանգավոր ախտաբանություն է: Այն վտանգավոր է այնքանով, որ անևրիզմայի տեղերում ժամանակի ընթացքում առաջանում են թրոմբներ, որոնք կարող են պոկվել և արյան հոսքով հասնել տարբեր զարկերակներ, խցանել դրանք` առաջացնելով իշեմիա: Եթե անևրիզման որովայնային հատվածում է, թրոմբը պոկվելով կարող է իջնել և խցանել ստորին վերջույթի զարկերակը: Արդյունքում վերջույթի սնուցումը դադարում է, և շտապ միջամտություն չստանալու դեպքում հիվանդը կարող է կորցնել վերջույթը: Եթե անևրիզման ուղեղում է՝ թրոմբի տեղաշարժը կբերի իշեմիկ կաթվածի առաջացման:

Անևրիզմայի հաջորդ բարդությունը պատռվելն է: Եթե դա ուղեղում է, արյունը կուտակվելով այնտեղ, հեմոռագիկ կաթվածի պատճառ կդառնա: Կրծքային հատվածում անևրիզմայի պատռվելու դեպքում հիմնականում մահը վրա է հասնում սրտի անոթների խցանման հետևանքով, իսկ որովայնային հատվածում պատռվելու դեպքում, եթե արագ միջամտություն չիրականացվի, մահվան պատճառ կդառնա ներքին արյունահոսությունը:

Անևրիզմայի բարդություններից է նաև նրա շերտազատումը: Նման դեպքերում, անոթի պատի քայքայման արդյունքում, նրա շերտերը միմյանցից հեռանում են և առաջանում է կեղծ լուսանցք, որի միջով արյունն իջնում է և կուտակվում տվյալ հատվածում: Եթե դա աորտայի աղեղում է, արյունն կուտակվում է որևէ սնուցող օրգանի անոթում` առաջացնելով այդ օրգանի իշեմիա (աղիների, երիկամի կամ ստորին վերջույթների):

Անևրիզմայի հաջորդ բարդությունը շրջակա հյուսվածքների կողմից օրգանների ճնշումն է: Օրինակ, որովայնի խոռոչում այն կարող է ճնշել և խանգարել աղիների ֆունկցիան: Ուղեղում անևրիզման կարող է ճնշել ուղեղի հյուսվածքը և համապատասխան գանգատներ առաջացնել:

Ինչպե՞ս ախտորոշել անևրիզման:

Հիվանդների մեծամասնության մոտ անևրիզման ընթանում է անախտանիշ և կարող է հայտնաբերվել պատահաբար: Անևրիզմային բնորոշ են երեք տեսակի գանգատներ՝ ցավ, պուլսացիոն գոյացության առկայություն և սիստոլիկ աղմուկ` գոյացության վրա:

Շատ հաճախ անևրիզման հայտնաբերվում է զննման միջոցով, երբ հայտնաբերվում է պուլսացող գոյացություն: Գործիքային քննություններից կատարվում են դուպլեքս հետազոտություն և ՀՏ-անգիոգրաֆիա:

Բուժման ի՞նչ մոտեցումներ կան:

Բուժման մարտավարությունը որոշվում է` ելնելով անևրիզմայի չափերից և տեղակայումից: Եթե հայտնաբերվում է որովայնային կամ կրծքային կամ այլ անևրիզմա` մինչև 3 կամ 4,5 սմ լայնացած, և հիվանդը որևէ գանգատ չունի, այն վիրահատության ենթակա չէ: Գրականության մեջ տարբեր մոտեցումներ կան այդ հարցին: Օրինակ, ըստ անգլիական գրականության, մինչև 6 սմ անևրիզման` առանց գանգատների, միջամտության ենթակա չէ: Իսկ եթե 4,5 սմ և ավելի մեծություն ունի և առկա են գանգատներ՝ ցավեր որովայնում կամ այլ հատվածներում, պետք է վիրահատել:

Կարևոր է նաև անևրիզմայի երկարությունը, անոթների պատերի հաստությունը: Եթե պատերը բարակած են և առկա է պատռվելու կամ շերտազատվելու վտանգ, առաջարկվում է վիրահատություն՝ բարդություններից խուսափելու համար:

Եթե անևրիզման` ըստ չափերի, վիրահատության ենթակա չէ, նշանակվում են դեղեր՝ հակաաթերոսկլերոտիկ, հակամակարդիչ, և իրականացվում է դինամիկ հսկողություն, այսինքն, առնվազն 6 ամիսը մեկ պետք է կատարվի դուպլեքս հետազոտություն, ՀՏ-անգիոգրաֆիա, որպեսզի որոշվեն անևրիզմայի չափերը` դինամիկայում:

Վիրահատության ի՞նչ մեթոդներ կան:

Հիմնականում իրականացվում են ախտահարված զարկերակի անևրիզմայի հատվածի հեռացում և պրոթեզավորում: Ավելի հաճախ օգտագործվում են պոլիտետրաֆտոր էթիլենային ծագման պրոթեզներ:

Ներկայում, էնդովասկուլյար վիրաբուժության զարգացման հետ կապված, վիրաբույժները հաճախ դիմում են փակ վիրահատության, որովհետև բաց վիրահատությունը բավականին տրավմատիկ է, կյանքի համար վտանգավոր և կա բարդությունների հավանականություն:

Էնդովասկուլյար վիրաբուժական մեթոդի ժամանակ պրոթեզը (ստենդգրաֆտ) տեղադրվում է փակ եղանակով, առանց կտրվածքի, առանց անզգայացման, առանց անևրիզմայի հատվածի հեռացման. պարզապես, ազդրային զարկերակով պրոթեզը հասցվում և տեղադրվում է ախտահարված հատվածում` գրավելով անոթի նախկին տեղը:  Փոխվում է արյան հոսքի ճանապարհը, արյունն արդեն հոսում է պրոթեզի միջով, իսկ անոթի նախկին լայնացած հատվածը հեռացված է: Փակ եղանակով վիրահատությունից հետո  հիվանդը հաջորդ օրը դուրս է գրվում հիվանդանոցից:

Այդ մեթոդն արդեն կիրառվում է նաև մեզ մոտ: Իրականացվել են զստային, ազդրային և ծնկափոսային զարկերակների անևրիզմաների փակ վիրահատություններ, տեղադրվել են ստենդգրաֆտներ, և բավականին լավ արդյունքներ են գրանցվել: 

Ապագայում նախատեսվում է նմանատիպ վիրահատություններ կատարել նաև որովայնային և կրծքային աորտաների անևրիզմաների ժամանակ:

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ