Med-Practic
Նվիրվում է վաստակաշատ ուսուցիչ Գրիգոր Շահյանին

Իրադարձություններ

Հայտարարություններ

Մեր հյուրն է

Հրատապ թեմա

Սրտանոթաբանություն

Աթերոսկլերոզ

Աթերոսկլերոզ

Աթերոսկլերոզը մարդկության համար կարծես թե դարձել է իրական չարիք: Այն լայնորեն տարածված է Եվրոպայի և Հյուսիսային Ամերիկայի տնտեսապես զարգացած երկրներում և համարվում է մահացության ու անաշխատունակության հիմնական պատճառներից մեկը, իսկ զարգացող երկրներում այդ հիվանդացության աճի միտում է նկատվում: Կանխատեսվում է, որ 2025 թ. սրտանոթային հիվանդությունների 80-90%-ն արձանագրվելու է բնակչության միջին և ցածր եկամուտ ունեցող երկրներում: Շատերն են տեղեկացված այս հիվանդության մասին, սակայն ոչ բոլորն են իրատեսորեն պատկերացնում խնդրի կարևորությունը:

 

Աթերոսկլերոզը (հունարեն Athere` շիլա և sclerosis` կարծրացում) ճարպային և սպիտակուցային փոխանակության խանգարման հետևանքով ծագած քրոնիկական հիվանդություն է, որին բնորոշ են արյան անոթների պատերի հաստացումը, կարծրացումն ու առաձգականության կորուստը: Այն զարգանում է աննկատ և տարեցտարի ավելի ու ավելի շատ անոթներ են ախտահարվում: 

 

Աթերոսկլերոզի ժամանակ անոթների ներքին մակերեսին առաջանում են վահանիկներ: Անոթի պատում խոլեստերինի կուտակման և շարակցական հյուսվածքի աճի գործընթացը տեղի է ունենում առավելապես խոշոր տրամաչափի անոթներում, որի հետևանքով առաջանում են աթերոսկլերոտիկ թիթեղիկներ: Դա դառնում է արյունատար անոթի պատի ձևափոխման և լուսանցքի աստիճանաբար նեղացման պատճառ, որն էլ իր հերթին հանգեցնում է արյան շրջանառության խանգարման, հաճախ էլ անոթի խցանման և արյան հոսքի կանգի: Որոշ դեպքում այն կարող է հանգեցնել ոչ միայն անոթի լուսանցքի նեղացման, այլև վերջինիս լայնացման և անևրիզմայի առաջացման, որը հղի է շերտազատման և պատռվածքի վտանգով:

 

Առաջին անգամ «աթերոմա» (հունարեն` շիլայանման գոյացություն) հասկացությունը հիշատակվել է Ալբրեխտ ֆոն Հելլերի կողմից` 1755 թ., իսկ մի քանի տարի անց Ջիովանի Մորգանյին նկարագրել է զարկերակի պատի բնորոշ կարծրացումներ: Լոբշտեյնը զարգացնելով առկա տեսությունները, առաջարկեց «հանգուցային դեֆորմացնող էնդարտերիտ» տերմինը, իսկ 1904 թ. Մարշանդն առաջին անգամ կիրառեց«աթերոսկլերոզ» հասկացությունը:

 

Աթերոսկլերոզով պայմանավորված սրտանոթային հիվանդությունները հանգեցնում են հանկարծամահության, սրտամկանի ինֆարկտի: Ուղեղը սնող անոթների ախտահարման դեպքում ուղեղի կաթվածի հավանականությունը մեծանում է: Հարկավոր է նշել, որ աթերոսկլերոզը լինելով քրոնիկական հիվանդություն և ունենալով զարգացման դանդաղ ընթացք, կլինիկորեն չի դրսևորվում, այլ ախտահարելով տարբեր օրգանների անոթները (սիրտ, աորտա, ուղեղ, երիկամներ, վերջույթներ), առաջացնում է համապատասխան օրգանի հիվանդություններ: Նշենք, որ ախտորոշումը կատարվում է միայն լաբորատոր-գործիքային հետազոտությունների հիման վրա:

 

Արդյո՞ք այդ հիվանդությունը բնորոշ է միայն մեր ժամանակաշրջանին և որո՞ նք են նրա լայնորեն տարածվածության պատճառները:

 

Աթերոսկլերոզի վերաբերյալ հետազոտություններն առավել մեծ թափ ստացան նախորդ դարում: Տարածվածության բարձր ցուցանիշները հիմք տվեցին այն բնորոշել որպես 20-րդ դարի «ժանտախտ»:

 

Չնայած այն հանգամանքին, որ աթերոսկլերոզի վերաբերյալ գիտական տեղեկությունները շուրջ 100 տարվա պատմություն ունեն, այնուամենայնիվ պարզվել է, որ աթերոսկլերոզը և նրանով պայմանավորված սրտանոթային հիվանդությունները միայն ժամանակակից կենսակերպին բնորոշ հիվանդություններ չեն: Գիտնականները աթերոսկլերոզ են հայտնաբերել եգիպտական մի մումիայի մոտ, որն ունի մոտավորապես 3,5 հազար տարվա վաղեմություն: Կալցիումի նմանօրինակ հետքեր նկատվել են նաև հետազոտված 52 մումիաներից կեսի մոտ: Արդյունքները կասկածի տակ են դնում այն պնդումը, թե աթերոսկլերոզը քաղաքակրթության հիվանդություն է:

 

Ինչպիսի՞  գործոններ են նպաստում աթերոսկլերոզի զարգացմանը և ո ՞ր ազդակներն են խթանում այդ գործընթացը: 

 

Վերջին տարիներին վերանայվեցին աթերոսկլերոզի վերաբերյալ հիմնական դրույթները` պայմանավորված ոչ միայն հիվանդության զարգացման մեխանիզմների, այլև հակախոլեստերինային ոչ ավանդական բուժման մեթոդների կլինիկական կիրառության արդյունքում ստացված տվյալների լույսի ներքո: ԱՄՆ-ում և Եվրոպական մի շարք երկրներում կատարված բազմաթիվ հետազոտություններով հերքվեցին աթերոսկլերոզի առավել ծանր դեպքերի և միայն արյան խոլեստերինի մակարդակի միջև եղած ուղիղ կապը, որը փաստում է աթերոսկլերոզի զարգացման բազմապատճառային բնույթը: Խոլեստերինն օրգանիզմի բնականոն ընթացքը կարգավորող կենսականորեն անհրաժեշտ միացություն է, որով պայմանավորված են նյութափոխանակության բազմաթիվ օղակներ: Այնուամենայնիվ, հարկ է նշել, որ արյան մեջ խոլեստերինի և մասնավորապես բարձր խտության խոլեստերինի («լավ» խոլեստերին) մակարդակի կարգավորումը համարվում է սրտանոթային հիվանդություններով հիվանդացության և մահացության նվազեցման կարևոր պայման:

 

Քանի որ աթերոսկլերոտիկ ախտահարման հիմնական թիրախ են դառնում արյունատար անոթները, ուստի աթերոսկլերոզի զարգացման ռիսկի գործոնները նույնն են, ինչ սրտանոթային հիվանդություններինը: Հետևաբար դրանց վրա ներազդելով, կարելի է կանխել սրտանոթային հիվանդությունների զարգացումը և խորացումը:

 

Բոլոր հայտնի գործոնները, որոնք նպաստում են աթերոսկլերոզի զարգացմանը, պայմանականորեն բաժանվում են երկու խմբի` կարգավորվող և չկարգավորվող: Վերջինս վերաբերում է տարիքին, սեռին և գենետիկ նախատրամադրվածությանը: Գաղտնիք չէ, որ տարիքի հետ ակտիվանում է օրգանիզմի ծերացման գործընթացը և, հետևաբար, աթերոսկլերոզի զարգացման հավանականությունը: Տարիքային սահմանը, որից հետո այս կամ այն չափով ի հայտ են գալիս անոթների պատի աթերոսկլերոտիկ ախտահարման նշանները, ընդունված է համարել 45 տարեկանը: Մինչև 50 տարեկան տղամարդկանց շրջանում հիվանդության զարգացման հավանականությունը կանանց համեմատությամբ չորս անգամ մեծ է, սակայն ավելի մեծ տարիքում երկու սեռերի մոտ այն հավասարվում է` պայմանավորված կանանց օրգանիզմում տեղի ունեցող կլիմակտերիկ փոփոխություններով: Այսպիսով, տղամարդկանց շրջանում աթերոսկլերոզի զարգացման համար ռիսկային է համարվում 45-ից, իսկ կանանց համար` 50-ից բարձր տարիքը, կամ վաղ դաշտանադադարը:

 

Աթերոսկլերոզի զարգացման հարցում ժառանգական գործոնի դերն ապացուցված է: Հայտնի է, որ որոշ ընտանիքների երիտասարդ անդամների օրգանիզմն այդ գործոնով պայմանավորված` աթերոսկլերոզով հիվանդանալու նկատմամբ մեծ հակում ունի, որն առավելապես դրսևորվում է մինչև 50 տարեկանը, իսկ ավելի մեծ տարիքում ժառանգական գործոնի դերը նվազում է: Մերձավոր բարեկամների մոտ (մինչև 55 տարեկան տղամարդկանց և մինչև 65 տարեկան կանանց) սրտի իշեմիկ հիվանդության առկայության փաստը համարվում է ռիսկի գործոն:

 

Աթերոսկլերոզի զարգացման ռիսկի կարգավորվող գործոններ են համարվում զարկերակային գերճնշումը, շաքարային դիաբետը, ճարպակալումը, ճարպային փոխանակության խանգարումը (դիսլիպիդեմիա), ծխախոտի օգտագործումը և ֆիզիկական անբավարար ակտիվությունը:

 

Զարկերակային գերճնշումը թերևս աթերոսկլերոզի զարգացման ռիսկի ամենատարածված կարգավորվող գործոնն է: Կարևոր է ընդգծել, որ արյան բարձր ճնշման դեղորայքային կարգավորմամբ և հսկմամբ կանխվում է աթերոսկլերոզի խորացումը և դրանով պայմանավորված սրտանոթային  հիվանդությունների բարդությունների առաջացումը, սակայն դրանով խնդիրը չի լուծվում: Այդ իսկ պատճառով զարկերակային ճնշման 140/90 մմ ս.ս. ցուցանիշներից գերազանցումը աթերոսկլերոզի ռիսկի գործոն է:

 

Ապացուցված է նաև շաքարային դիաբետի և աթերոսկլերոզի վաղ զարգացման կապը: Անոթի վիճակում արյան շիճուկում գլուկոզայի 7 մմոլ/լ մակարդակը և դրանից բարձրը ևս աթերոսկլերոզի ռիսկի գործոն է:

 

Ճարպային փոխանակության ցուցանիշներից կարևորվում են ընդհանուր խոլեստերինի 5,0 մմոլ/լ և բարձր, ինչպես նաև ցածր խտության լիպոպրոտեիդների մեկ մմոլ/լ-ից ցածր ցուցանիշները, որոնք նույնպես աթերոսկլերոզի ռիսկի գործոններ են համարվում:

 

Երկար տարիներ մարմնի ավելցուկային քաշը և ճարպակալումը համարվում էին աթերոսկլերոզի առաջացման ռիսկի գործոններ, սակայն վերջին տարիներին ապացուցվեց, որ առավել ճշգրիտ ցուցանիշ է հատկապես որովայնային ճարպակալումը. տղամարդկանց գոտկատեղի շրջագիծը 102 սմ-ից, իսկ կանանցը` 88 սմ-ից գերազանցումը:

 

Ծխախոտի օգտագործումը նույնպես աթերոսկլերոզի զարգացման ռիսկի գործոն է և հատկանշական է, որ այն պայմանավորված չէ օգտագործվող ծխախոտի տեսակով և քանակով:

 

Այսպիսով, աթերոսկլերոզի զարգացման կանխարգելման և բուժման ուղին ռիսկի կառավարելի գործոնների դեղորայքային և ոչ դեղորայքային կարգավորումն է: Այդ գործընթացում սկզբունքային պետք է լինի այն մոտեցումը, որ դեղորայքային բուժումը աթերոսկլերոզի բուժման հերթական փուլը կամ բաղադրիչն է, այլ ոչ թե դեղորայքային բուժման (կենսակերպի և սննդակարգի կարգավորում) այլընտրանքային տարբերակ: 

Հեղինակ. Գևորգ Պոդոսյան բ.գ.թ., բժիշկ-սրտաբան կանխարգելիչ սրտաբանության կենտրոն
Սկզբնաղբյուր. Առողջապահություն 4.2011 (293)
Աղբյուր. med-practic.com
Հոդվածի հեղինակային (այլ սկզբնաղբյուրի առկայության դեպքում՝ էլեկտրոնային տարբերակի) իրավունքը պատկանում է med-practic.com կայքին
Loading...
Share |

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ

Կարդացեք նաև

Զարկերակային բարձր ճնշում. erebunimed.com
Զարկերակային բարձր ճնշում. erebunimed.com

Ի՞նչն է համարվում զարկերակային բարձր ճնշում. թեման պարզաբանում է «Էրեբունի» ԲԿ սրտաբանական կենտրողի ղեկավար, պրոֆեսոր Համլետ Հայրապետյանը: Առանձին տարիքային խմբերի համար զարկերակային ճնշման առանձին...

Զարկերակային ճնշման մշտադիտարկում. հարցազրույց Լուսինե Մանուկյանի հետ. morevmankan.am
Զարկերակային ճնշման մշտադիտարկում. հարցազրույց Լուսինե Մանուկյանի հետ. morevmankan.am

Ի՞նչ է զարկերակային ճնշման մշտադիտարկումը՝ մոնիթորինգը, և ինչո՞ւ է կարևոր այդ հետազոտությունը հղիների մոտ:

Զարկերակային ճնշման մշտադիտարկումը ոչ ինվազիվ հետազոտություն է և միակ մեթոդն է, որը թույլ է տալիս...

Հղիություն, ծննդաբերություն Պերինատոլոգիա, մանկաբարձություն և ուրո-գինեկոլոգիա Բժշկի ընդունարանում
Ի՞նչ է պետք սիրտ-անոթային հիվանդությունների և դրանց բարդացումները կանխելու համար. «Արամյանց» ԲԿ
Ի՞նչ է պետք սիրտ-անոթային հիվանդությունների և դրանց բարդացումները կանխելու համար. «Արամյանց» ԲԿ

«Արամյանց» ԲԿ ընդհանուր և ինվազիվ սրտաբանական բաժանմունքը զբաղվում է սրտաբանական պաթոլոգիաների թերապևտիկ բուժմամբ և ներանոթային միջամտություններով: Բաժանմունքը վերազինված է նորագույն տեխնոլոգիաներով...

Բժշկի ընդունարանում
Տախիկարդիա. ե՞րբ և ինչո՞ւ են հաճախանում սրտի զարկերը. nairimed.com
Տախիկարդիա. ե՞րբ և ինչո՞ւ են հաճախանում սրտի զարկերը. nairimed.com

Հիմնականում հաճախացած սրտխփոցը (տախիկարդիա) մարդկանց մոտ տհաճ զգացողություններ է առաջացնում (զգացողություն, որ սիրտը կա)։ Այդ զգացողությունները միշտ չէ, որ հիվանդության նշան է։ Սրտխփոց կարող են...

ԷՍԳ հոլթեր մոնիթորինգ. nairimed.com
ԷՍԳ հոլթեր մոնիթորինգ. nairimed.com

Հոլթեր մոնիթորինգը սրտի հետազոտման ժամանակակից տեղեկատվական մեթոդներից է։ Հոլթեր մոնիթորինգի արդյունքները պայմանավորված են կլինիկական իրավիճակով։ Այն տեղեկատվական է միայն այն ժամանակ...

Ախտորոշում
Ինչպե՞ս բարձրացնել զարկերակային ճնշումն առանց դեղորայքի. armeniamedicalcenter.am
Ինչպե՞ս բարձրացնել զարկերակային ճնշումն առանց դեղորայքի. armeniamedicalcenter.am

Հիպոտոնիան կամ զարկերակային ցածր ճնշումը նույնպես կարող է վտանգավոր լինել, ինչպես գերճնշումը: Նման վիճակը կարգավորելու համար պարտադիր չէ դիմել դեղորայքի, որովհետև կան կարգավորման նաև այլ միջոցներ...

Ոտքերում ծանրության զգացում. ի՞նչ անել. nairimed.com
Ոտքերում ծանրության զգացում. ի՞նչ անել. nairimed.com

Կա մարդկանց մի ամբողջ խումբ, որոնց մոտ դեռ մինչև վարիկոզ հիվանդության (երակների լայնացում) ախտանիշների տեսանելի դրսևորումներն առաջանում են դյուրհոգնելիություն, ոտքերում ծանրության զգացում և ցավ՝ հատկապես...

Ինչ վտանգների մասին է խոսում ոտքերի այտուցը. nairimed.com
Ինչ վտանգների մասին է խոսում ոտքերի այտուցը. nairimed.com

Ոտքերի այտուցը բավականին հաճախ զարգանում է երակների վարիկոզ լայնացման ժամանակ։ Ոտքերի այտուցը հղիության ժամանակ նույնպես հազվադեպ երևույթ չէ, որը կարող է զարգանալ բազմաթիվ պատճառներով...

Թերապիա
Խոլեսթերինն ու տղամարդու առողջությունը. urolog.am
Խոլեսթերինն ու տղամարդու առողջությունը. urolog.am

Բարձր խոլեսթերինը կամ հիպերխոլեսթերոլեմիան, համարվում է տղամարդկանց մի շարք հիվանդությունների ռիսկային գործոն։ Բարձր խոլեսթերինը հատկապես կապված է սրտանոթային հիվանդությունների բարձր ռիսկի հետ...

Առողջ տղամարդ
Սրտաբանի մոտ խորհրդատվության ժամանակ. nairimed.com
Սրտաբանի մոտ խորհրդատվության ժամանակ. nairimed.com

«Նաիրի» բժշկական կենտրոնի սրտաբանների կողմից մշտապես հսկվում են ամենատարբեր սրտաբանական խնդիրներ ունեցող պացիենտներ (առիթմիաներ, զարկերակային գերճնշման խնդիրներ, սրտամկանի կաթված...

Բժշկի ընդունարանում Բժիշկներ
Խորանիստ երակների թրոմբոզ. armeniamedicalcenter.am
Խորանիստ երակների թրոմբոզ. armeniamedicalcenter.am

Զարկերակները սրտից դեպի մարմնի հյուսվածքներ են տանում թթվածնով հարուստ արյունը, իսկ երակները սիրտ են վերադարձնում թթվածնից աղքատ արյունը: Երակները լինում են մակերեսային...

Արյան մեջ ցածր խոլեսթերին. արդյո՞ք վտանգավոր է. nairimed.com
Արյան մեջ ցածր խոլեսթերին. արդյո՞ք վտանգավոր է. nairimed.com

Ըստ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ)՝ սիրտ-անոթային ախտաբանությունների ամենատարածված պատճառներն են գերճնշումը, ծխելը և բարձր խոլեսթերինը...

Թերապիա
Ինչ է Ձեզ սպասվում «Նաիրի» ԲԿ-ում սրտաբանի մոտ խորհրդատվության ժամանակ. nairimed.com
Ինչ է Ձեզ սպասվում «Նաիրի» ԲԿ-ում սրտաբանի մոտ խորհրդատվության ժամանակ. nairimed.com

«Սիրտը գանձ է։ Այն միանգամից վատնելու դեպքում կդառնաք չքավոր»:

Օնորե դե Բալզակ...

Սրտի անևրիզմա. nairimed.com
Սրտի անևրիզմա. nairimed.com

Սրտի անևրիզման բնորոշվում են սրտամկանի բարակած պատի սահմանափակ փքվածությամբ և սրտամկանի այդ հատվածում կծկման ունակության բացակայությամբ...

Վարիկոզ հիվանդություն. հարցազրույց «Արմենիա» ՀԲԿ անոթային վիրաբուժության բաժանմունքի ղեկավար Վիրաբ Աղաբեկյանի հետ. armeniamedicalcenter.am
Վարիկոզ հիվանդություն. հարցազրույց «Արմենիա» ՀԲԿ անոթային վիրաբուժության բաժանմունքի ղեկավար Վիրաբ Աղաբեկյանի հետ. armeniamedicalcenter.am

Ի՞նչ է վարիկոզ հիվանդությունը:

Վարիկոզ հիվանդությունը մակերեսային երակների լայնացումն է: Այն առավել արտահայտված է ստորին...


Notice: Undefined index: HTTP_X_FORWARDED_FOR in /sites/med-practic.com/classes/flud_class.php on line 33

ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԸ