Med-Practic
Նվիրվում է վաստակաշատ ուսուցիչ Գրիգոր Շահյանին

Իրադարձություններ

Հայտարարություններ

Մեր հյուրն է

Հրատապ թեմա

Վարակաբանություն

Դյուրին չէ ապրել միաբջիջ նախակենդանիների միջավայրում

Դյուրին չէ ապրել միաբջիջ նախակենդանիների միջավայրում

Բնական թշնամիներ:Բժշկությունն ուժեղ թափով ջանում է փնտրել հակաբիոտիկային բուժման այլընտրանքային հնարավորություններ: Եվ այսօր, գիտնականների կարծիքով, առավել հեռանկարային է մանրէաֆագերի` մանրէակուլ վիրուսների օգտագործման եղանակը:

 

Իրոք, մանրէներն ունեն բնական թշնամիներ` մանրէային վիրուսներ, որոնք Երկրի վրա նույնքան վաղուց գոյություն ունեն, որքան և մանրէները:

 

Դեռևս անցած դարի 20-ական թվականներին մանրէաֆագերի օգնությամբ բուժում էին ստաֆիկակոկային ինֆեկցիաները` դեզինթերիան, տիֆը, խոլերան, և բավական հաջող: (Ռուսաստանում մանրէակուլների թողարկումն սկսվեց 1939թ. Բաշկիրիայի համաճարակաբանության, մանրէաբանության և առողջարարության ինստիտուտի բազայի հիման վրա: 1941թ. այնտեղ սկսեցին արտադրել որովայնային տիֆի մանրէակուլը: Հենց դրա օգնությամբ Միջին Ասիայում բազմիցս կանխվեց որովայնային տիֆի համաճարակը):

 

Մանրէակուլներ օգտագործվում են և այսօր, երբ այլ միջոցներն անկարող են լինում: Հայտնի են դեպքեր, երբ հիվանդանոցում հայտնված սալմոնելոզին բժիշկները չէին կարողանում հաղթել երեք տարի շարունակ: Չարձագանքելով ավանդական ախտահանմանը, ոչ էլ ուլտրամանուշակագույն ճառագայթմանը, ձևավորված շտամը շարունակում էր ախտահարել բուժանձնակազմին և հիվանդներին: Բայց երբ կիրառեցին սալմոնելոզ կուլ տվող վիրուսը, համաճարակը մարեց բառացիորեն մեկ ամիս անց: 

 

Ինչու այնքան ստուգված մարտիկները, ինչպիսիք են մանրէակուլները, զիջեցին հակաբիոտիկներին: Որովհետև գործում էին դանդաղ: Ինչ որ ժամանակ հակաբիոտիկները մասայական դարձան հենց իրենց օպերատիվության շնորհիվ, դրանք հաշվարկված ժամերի ընթացքում հաղթահարում էին խնդիրները,  այն դեպքում, երբ մանրէակուլների համար պահանջվում էին օրեր: 

 

Այնուամենայնիվ, դրանք գործում են: Դանդաղ, սակայն ստույգ: Այդ դեպքում ինչու հակաբիոտիկները չփոխարինել դրանցով, եթե այլընտրանք չկա: Ահա թե ինչու: Փրկվելով նենգ մանրէներից, մենք դեպի մեզ կձգենք դաշնակիցներին, որոնց մասին մեզ գրեթե ոչինչ հայտնի չէ: Նույնիսկ այն բանից հետո, երբ Լևենգուկը բացահայտեց մանրէները, մարդկությունն էլի մի քանի հարյուր տարի տեղյակ չէր վիրուսների գոյության մասին, որոնց կարելի էր տեսնել միայն էլեկտրոնային մանրադիտակով: Այդ իսկ պատճառով վիրուսային հիվանդությունները երկար ժամանակ համարվում էին անհայտ թունավոր նյութերից ախտահարված հիվանդություններ: Ինքը «վիրուս» անունը լատիներենից թարգմանաբար նշանակում է «թույն»:

 

Սկավառակ-մակաբույծ


Դրա հետ կապված հիշվում է հին հռոմեական պոետ Յուվենալի խոսքերը. «Իսկ ո՞վ պետք է հսկի հսկիչներին»: Չէ որ մինչ օրս գիտությունը նույնիսկ միակարծիք չէ վիրուսի բնույթի մասին. դա նյութ է, թե՞…էակ:

 

Իրոք, հասկանալ դյուրին չէ: Վիրուսը չի սնվում, չունի բազմացման սեփական մեխանիզմ, ինչպես մյուս կենդանի էակները: Ըստ էությամբ, այն ավելի նման է մանրադիտակային ռոբոտի կամ համակարգչային խտասկավառակի` ԴՀԹ-ի (ինֆորմացիայի) պահպանման թաղանթով: Վիրուսը, ինչպես ներարկիչը, բջջին է «ներարկում» ԴՆԹ-ի շղթան և դրա թաղանթը դատարկվում է, այսինքն վիրուսից ընդհանրապես ոչինչ չի մնում: Դրա փոխարեն բջիջը, ներարկված ծրագրի ազդեցության ներքո, սկսում է արտադրել նոր «վիրուս-սկավառակներ»:

 

Մասնագետները դրանց անվանում են բջջային մակաբույծներ: Բայց որքանով է դա վայելուչ: Միթե համակարգչի մեջ դրված սկավառակը համարվում է մակաբույծ: Այն միայն ինֆորմացիայի կրողն է: Այլ հարց է, թե ինչպիսի՞ ինֆորմացիա է զետեղված վիրուսում, որտեղի՞ց այն հայտնվել, ինչո՞ւ են վիրուսները բազմանում և տարածվում, որտեղի՞ց դրանք, ընդհանապես, հայտնվեցին, ինչպե՞ս և ինչո՞ւ են ձևափոխվում:

 

Գիտությունը միանշանակ պատասխան դեռևս չունի: Կարող է, պատճառն այն է, որ մինչ օրս մարդկությունն իր հարաբերությունները միաբջիջ նախակենդանիների հետ կառուցում է բացառապես ուժի դիրքերից: Այսինքն, մենք հարձակվում ենք կամ պաշտպանվում ենք, վիրուսներին ընկալելով որպես բնական թշնամիներ: Սակայն, գուցե, դեռևս սկզբում արժեր մեզ այլ կերպ պահել: 

 

Հավերժ ուղեկիցներ


Վիրուսները մեզ ուղեկցել են ամենուր: Այսօր հայտնաբերվել են ավելի քան մեկուկես հազար տեսակներ: Մշտապես հայտնվում են նոր տարատեսակներ, ի դեպ, բոլորն էլ ունեն իրենց «մասնագիտացումը»: Մեկը գերադասում է ապրել մանրէներում, մյուսները` բույսերի, երրորդը` միայն կենդանի օրգանիզմում: Որպես կանոն, վիրուսներն իրենց կրող-տերերին չեն վնասում, այլ վտանգ են ներկայացնում միայն օտարածին օրգանիզմի համար: Այսպես, կրծողների մեջ ավանդորեն բնակվող կատաղության վիրուսները գերմանամուկերին / խամյակներին և առնետներին չեն վնասում: Սակայն մահացու վտանգավոր են` հայտնվելով այլ կենդանիների կամ մարդկանց օրգանիզմներում:

 

Ի դեպ, նույնիսկ նման դեպքերում վիրուսներն, ասես, հասկանում են, որ լիովին ոչնչացնելով կենդանի կրող-տերերին, իրենք էլ կոչնչանան: Այդ իսկ պատճառով նույնիսկ ամենադաժան համաճարակների ժամանակ վիրուսները չեն սպանում բոլորին:

 

Հնարավոր է, կենդանի էակների ոչնչացումն ընդհանրապես վիրուսի նպատակը չէ: Այդ միտքը գիտնականներին ստիպում է խոսել վիրուսների մասին ոչ միայն որպես վտանգավոր սպանողների, այլև որպես էվոլյուցիայի կարևոր օղակի մասին: Չէ որ ծանր հիվանդություններն ու մահերն ավելի շուտ բացառություններ են, քան կանոն, քանի որ հիվանդանում են վիրուսը կրողներից ոչ բոլորը, այլ միայն նրանք, ում մոտ ճիշտ չի գործել իմունային համակարգը: Ըստ էությամբ, վիրուսներն ինֆորմացիայի կրողներ են, որն ստիպում է մեզ փոխվել: Այդպես է արդյո՞ք: Փորձենք պարզել:

 

Յուրային օտարների շրջանում


Շրջակա միջավայրին մեզ հարմարեցնում են երկու համակարգ` նյարդային և էնդոկրին: Երկուսն էլ օրգանիզմը հարմարեցնում են միջավայրի ամենօրյա փոփոխություններին, երկուսն էլ օպերատիվ են, սակայն երկարատև «ծրագրերի» համար պիտանի չեն (արագ գործում են և արագ հոգնում): Միաժամանակ, դրանց աշխատանքների արդյունքում ձեռք բերված հմտությունները, ժառանգաբար չեն փոխանցվում: 

 

Սակայն ամեն դեպքում մենք կարող ենք հարմարվել նաև երկարատև փոփոխությանը: Օրինակ, վերջին հարյուր տարում ածխաթթվի պարունակությունը մթնոլորտում ավելացել է 13%-ով: Եվ, ինչն է հետաքրքրական, դա այնքան էլ չի ազդում մարդկանց առողջության վրա: Մենք հարմարվել ենք: Ինչի՞հաշվին: Մասնագետները խոստովանվում են, որ նյարդային և էնդոկրին համակարգերն օրգանիզմը չկարողացան հարմարացնել: Այդ դեպքում ինչն է փոխել բջիջների գենետիկ կառուցվածքն ու դրանց աշխատանքն այնպես, որ փոփոխված մթնոլորտում հեշտությամբ շնչելու ունակությունն արդեն հաղորդվում է ծնողից երեխային:

 

Ահա և հնարավոր պատասխանը: Վերջին հարյուր տարվա ընթացքում մեզ վրա մշտապես հարձակվում են վիրուսների նոր շտամներ` հարուցելով շնչառական հիվանդություն (որոնք հենց կապված են շնչառության հետ): Իսկ քանի որ հենց վիրուսներն են ունակ փոխելու բջիջների գենետիկ ծրագիրը, ապա տեղին է ենթադրել, որ դրանք և մեզ հարմարեցրել են նոր պայմաններին:

 

Եվս մեկ խնդիր. անընդհատ հիվանդանալով ինչ-որ վիրուսային հիվանդությամբ, օրգանիզմը ձեռք է բերում իմունիտետ: Իսկ վիրուսը ոչ մի տեղ էլ չի գնացել: Այն մնացել է օրգանիզմում: Չգիտես ինչու իմունային համակարգը չի պայքարում դրա դեմ: Կարող է պատահի այն դարձել է «յուրային»:

 

Գերծանրաբեռնվածություն


Այնուամենայնիվ, օրգանիզմում վիրուսների առկայությունը վախեցնում է մարդկանց: Եվ դրանք գործում են. ոչնչացնում են հակաբիոտիկների անտեսանելի թշնամիներին, չկասկածելով, որ դրանք արդեն մանրէների հետ պայքարում ռիթմը կորցրել են, վիրուսների դեմ լրիվ անուժ են դարձել: Վիրուսին կարող է հաղթել իմունային պաշտպանությունը/կայունությունը, որը ճնշում և ոչնչացնում է գենետիկներով փոփոխված բջիջներին:  Հաշվարկված է, որ առողջ մարդու օրգանիզմում վիրուսների կողմից ախտահարված մոտ 3 հազար բջիջներ կան: Իմունային համակարգն ունակ է ոչնչացնել նաև քաղցկեղի 80 միլիոն բջիջներին, որոնք ամեն օր «հայտնվում» են մեզանից յուրաքանչյուրի օրգանիզմում: Եվ դա պատերազմ չէ ինքդ քո դեմ: Դա «տան» ամենօրյա մաքրումն է կուտակված «աղբից»:

 

«Վիրուս-թշնամի» կայացած մտածողության կապը խանգարում է իրական գնահատել այդ հանելուկային էակների հետ մեր փոխհարաբերությունների ամբողջ ելևէջները: Գիտնականները համոզված են, որ կգա մի ժամանակ, երբ միկրոօրգանիզմներն իրականում օգտակար կլինեն մարդկանց համար:

 

Անշուշտ, մանրէակուլները, որոնց այսօր բժիշկներն առաջարկում են որպես այլընտանք հակաբիոտիկներին, կարող են բարի ծառայություն մեզ մատուցել: Չնայած հարկ է միայն հիշել, որ այսօրվա բարեկամը կարող է վաղը թշնամի դառնալ: Այդպես է լինում մարդկանց միջավայրում, այդպես է և միկրոաշխարհում: Արդեն մեկ անգամ չէ, որ անվնաս վիրուսները և մանրէներն անսպասելիորեն ձեռք են բերել հիվանդաբեր հատկություններ: Սակայն, ինչպես խոստովանվում են միկրոկենսաբանները դրանում մեղավոր են իրենք մարդիկ, չմտածված և չհամակարգված «աջ ու ձախ» այրելով հակաբիոտիկներին և կենդանի այլ պատասրուկներին` և′ սեփական օրգանիզմում, և′ շրջակա միջավայրում:

 

Ահա և ստացվում է, որ ներկա «հակաբիոտիկները» բժշկության համար փակուղի են ստեղծում: Կարող է ժամանակն է փոխել`«կռվենք մանրէների հետ մինչև արյան վերջին կաթիլը» լոզունգը, մեկ այլ, առավել մարդասիրական և առաջադեմ լոզունգով`«միկրոաշխարհին` խաղաղություն»: Եվ այն ժամանակ հակաբիոտիկների խնդիրը կվերանա ինքնին:

 

Հաշվարկված է, որ մարդու մարմինը բաղկացած է մի քանի տրիլիոն բջիջներից: Միաժամանակ յուրաքանչյուրի օրգանիզմում մշտապես  բնակվում են 100 տրիլիոն մանրէներ: Այդ մանրագույն բջիջների մի շարք տեսակներ միանշանակ օգտակար են մեզ համար: Օրինակ, բոլորը գիտեն կոնկրետ մանրէների դերը մարսողական գործընթացում: Իսկ մյուսների նշանակության մասին տեղեկությունները քիչ են, սակայն գտնում են, որ հիմնականում դրանք մարդու համար չեզոք են: Սակայն, իրո՞ք, դրանք չեզոք են: Կարող է, դրանք թաքնված թշնամի են, կամ հակառակը` դաշնակից:

 

Ամերիկացի հայտնի գիտնականներ Օրհելն ու Կրիկը առաջ են քաշել վարկած, այսպես կոչված, պանսպերմայի մասին: Դրա իմաստն այն է, որ Երկրագնդի վրա կյանքը տիեզերական ինչ-որ փորձարկման արդյունք է: Զարգացնելով այդ միտքը, մի խումբ հետազոտողներ ենթադրում են, որ օրգանական սաղմերի հետ Երկիր են ուղարկվել նանոռոբոտներ` վիրուսներ: Դրանք պետք է կենդանի օրգանիզմի բջիջների մեջ ներարկեին ԴՆԹ-ի ծրագիր, որը կսրբագրեր զարգացման ընթացքը:

 

Մի շարք վարկածներ համապատասխանում են իրականությանը` հարցը վերացական չէ: Չէ որ, եթե դա այդպես է, մեր ամբողջ կյանքը կարող է պայմանավորված լինել նրանով, թե որքան ճիշտ ենք կառուցել մեր հարաբերությունները ոչ միայն բնության և սեփական օրգանիզմի հետ, այլև երկրագնդի փոքրագույն ամենահաս հարևանների հետ:

Սկզբնաղբյուր. Առողջապահության լրատու 8 (546) 05.03.2010
Աղբյուր. med-practic.com
Հոդվածի հեղինակային (այլ սկզբնաղբյուրի առկայության դեպքում՝ էլեկտրոնային տարբերակի) իրավունքը պատկանում է med-practic.com կայքին
Loading...
Share |

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ

Կարդացեք նաև

Անտիբիոտիկների նկատմամբ մանրէների կայունության պատճառները. armeniamedicalcenter.am
Անտիբիոտիկների նկատմամբ մանրէների կայունության պատճառները. armeniamedicalcenter.am

Անտիբիոտիկների շնորհիվ բազում կյանքեր են փրկվել և փրկվում: Բայց ժամանակի ընթացքում պարզ դարձավ, որ դրանք պետք է նշանակվեն միայն խիստ անհրաժեշտության դեպքում: Որովհետև՝ ոչնչացնելով վտանգավոր բակտերիաներին...

Դեղամիջոցներ
Հղիությունը կորոնավիրուսային համավարակի ժամանակ. ի՞նչ անել. morevmankan.am
Հղիությունը կորոնավիրուսային համավարակի ժամանակ. ի՞նչ անել. morevmankan.am

Հղիության ընթացքում համավարակի փուլում կորոնավիրուսային վարակից խուսափելը հղի կնոջ առաջնահերթ խնդիրն է:

Մեր հորդորն է. եթե հղի եք, պետք է նախազգուշական միջոցներ ձեռնարկեք` COVID-19-ով վարակվելուց...

Հղիություն, ծննդաբերություն Պերինատոլոգիա, մանկաբարձություն և ուրո-գինեկոլոգիա
ԿՈՎԻԴ-19-ի դեմ պատվաստման հուշաթերթիկ. Հայկական բժշկական ասոցիացիայի գործադիր վարչության անդամ Արտեմ Գրիգորյան
ԿՈՎԻԴ-19-ի դեմ պատվաստման հուշաթերթիկ. Հայկական բժշկական ասոցիացիայի  գործադիր վարչության անդամ Արտեմ Գրիգորյան

Ինչպե՞ս են մշակվում և փորձարկվում պատվաստանյութերը։


Ցանկացած պատվաստանյութ անցնում է բավականին երկար փորձաշրջան՝ խստագույն թեստավորում...

Բժշկի ընդունարանում
ՀՀ ԱՆ. COVID-19-ի դեմ պատվաստումների բացարձակ և ժամանակավոր բժշկական հակացուցումները
ՀՀ ԱՆ. COVID-19-ի դեմ պատվաստումների բացարձակ և ժամանակավոր բժշկական հակացուցումները

Հայաստանում կորոնավիրուսային հիվանդության դեմ կիրառվող կանխարգելիչ պատվաստումների բժշկական հակացուցումները նույնն են, ինչ բոլոր պատվաստումների դեպքում...

Պատվաստման վերաբերյալ հաճախ տրվող հարցերին պատասխանում է Դավիթ Մելիք-Նուբարյանը. Սալուտեմ ամսագիր №2
Պատվաստման վերաբերյալ հաճախ տրվող հարցերին պատասխանում է Դավիթ Մելիք-Նուբարյանը. Սալուտեմ ամսագիր №2

Ամեն օր աշխարհի տարբեր երկրներում հազարավոր մարդիկ պատվաստվում են Քովիդ-19-ի դեմ։ Այդուհանդերձ, պատվաստանյութերի հանդեպ վերաբերմունքը միանշանակ չէ...

Հրատապ թեմա Հայաստանում Բժշկի ընդունարանում Սալուտեմ 2.2021
Կանդիդոզ. urolog.am
Կանդիդոզ. urolog.am

Կանդիդոզը միզասեռական օրգանների սնկային (candida) ախտահարումն է։ Որպես պայմանական ախտածին միկրոօրգանիզմ և մշտապես գտնվելով մաշկի և լորձաթաղանթի վրա, սնկերը կարող են երկար ժամանակ հիվանդություն չառաջացնել...

Վեներաբանություն
Covid-19-ը հղիության ժամանակ. «Նաիրի» ԲԿ մանկաբարձ-գինեկոլոգ Կարինե Սարգսյան. nairimed.com
Covid-19-ը հղիության ժամանակ. «Նաիրի» ԲԿ մանկաբարձ-գինեկոլոգ Կարինե Սարգսյան. nairimed.com

Ըստ համաճարակաբանության, վիրուսաբանության տվյալների՝ Covid-19-ի փոխանցումն ու ախտանիշները հղիների մոտ ընթանում են առանց առանձնահատկությունների՝ ինչպես բոլորի մոտ...

Հղիություն, ծննդաբերություն Պերինատոլոգիա, մանկաբարձություն և ուրո-գինեկոլոգիա
COVID-19: Հակամարմինների դերն օրգանիզմում․ հարցազրույց «Արմենիա» ՀԲԿ լաբորատորիայի վարիչ Անահիտ Հովհաննիսյանի հետ. armeniamedicalcenter.am
COVID-19: Հակամարմինների դերն օրգանիզմում․ հարցազրույց «Արմենիա» ՀԲԿ լաբորատորիայի վարիչ Անահիտ Հովհաննիսյանի հետ. armeniamedicalcenter.am

Ի՞նչ դեր ունեն հակամարմիններն օրգանիզմում:

Հակամարմինները կամ իմունոգլոբուլինները հատուկ սպիտակուցային նյութեր են, որոնք արտադրվում են...

COVID-2019. ի՞նչ է SARS-CoV-2-ը. «Սալուտեմ» ամսագիր
COVID-2019. ի՞նչ  է SARS-CoV-2-ը. «Սալուտեմ» ամսագիր

Չինացի վիրուսաբանները կարողացան ռեկորդային ժամկետներում վերծանել կորոնավիրուսի գենետիկական ինֆորմացիան։ Արդեն 2020-ի հունվարի 21-ին նրանք հրապարակեցին վիրուսի գենոմի կառուցվածքը, իսկ երեք օր անց...

Կորոնավիրուսը և նրա ախտորոշման անտիգենային թեստը. հարցազրույց «ԱՐՄԵՆԻԱ» ՀԲԿ մանրէաբանական լաբորատորիայի վարիչ Նարինե Մուրադյանի հետ. armeniamedicalcenter.am
Կորոնավիրուսը և նրա ախտորոշման անտիգենային թեստը. հարցազրույց «ԱՐՄԵՆԻԱ» ՀԲԿ մանրէաբանական լաբորատորիայի վարիչ Նարինե Մուրադյանի հետ. armeniamedicalcenter.am

Կորոնավիրուսային հիվանդությունը (COVID-19) վարակիչ հիվանդություն է, որի հարուցիչը նոր տիպի կորոնավիրուսն է:

COVID-19-ը դարձել է մեր ժամանակի մարտահրավերը՝ ազդելով կյանքի շատ ոլորտների վրա...

Բժշկի ընդունարանում
Կորոնավիրուսը` հղիության ժամանակ. tsnndatun.am
Կորոնավիրուսը` հղիության ժամանակ. tsnndatun.am

Ներկայում մոլորակի բնակչության հիմնական մասին հուզող հարցերն են. «Ինչպե՞ս խուսափել կորոնավիրուսով վարակումից» և «Տարած հիվանդությունից հետո առողջության համար ինչպիսի՞ հետևանքներ են կարող են լինել»...

Հղիություն, ծննդաբերություն Պերինատոլոգիա, մանկաբարձություն և ուրո-գինեկոլոգիա
Ե՞րբ է պետք անցնել համակարգչային տոմոգրաֆիա` կորոնավիրուսի ժամանակ. mednews.am
Ե՞րբ է պետք անցնել համակարգչային տոմոգրաֆիա` կորոնավիրուսի ժամանակ. mednews.am

Համակարգչային տոմոգրաֆիան համարվում է առաջնային ու կարևոր հետազոտություն կորոնավիրուսային թոքաբորբի ախտորոշման հարցում: Արթմեդ բժշկական կենտրոնի ճառագայթաբան, համակարգչային...

Ախտորոշում
ՀՀ ԱՆ. Ինչպե՞ս է ազդում պատվաստանյութը
ՀՀ ԱՆ. Ինչպե՞ս է ազդում պատվաստանյութը

Այս հոդվածը պատվաստանյութերի մշակման և տարածման մասին հրապարակումներից է: ԱՀԿ-ի բացատրական նյութերից իմացե՛ք ավելին պատվաստանյութերի մասին՝ թե ինչպես են արտադրվում ու ներգործում...

Իմունաբանություն
Ինչպե՞ս է COVID-19 վարակն ազդում տղամարդու պտղաբերության վրա. urolog.am
Ինչպե՞ս է COVID-19 վարակն ազդում տղամարդու պտղաբերության վրա. urolog.am

Արդյո՞ք վիրուսն ախտահարում է արական սեռական օրգանները։

Վիրուսն այնքան հեշտությամբ չի թափանցնում տղամարդու ամորձիներ, որքան` թոքեր կամ աղիներ...

ՏՂԱՄԱՐԴ: Հիվանդություններ Ուրո-անդրոլոգիա
Օրգանիզմում առկա մակաբույծներին ոչնչացնող մթերքներ
Օրգանիզմում առկա մակաբույծներին ոչնչացնող մթերքներ

Աշխարհի բնակչության կեսից ավելին տառապում է այդ մակաբուծային հիվանդությունների պատճառով: Մակաբույծների դեմ պայքարում օգնում են լայն տարածում ստացած բնական միջոցները...

Դեղաբույսեր Ավանդական բուժման մեթոդներ և միջոցներ

Notice: Undefined index: HTTP_X_FORWARDED_FOR in /sites/med-practic.com/classes/flud_class.php on line 33

ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԸ