Նորածնային աուդիոլոգիական սկրինինգի անհրաժեշտությունը ՀՀ-ում

Ծանրալսության ախտորոշումը և բուժումը շարունակում է հանդիսանալ արդիական խնդիր օտո­րինոլարինգոլոգիայում:

Չնայած, օտովիրաբուժության հաջողությունների, ժամանակակից դիագնոստիկ սարքավորումների, լսողական սարքերի ներդրումների, լսողության խա­նգա­րումներով հիվանդները հանդիպում են բավա­կանին մեծ քանակւթյամբ` հատկապես մանկական տարիքի երեխաներ և դեռահասներ:

Երեխայի կյանքի առաջին տարիները հան­դիսանում են կրիտիկական՝ խոսքի, ճանաչողական և սոցիալ-հասարակական վիճակի զարգացման համար:

Մինչև օրս լսողության խանգարումներով երեխաներին վաղ ուշադրություն ցուցաբերողները հանդիսանում են ընտանիքի անդամները, որոնցից շատերը գիտակ չեն հնարավոր բարդությունների մասին և թե ինչպես պետք է վարվել տվյալ երեխաների հետ: Այսօր բոլորի կողմից ընդւնված է այն փաստը, որ եթե լսողության խանգարումով երեխան ստանում է համապա­տասխան ձայնաուժեղացում 6 ամսեկան հասակից, ապա նրա hոգեհուզական և խոսակցական զար­գա­ցումը չի տարբերվում առողջ հասակակցից:

Այդ պատճառով շատ կարևոր է վաղ շրջանում լսողու­թյան խանգարումների հայնաբերումը, որը հնարա­վորություն է տալիս ժամանակին ճիշտ կազմա­կերպել բուժումը (լսողապրոթեզավորում կամ կոխլեար իմպլանտացիա) և հետագա վերականգնողական միջոցառումները, որպեսզի երեխան լինի լիարժեք ադապտացված հասարակության մեջ՝ լսողական և խոսակցական հնարավորություններով: Երեխայի մոտ չհայտնաբերված կամ ուշ հայտնաբերված լսողության խանգարումները բերում են երեխայի մտավոր, սոցիալ – հասարակական զարգացման խանգարմանը և վերջապես խուլհամրության զարգացմանը:

Լսողու­թյան խանգարման հայտնաբերումը երեխաների մոտ անհրաժեշտ է սկսել նորածնային տարիքից, որը հնարավորություն է տալիս ժամանակին հայտնաբերել խանգարումները, սկսել վերականգնողական միջոցա­ռում­ները և երեխային ընդգրկել խոսակցական միջա­վա­յրում: Վաղ ախտորոշման առավել արդյունավետ եղանակը նորածնային սկրինինգն է, որից հետո կազմակերպած վաղ, լիարժեք բուժումը:

2006թ.-ից Էրեբունի բ/կ-ի LOR բաժանմունքում կատարվել է 1 օրեկանից մինչև 10 տարեկան երեխաների աուդիոլոգիական հետազոտություն Fisher Zoth ֆիրմայի ECNO-SCREEN սկրինինգային սարքով: Կատարվել է օտոակուստիկ էմիսսիայի, կարճ լատենտային լսողական հարուցված պոտենցիալների (մինչև 55dB нПс ինտենսիվությամբ) գրանցում:

Հետազոտությունը կատարվել է բնական քնի ժամանակ: Հետազոտվել են 288 երեխա, որոնցից 50-ի մոտ հայտնաբերվել է նորմալ լսողություն, 238 երեխա­ների մոտ հայտնաբերվել է լսողության խանգարում: Պատճառները եղել են բնածին և ձեռք բերովի: Այս սարքով հետազոտության առավելությունը հանդի­սանում է այն, որ պարզ է, կատարվում է բնական քնի ժամանակ, արագ` 10 րոպեի ընթացքում և օբյեկտիվ է:

Լսողության խանգարում հայտնաբերված երեխա­ները անցել են մնացած անհրաժեշտ հետազոտությունները` իմպենդանսոմետրիա, կարճ լատենտային լսողական հարուցված պոտենցիալների (մինչև 110dB ինտենսիվությամբ) գրանցում, արդյուն­քում 238 երեխաներից 125-ի մոտ հայտնաբերվել է 4-րդ աստիճանի սենսոնևրալ ծանրալսություն, 54-ի մոտ` 2 րդ - 3-րդ աստիճանի սենսոնևրալ ծանրալսություն, 2-ի մոտ` աուդիտոր նեյրոպաթիա, 57-ի մոտ` կոնդուկտիվ ծանրալսություն: Ախտորո­շու­մը ճշտելուց հետո կատարվել է համապատասխան բուժում:

Սենսոնևրալ ծանրալսությամբ երեխաներին կատարվել է լսողապրոթեզավորում, պարապմունքներ սուրդոմանկավարժի հետ և մինչև 4 տարեկան 4-րդ աստիճանի սենսոնևրալ ծանրալսությամբ երեխաները նախապատրաստվում են վիրահատության՝ կոխլեար իմպլանտացիային:

ՀՀ-ում աուդիոլոգիական սկրինինգի լայն ներդրումները հնարավորություն կտան հետազոտել և հսկողության տակ ընդգրկել յուրաքանչյուր նորածնին: Հաշվի առնելով այդ ամենը նախատեսվում է նորածնային լսողության սկրինինգը ներդնել ՀՀ-ում մի քանի փուլերով: Սկզբնական շրջանում ծրագիրը կիրականացվի Երևանի 4 ծննդատներում, այնուհետև ծրագրի մեջ կընդգրկվեն Երևանի բոլոր ծննդատները, հետագայում ՀՀ բոլոր մարզկենտրոնների ծննդա­տները:

Լսողության խանգարումով երեխաների վաղ հայտնա­բերումը մեզ հնարավորություն կընձեռնի ճիշտ կազմակերպել բուժումը (լսողապրոթեզավորում կամ կոխլեար իմպլանտացիա) և հետագա վերակա­ն­գնո­ղական միջոցառումները, որպեսզի երեխան լինի լիարժեք ադապտացված հասարակության մեջ` լսողա­կան և խոսակցական հնարավորություններով:

Առաջին փուլում հետազոտությունը (օտոակուստիկ էմիսսիա) կատարվելու է ծննդատանը 36-48 ժամվա ընթացքում: Եթե առաջին փուլում կհայտնաբերվեն ԼԽԿ-ով նորածիններ, ապա նրանք կընդգրկվեն դիսպանսեր հսկողության տակ տվյալ մասնագետի կողմից: Դիսպանսեր հսկողությունը իրականացվելու է հետազոտման երկրորդ և երրորդ փուլերով:

Երկրորդ փուլում 3 ամսեկան երեխաները հետա­զոտվելու են Էրեբունի բ/կ-ի Կոխլեար իմպլա­ն­տա­ցիայի կենտրոնում և Արաբկիր բ/կ-ի Հանրա­պե­տական մանկական աուդիոլոգիական կենտրոնում: Կատար­վելու է օտոակուստիկ էմիսսիա, եթե հայտնա­բերվեն ԼԽԿ-ով երեխաներ, ապա նրանք կհետազոտման երրորդ փուլում:

Երրորդ փուլում 6 ամսեկան երեխաները հետազոտվելու են Էրեբունի բ/կ-ի Կոխլեար իմպլանտացիայի կենտրոնում և Արաբկիր բ/կ-ի Հանրապետական մանկական աուդիոլոգիական կեն­տրո­նում, կատարվելու է լիակատար աուդիոլո­գի­ական հետազոտություն (OAE, DPOAE իմպենդա­ն­սո­մե­տրիա, կարճ լատենտային լսողական հարուցված պոտենցիալների գրանցում) լսողության խանգարման վերջնական ախտորոշման համար:

Ռիսկի գործոններով երեխաները կընդգրկվեն հսկողության տակ մանկաբույժի և ծնողների կողմից, որոնք կտեղեկացվեն երեխայի կյանքի առաջին տարիների ընթացքում հանդիպող լսողական ռեակցիաների մասին և կկատարվի համապատասխան հետազո­տություններ: Լխ-ով երեխաները կստանան համապա­տաս­խան բուժում` լսողության վաղ պրոթեզավորում և պարապմունքներ սուրդոմանկավարժի հետ:

Այն երեխաները, որոնց ցուցված կլինի կոխլեար իմպլան­տացիա, կգտնվեն հսկողության տակ Էրեբունի բ/կ-ի Կոխլեար իմպլանտացիայի կենտրո­նում, որտեղ կիրականացվեն վիրահատությունները և հետագա վերականգնողական միջոցառումները հա­մա­պա­տասխան մասնագետների կողմից:

2004-ից ՀՀ-ում Էրեբունի բ/կ-ի Կոխլեար իմպլան­տացիայի կենտրոնում վիրահատվել են 21 երեխա, որոնցից 5-ը պոստլինգվալ,16-ը պրելինգվալ մինչև 4 տարեկան: Հետվիրահատական շրջանը ընթացել է հարթ, անցկացվել են վերականգնողական միջոցա­ռումները, արդյունքները համապատասխանում են նորմայի ստանդարտներին:

Այսպիսով, նշված բարդությունները կանխելու, և ԼԽ-ով երեխայի նորմալ զարգացումը ապահովելու համար անհրաժեշտ է տվյալ սարքով կատարել նորածինների աուդիոլոգիական սկրինինգ ծննդա­տանը երեխայի ծնվելուց հետո 36-48 ժամվա ընթացքում:

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ