Med-Practic
Նվիրվում է վաստակաշատ ուսուցիչ Գրիգոր Շահյանին

Իրադարձություններ

Հայտարարություններ

Մեր հյուրն է

Հրատապ թեմա

Այլ հոդվածներ

Ինքնասպանությունների ուսումնասիրությունը ք. Երևանում դատաբժշկական նյութերով

Ինքնասպանությունը կամ սուիցիդը (լատիներենից թարգմանաբար` sui caedere- ինքն իրեն սպանել)` ինքնուրույն, նպատակաուղղված, իր իսկ կողմից իրեն կյանքից զրկումն է, որպես կանոն ինքնակամ։ 

 

Ինքնասպանությունը հասարակայնության կարևորագույն խնդիրներից մեկն է։ Ինքնասպանությունն իր որոշակի տեղն է զբաղեցնում ընդհանուր մահացության մեջ։ Ինքնասպանության հետևանքով մահը համարվում է վաղաժամ։ Դատական բժշկության տեսանկյունից նշված խնդիրը միշտ եղել և մնում է կարևոր, քանզի ինքնասպանությունները պատկանում են բռնի մահվան խմբին և բոլոր դեպքերում համարվում են դատաբժշկական ուսումնասիրության առարկա։ Դատաբժշկագիտության մասնագետներն իրականացնում են ինքնասպանությունների, դրանց առաջացման, սուիցիդենտների ¥ինքնասպանություն կատարող անձ¤ ելքային վիճակի ուսումնասիրություն, ինչպես նաև ինքնասպանությունների կանխարգելման միջոցների կազմակերպում։ 

 

Ըստ Առողջապահության Համաշխարհային Կազմակերպության (ԱՀԿ) տվյալների` 19-րդ դարի սկզբից ամբողջ աշխարհում նկատվում է ինքնասպանությունների վիճակագրական տվյալների շարունակական աճ։ Ամեն տարի մոտ 1մլն. մարդ ինքնասպան է լինում, որից մոտ 280.000-ը բաժին է ընկնում Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությանը, 30.000-ը` Ռուսաստանի Դաշնությանը, 25.000-ը` Ճապոնիային, 20.000-ը` Ֆրանսիայի Հանրապետությանը, 10.000-ը` Ուկրաինային և այլն։ Ամեն օր աշխարհում ինքնասպան է լինում մոտ 3.000 մարդ։ Վերջին տասնամյակում երիտասարդության շրջանում նկատվում է ինքնասպանությունների թվի բարձրացում։ Կան ինքնասպանությունների բազմաթիվ պատճառներ, որոնցից են` հոգեկան հիվանդությունները (խանգարումները), կենցաղային հիասթափությունները, կրքերը, նյութական կորուստները, վախը պատժի հանդեպ, նվաստացած և կյանքից հագեցած (“կշտացած”) լինելը, ֆիզիկական (սոմատիկ) հիվանդությունները և այլն։ 

 

Գոյություն ունեն կյանքից հեռանալու տարբեր մեթոդներ։ Դրանք են` կախվելը (սեփական մարմնի ծանրության ազդեության ներքո պարանոցի օրգանների ճնշումը օղով), թունավորումը, հրազենային զենքից կրակելը, բարձունքից վայր ընկնելը, դանակահարությունը (սուր, ծակող, կտրող, ծակող-կտրող և այլ գործիքի միջոցով), ինքնահրկիզումը, որոշ դեպքերում նաև` կանխամտածված մեքենայի կամ գնացքի տակ նետվելը, խառը տիպի և այլն։ ԱՄՆ-ում, որտեղ համեմատաբար դյուրին է հրազենային զենքերի ձեռք բերումը, սուիցիդենտների մեծ տոկոսը կյանքից հեռանում են հենց այս մեթոդի օգնությամբ, իսկ այն երկրներում, որտեղ հրազենային զենքերի վաճառքն արգելվում է, այս մեթոդով կյանքից հեռանում է շատ ավելի քիչ մարդ։ 

 

Ինքնասպանություն կատարած անձանց մի մասի մոտ ծնողներից մեկը նախկինում իրագործել է ինքնասպանություն։ Սուիցիդենտների ճնշող մեծամասնությունը նախապես շրջապատին ինչ-որ կերպ հասկացնել է տալիս (տեղեկացնում է) իր նպատակների մասին, սակայն տեղեկացման մեթոդը շատ տարբեր է լինում, երբեմն էլ` քողարկված։ Ենթադրվում է, որ ինքնասպանության այն փորձերը, որոնք չեն ավարտվել մահով, մոտ 20 անգամ գերազանցում են ինքնասպանության դեպքերին։ 

 

Ըստ ԱՀԿ-ի, Հայաստանի Հանրապետությունում (ՀՀ) ամեն տարի միջին հաշվով ինքնասպան է լինում մոտ 2,3 մարդ` 100.000 բնակչության հաշվով, ինչը համարվում է ինքնասպանությունների համեմատաբար ցածր մակարդակ։ Համեմատության համար նշենք, որ ամենափոքր թիվն Եգիպտոսում է` 0,03 մարդ (100.000 բնակչության հաշվով), ամենամեծ թիվը Լիտվայում` 90,5 մարդ։ Ըստ կանխատեսումների, 2020 թվականին ամեն տարի աշխարհում ինքնասպան կլինի մոտ 1,5մլն. մարդ։ 

 

Աշխատանքի նպատակը


Երևանում ինքնասպանությունների ուսումնասիրությունը տարբեր չափանիշներով։ 

 

Նյութը և մեթոդները


Մեր կողմից ուսումնասիրվել են 2008թ. Երևանում արձանագրված ինքնասպանություններով պայմանավորված մահվան դեպքերը բազմաթիվ չափանիշներով, այն է` սեռ, տարիքային խումբ, ինքնասպանության կատարման օր, ամիս, շաբաթվա օր, տարվա եղանակ, ինքնասպանության կատարման վայր, ալկոհոլային հարբածության և թմրանյութերի հնարավոր առկայություն, ինքնասպանության կատարման մեթոդ։ Աշխատանքն իրականացվել է 2008թ. Երևանում գրանցված ինքնասպանությունների հետ կապված դատաբժշկական փաստաթղթերի ուսումնասիրության հիման վրա։ 2008թ. Երևանում գրանցվել է 82 ինքնասպանության դեպք։

 

 Ինքնասպանության կատարման մեթոդները բաժանել ենք հետևյալ խմբերի` կախվել, բարձունքից վայր ընկնել, հրազենային զենքի օգտագործմամբ, դանակահարություն, թունավորում, ինքնահրկիզում, խառը տիպի։ Առանձնացվել են հետևյալ տարիքային խմբեր` 1) 0-15, 2) 16-25, 3) 26-35, 4) 36-45, 5) 46-55, 6) 56-65, 7) 66 և ավելի։ 

 

Ինքնասպանության կատարման վայրը բաժանել ենք հետևյալ խմբերի` 1) սեփական տուն. այն դեպքերը, որոնք իրականացվել են սուիցիդենտի տանը, բնակարանում, տան կամ բնակարանի նկուղում, պատշգամբից, տանիքում, բակում, հողամասում, տնակում, գոմում և այլն), 2) այլ տուն. այն դեպքերը, որոնք իրականացվել են որևէ այլ տանը, բնակարանում, որտեղ սուիցիդենտը գրանցված չէ որպես տան, բնակարանի անդամ, այսինքն` այս խմբի մեջ կարող են մտնել սուիցիդենտի հարևանի, բարեկամի, ծանոթի կամ մեկ ուրիշի տունը, բնակարանը կամ վերջիններիս կից նկուղը, պատշգամբը, տանիքը, բակը, հողամասը, տնակը, գոմը և այլն), 3) իր աշխատավայր. այն դեպքերը, որոնք իրականացվել են սուիցիդենտի աշխատավայրում, հիմնարկությունում), 4) այլ աշխատավայր ¥այսինքն այլ աշխատավայր, որտեղ սուիցիդենտը չի աշխատում, այս խմբի մեջ մտնում են նաև զորամասեր, ՔԿՀ-ներ, բժշկական, ուսումնական հիմնարկություններ), 5) այլ վայր ¥այն վայրերը, որոնք չեն մտնում վերը նշվածներից ոչ մի խմբի մեջ. կամուրջներ, բարձունքներ, գերեզմանատներ, ջրային տարածքներ, անտառներ, սարեր, փողոցներ, հրապարակներ, այգիներ, ռեստորաններ, սրճարաններ, բազմաբնույթ ժամանցի կենտրոններ և այլն)։

 

 Ալկոհոլային հարբածության (էթանոլն արյան մեջ) հնարավոր առկայությունը բաժանել ենք հետևյալ խմբերի` 1) ալկոհոլի առկայությունը չի հետազոտվել (կասկած չի եղել), 2) ալկոհոլ չի հայտնաբերվել, 3) ալկոհոլի ազդեցության բացակայություն, 4) ալկոհոլի չնչին ազդեցություն, 5) թեթև աստիճանի ալկոհոլային հարբածություն, 6) միջին աստիճանի ալկոհոլային հարբածություն, 7) ծանր աստիճանի ալկոհոլային հարբածություն, 8) ալկոհոլային ծանր թունավորում։ 

 

Թմրանյութի հնարավոր առկայությունը բաժանել ենք հետևյալ խմբերի` 1) թմրանյութի առկայությունը չի հետազոտվել, 2) թմրանյութ չի հայտնաբերվել, 3) թմրանյութ հայտնաբերվել է։ 

 

Արդյունքներ 


Ըստ ուսումնասիրությունների` 82 դեպքից արական սեռին բաժին է ընկնում 65 դեպք, իգական սեռին` 17։ Ավելի շատ ինքնասպանության են դիմել 66 և բարձր տարիքային խմբից` 24, իսկ 0-15 տարիքային խմբում ոչ մի դեպք չի արձանագրվել։ Ինքնասպանության ամենաշատ դեպքերն արձանագրվել են օգոստոսին` 14, ամենից քիչ` փետրվարին` 1։ Ամենից շատ ինքնասպանություն կատարվել է ամսվա 7-րդ օրը` 7։ 10-րդ, 25-րդ, 31-րդ օրերին դեպք չի գրանցվել։ Ամենից շատ` շաբաթվա ուրբաթ օրը` 18, ամենից քիչ` երկուշաբթի օրը` 8։ Ամենից շատ տարվա եղանակներից` ամռանը` 26, ամենից քիչ` աշնանը` 11։ Ինքնասպանության վայրերից ամենից շատ` իր տանը` 43, իսկ իր աշխատավայրում` 0։

 

 Ինքնասպանության կատարման մեթոդներից 39-ը բաժին է ընկնում բարձունքից վայր ընկնելուն, կախվելու միջոցով ինքնասպան է եղել 25-ը, թունավորումից` 8-ը, դանակահարությունից` 4-ը, հրազենային զենքից` 3-ը, ինքնահրկիզումից` 1-ը, խառը տիպի ինքնասպանությունից` 2-ը։

 

 Դատաքիմիական ուսումնասիրությամբ ալկոհոլային հարբածության հնարավոր առկայությունը բաշխվել է հետևյալ կերպ` 1) ալկոհոլի առկայությունը չի հետազոտվել` 6, 2) ալկոհոլ չի հայտնաբերվել` 54, 3) ալկոհոլի ազդեցության բացակայություն` 1, 4) ալկոհոլի չնչին ազդեցություն` 2, 5) թեթև աստիճանի հարբածություն` 8, 6) միջին աստիճանի հարբածություն` 6, 7) ծանր աստիճանի հարբածություն` 1, 8) ալկոհոլային ծանր թունավորում` 4։

 

 Դատաքիմիական ուսումնասիրությամբ թմրանյութի հնարավոր առկայությունը բաշխվել է հետևյալ կերպ` 1) թմրանյութի առկայությունը չի հետազոտվել` 22, 2) թմրանյութ չի հայտնաբերվել` 58, 3) թմրանյութ հայտնաբերվել է ` 2։ 

 

Գրականություն


  1. Վարդանյան Շ. Ա., Նազարեթյան Կ. Լ. Դատական բժշկություն, Երևան, 1994; 457.
  2. Дмитриева Т.Б., Положий Б.С. Социальные и клинические проблемы суицидологии в системе мер по снижению преждевременной смертности и увеличению продолжительности жизни населения - // Вестник Российской академии медицинских наук։ ежемесячный научно-теоретический журнал. - 2006. - N8. - С. 18-22.
  3. Невмятулин A.Ш. Комплексное исследование самоубийств в Республике Марий Эл. Автореферат, 2007. 
  4. Пашинян Г.А. К истории вопроса о ‚дегенеративныхե изменениях черепа и теории врожденного самоубийцы. Современные вопросы судебной медицины и экспертной практики. - Ижевск։ Экспертиза, 1998. - Вып. 10. - С. 310-315.
  5. Brent, D.A., Oquendo, M., Birmaher, B., Greenhill, L., Kolko, D., Stanley, B., Zelazny, J., Brodsky, B., Bridge, J., Ellis, S., Salazar, J.O., Mann, J.J. Familial pathways to early-onset suicide attempt։ risk for suicidal behavior in offspring of mood-disordered suicide attempters. Arch Gen Psychiatry. 2002;59։801-807.

Հեղինակ. Ա. Բ. Դալլաքյան. ՀՀ ԱՆ Դատաբժշկական գիտագործնական կենտրոն
Սկզբնաղբյուր. Գիտական բժշկության հանդես ԱԱԻ 4.2009
Աղբյուր. med-practic.com
Հոդվածի հեղինակային (այլ սկզբնաղբյուրի առկայության դեպքում՝ էլեկտրոնային տարբերակի) իրավունքը պատկանում է med-practic.com կայքին
Share |

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ

Կարդացեք նաև

Թթենու (Morus) տերեւների քիմիական կազմը, դեղաբանական նշանակությունը և կիրառումը

Բանալի բառեր. թթենու տերեւներ, դեղաբանական նշանակությունը եւ կիրառումը

Թթենին մորացե (Moraceae, թթենազգիներ) ընտանիքին պատկանող բազմամյա տերևաթափ ծառ է 10-15մ բարձրությամբ: Ծաղկում է մայիս հունիս ամիսներին: Պտուղները հասունանում են օգոստոս-սեպտեմբեր ամիսներին...

Դեղաբույսեր Մեդիցինսկիյ Վեստնիկ Էրեբունի 2.2012 (50)
Կերակրող մայրերի սննդային օրաբաժինների հիգիենիկ գնահատականը

Կնոջ մոտ ծննդաբերությունից հետո սկսվում է լակտացիայի շրջանը։ Այն ֆիզիոլոգիական վիճակ է, որի ժամանակ կնոջ օրգանիզմի կողմից սննդանյութերի և էներգիայի նկատմամբ պահանջն ավելի է մեծանում...

Երեխայի սնուցումը
Դասագիրք մասնագետների համար
Դասագիրք մասնագետների համար

XXI դարում ներդրվել են ատամնաբուժական կրթության և ակադեմիական գիտության նոր ու առաջադեմ մեթոդներ, որոնք  աստիճանաբար հայտնվում են նաև Հայաստանում...

Ստոմատոլոգիա Առողջապահության լրատու 1.2010
Արտագնա ցիկլային պարապունքների ընթացքում բացահայտված առողջապահական կառույցների թերությունները` աղետներին նախապատրաստման ուղղությամբ

Ի կատարումն ՀՀ Առողջապահության նախարարության «Քաղաքացիական պաշտպանության և արտակարգ իրավիճակներում ՀՀ բնակչության առողջության պաշտպանության ուղղությամբ 2008 թ. հիմնական միջոցառումների մասին» 14. 01. 2008 թ. թիվ 26-Ա հրամանի...

Առաջին նախաբժշկական օգնություն Հրատապ թեմա Հայաստանում Գիտական բժշկության հանդես ԱԱԻ 2.2009
Տարեց առնետների հիպոկամպ-կախյալ իմացական որոշ ցուցանիշների տեղաշարժերը սակավաշարժության պայմաններում

Բանալի բառեր. սակավաշարժություն, ճառագայթաձև լաբիրինթոս, երկարատև և աշխատանքային հիշողություն 

Շարժողական ակտիվության սահմանափակումը` սակավաշարժությունը (ՍՇ), ժամանակակից մարդու կյանքում տարածված ռիսկի գործոն է (սթրեսոր): Գրականության տվյալները վկայում են...

Հայաստանի բժշկագիտություն 1.2009
Ալավերդի քաղաքի պղնձաձուլական գործարանի շրջակա միջավայրի աղտոտվածությունը վնասակար նյութերով և դրա բժշկակենսաբանական հետևանքները

Բանալի բառեր. շրջակա միջավայր, աշխատանքի հիգիենա, պղինձ, կապար, մոլիբդեն, հիվանդացություն

Բազմամետաղային հանքերից պղնձի արդյունահանումը, հանքաքարի հարստացումը, խտանյութից պղնձի կորզումը և մաքուր մետաղի ստացումը Հայաստանի արդյունաբերության առաջատար ճյուղերից է...

Հայաստանի բժշկագիտություն 3.2008
ԵՊԲՀ ուսանողների առողջական վիճակի համեմատական վերլուծությունը 25 տարիների դինամիկայում

Բանալի բառեր. ուսանող, առողջական վիճակ, ֆիզիկական զարգացում  

Բարձրագույն ուսումնական հաստատությունում սովորելն ուղեկցվում է ուսանողների շրջանում հարմարվողական մեխանիզմների բարդ պրոցեսներով, օրգանիզմի բոլոր համակարգերի լարվածությամբ...

Հայաստանի բժշկագիտություն 3.2008
Սակավաշարժության պայմաններում վիտամին E-ի երկարատև ներմուծումների խթանող ազդեցությունը ճարպերի գերօքսիդացման գործընթացների վրա

Բանալի բառեր. սակավաշարժություն, հիպոթալամուս, ճարպերի գերօքսիդացում, վիտամին E 

Քաղաքակիրթ երկրներում ժամանակակից կենսակերպը բնութագրվում է սթրեսային ազդեցությունների հզոր աճով, որտեղ հատկապես կարևորվում է շարժողական ակտիվության սահմանափակման դերը` պայմանավորված օրգանիզմի վրա ախտաբանական ազդեցության բազմազանությամբ [1, 16, 25]...

Հայաստանի բժշկագիտություն 2.2008
Վիրտուալ պրոթեզների նեյրոնային կառավարում

Բանալի բառեր.  էլեկտրոմիոգրաֆիա, արհեստական նեյրոնային ցանց, ուժեղացուցիչ, փոխանջատվող ֆիլտր, ամպլիտուդա, մակերևութային էլեկտրոդներ

Պրոթեզների կառավարման ամենաբնական ուղին պետք է նույնը լինի, ինչ-որ ձեռքի կառավարման ժամանակ, այսինքն` նեյրոնային կառավարումով այն նյարդերի օգնությամբ, որոնք ստեղծված են ձեռքի կամ դաստակի կառավարման համար...

Հայաստանի բժշկագիտություն 1.2008
ՀՀ Արտակարգ իրավիճակների և աղետների արձագանքման համակարգի խնդիրների ուսումնասիրությունը

2008 թվականի ապրիլից Առողջապահության հա­մաշ­խարհային կազմակերպության հետ մեկտեղ ուսում­նասիրվել է Հայաստանի Հանրապետությունը պատրաստվածությունը այս կամ այն արտակարգ իրավիճակներին դիմակայելու և դրանց հետևանքները արդյունավետ վերացնելու: Առանձնացվել են երկու ուղղություններ. առաջինը՝ տեսական, փաստա­թղթա­յին բնույթ ունեցող...

Առաջին բժշկական օգնություն Մեդիցինսկիյ Վեստնիկ Էրեբունի 3.2008 (35)
Նեյրոնային մշակված ազդանշաններով նեյրոպրոթեզների օպերատիվ ադապտացիան

Բանալի բառեր. երկրորդական ազդանշանային աղբյուր, օպերատիվ ադապտացիոն սխեմա, նեյրոպրոթեզ, Պուասոնյան պրոցես, Գամմա ֆունկցիա, Մոնտե-Կառլոյի  պրոցեդուրա, կառավարող ազդանշան, նեյրոֆիզիոլոգիական տվյալներ

Փորձերը նկարագրում են, թե ինչպես պրոթեզային սարքը  կարող է կառավարվել ուղեղի ազդանշանների կողմից: Այնուամենայնիվ, կայուն, շարունակական օգտագործման մեջ նեյրոպրոթեզները կարող են տուժել հիմնականում գրանցված ազդանշանի շարժունակությունից...

Հայաստանի բժշկագիտություն 4.2007
Աշխատանքի հիգիենայի խնդիրները մաքուր երկաթի գործարանի նոր նյութերի արտադրություններում

Բանալի բառեր. աշխատանքի հիգիենա, մոլիբդենի, ֆերոմոլիբդենի, կալիումի պերռենատի արտադրություններ

Ժամանակակից տեխնիկական առաջընթացը անշեղորեն կապված է մետալուրգիական արդյունաբերության զարգացման մասնավորապես բարձրորակ պողպատների մետաղների բարդ համաձուլվածքների արտադրության նոր նյութերի օգտագործման ընդլայնման հետ...

Հայաստանի բժշկագիտություն 3.2007
Աուտոբորբոքային հիվանդություններ

Բանալի բառեր. աուտոբորբոքային հիվանդություններ, պիրին, կրիոպիրին, մևալոնատ կինազ, PYD, IgD, ASC, TNF, IL-1, NFkB, ապոպտոզ

Աուտոբորբոքային հիվանդությունները համակարգային բորբոքային խանգարում-ների նոր դասակարգումն է, որոնք բնորոշվում են կրկնվող, այսպես կոչված առանց պատճառի ի հայտ եկող բորբոքային նոպաներով...

Մեդիցինսկիյ Վեստնիկ Էրեբունի 3.2007 (31)
Պատերազմական գործողությունների ժամանակ ռազմաբժշկական ստորաբաժանումների կազմակերպչական կառուցվածքի կատարելագործման մասին

Բանալի բառեր. բժշկական ապահովում, բժշկական հատուկ ուժեղացված ջոկատ

Աղետների և պատերազմական գործողությունների ժամանակ առաջացած մասսայական վնասվածքների դեպքում հատկապես կարևոր է ճիշտ կազմակերպել բնակչությանը ցուցաբերվող առաջին բուժօգնությունը, վերականգնել նրանց աշխատունակությունը, նվազեցնել սանիտարական կորուստների թիվը: Այս խնդիրը այսօր էլ բոլոր երկրների համար չի կորցրել իր արդիականությունը, նշանակությունը և գտնվում է պետության ուշադրության կենտրոնում...

Մեդիցինսկիյ Վեստնիկ Էրեբունի 1-4.2005 (21-24)

ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԸ