Մոդիֆիկացված ցիտրուլինացված վիմենտինի հանդեպ հակամարմինների և այլ սպեցիֆիկ աուտոհակամարմինների կլինիկական նշանակությունը և համեմատական բնութագիրը ռևմատոիդ արթրիտի ժամանակ

Բանալի բառեր` ռևմատոիդ արթրիտ, աուտոհակամարմիններ, ցիտրուլինացիա, լատեքս-ագլյուտինացիա, ռևմատոիդ գործոն, հակամարմիններ մոդիֆիկացված ցիտրուլինացված վիմենտինի հանդեպ (anti-MCV)

Ներածություն

Ռևմատոիդ արթրիտը (ՌԱ) անհայտ էթիոլոգիայի աուտոիմուն խրոնիկ բորբոքային հիվանդություն է, որը բնութագրվում է էրոզիվ արթրիտի զարգացմամբ և ներքին օրգանների սիստեմային բորբոքային ախտահարմամբ [2]: ՌԱ-ի վաղ ախտորոշումը և արդյունավետ բուժման ընտրությունը ռևմատոլոգիայի գերխնդիրներից են, քանի որ հիվանդությունը բերում է վաղ հաշմանդամեցման, մահացության բարձր ցուցանիշի, որոնք էլ հանգեցնում են էական սոցիալ – տնտեսական ծախսերի [4]:

ՌԱ-ի վաղ ախտորոշման գործում կարևոր նշանակություն ունի բարձր զգայունություն և սպեցիֆիկություն ունեցող սերոլոգիական մարկերների հայտնաբերումը լաբորատոր թեստերի միջոցով:

Զգայունությունը լաբորատոր թեստի դրական արդյունքների քանակն է միևնույն հի-վանդությամբ տառապող հիվանդների մոտ: Սպեցիֆիկությունը լաբորատոր թեստի բացասական արդյունքն է տվյալ հիվանդությունը չունեցող հիվանդների մեծամասնության մոտ [3]:

ՌԱ-ի ժամանակ կարող են հայտնաբերվել մոտ 50 տեսակի տարաբնույթ աուտոհակամարմիններ, սակայն նրանցից միայն մի քանիսն են հանդիսանում, հիվանդության սերոլոգիական մարկերներ [1]:

 ՌԱ-ի ժամանակ հայտնաբերված առաջին աուտոհակամարմինը ռևմատոիդ գոր-ծոնն է (ՌԳ): 1800թ. Ավգուստին- Յակուբ- Լանդռե –Բովեն առաջին անգամ տվել է պաթոլոգիայի կլինիկական նկարագիրը: 1858 թ. Գարոն առաջարկել է ՌԱ տերմինը և 1892 թ-ին տարանջատել է այն պոդագրայից: 1940թ. առաջին անգամ ՌԱ-ով հիվանդի արյան մեջ հայտնաբերվել է ՌԳ-ը Վաալերի և Ռոուզի կողմից, որն էլ հիմք է հանդիսացել ենթադրելու ՌԱ-ի պաթոգենեզի հիմքում աուտոիմուն մեխանիզմների մասնակցության մասին [17]:

ՌԳ-ը իմունոգլոբուլին է (IgM, IgG, IgA) ընդդեմ IgG-ի Fc ֆրագմենտի [19]: Կլինիկական պրակտիկայում ավելի հաճախ որոշվում է IgM: Լաբորատորիաներում ՌԳ-ը որոշվում է մի քանի մեթոդներով` ագլյուտինացիոն թեստերի, նեֆելոմետրիայի և իմունաֆերմենտա-յին անալիզի միջոցով (ԻՖԱ): ԻՖԱ-ի զգայունությունը ՌԳ-ի հայտնաբերման համար ամենաբարձրն է, քանի որ այս մեթոդով արյան մեջ հայտնաբերվում են և′ IgM, և′ IgG, և′ IgA:

 ՌԱ-ի ախտորոշման և հետագա վարման գործում ՌԳ-ի որոշման առավելություններն են.

• ՌԳ-ը մինչ օրս ՌԱ-ի հիմնական լաբորատոր ախտորոշման մեթոդն է, ինչը հիմք է հանդիսացել առանձնացնելու ՌԱ-ի երկու կլինիկաիմունաբանական տարատեսակներ` սերոպոզիտիվ և սերոնեգատիվ:
• 1987թ. ԱՌԿ-ի (Ամերիկյան Ռևմատոլոգների Կոլեգիա) կողմից այն ընդգրկվել է ՌԱ-ի ախտորոշման 7 չափանիշների մեջ [5]:
• IgM-ի առկայությունը ՌԱ-ի ժամանակ կապված է հիվանդության ավելի ծանր ընթացքի հետ: Կան տվյալներ, որոնք վկայում են այն մասին, որ IgM-ի մակարդակն արյան մեջ իջնում է anti- TNFα (anti -Tumor Necrosis Factor α) և anti- B բջջային թերապիայի ազդեցությամբ [7,18]:
• IgA-ի առկայությունը ասոցացվում է ՌԱ-ի ավելի ծանր ձևի հետ, anti- TNFα թերապիայի հանդեպ կայունության և ոչ ադեկվատ կլինիկական պատասխանի մարկեր է [12]:
• IgG-ի հայտնաբերումն ասոցացվում է ռևմատոիդ վասկուլիտի հետ [10]:

Միևնույն ժամանակ, ՌԳ-ի որոշումը ունի մի շարք սահմանափակումներ. 

• ՌԱ-ի ախտորոշման համար ՌԳ-ի զգայունությունը կազմում է շուրջ 70% (տատանվելով 60-80% սահմնաններում` կախված արյան մեջ ՌԳ-ի տիտրից), իսկ սպեցիֆիկությունը` 60%, որը բավականին ցածր է [1]:
• ՌԳ-ի տիտրը չի կորելացվում ՌԱ-ի ակտիվության հետ և խորհուրդ չի տրվում օգտագործել հիվանդության ակտիվությունը գնահատելու համար [5]:
• Չնայած իր անվանը, ՌԳ-ը անգամ բարձր տիտրով սպեցիֆիկ չէ ՌԱ-ի համար: Այն հանդիպում է նաև այլ ռևմատիկ (համակարգային կարմիր գայլախտ, համակարգային սկլերոդերմիա, պոլիմիոզիտ, Շյոգրենի հիվանդություն և այլն) և ոչ ռևմատիկ հիվանդությունների (տուբերկուլոզ, հեպատիտ B և C, լյարդի ցիրոզ, սիֆիլիս և այլն) ժամանակ, նաև առողջ մարդկանց, հատկապես տարեցների մոտ` մինչև 15% դեպքերում:
• Հիվանդության դեբյուտում այն հայտնաբերվում է ընդամենը հիվանդների 25%-ի մոտ [1,3,16]:

ՌԳ-ի`որպես ՌԱ-ի լաբորատոր ախտորոշիչ անկատար մեթոդ լինելը պատճառ հանդիսացավ իմունագենետիկ մարկերների հանդեպ մեծ հետաքրքրության առաջացմանը` ուղղված ավելի բարձր զգայունություն և սպեցիֆիկություն ունեցող մարկերների լաբորատոր ախտորոշիչ մեթոդների հայտնաբերմանը:

Ցիտրուլին պարունակող աուտոանտիգեն-ների հայտնաբերումը ՌԱ-ի ժամանակ վերջին տարիների ռևմատոլոգիայում սերոլոգիա-կան ախտորոշման բնագավառում կարևոր հայտնագործություններից է:

Ցիտրուլինը ոչ ստանդարտ ամինաթթու է, քանի որ ներգրավված չէ օրգանիզմում սպիտակուցի սինթեզին: Ցիտրուլինացված սպիտակուցները առաջանում են միայն պոստտրանսլյացիոն մոդիֆիկացիայի ընթացքում, արգինինային մնացորդների փոխակերպման ժամանակ ցիտրուլինի դեզամինացիայի հետևանքով: Պրոցեսը կարգավորում են պեպտիդիլ-արգինին-դեզամինազա ընտանիքի ֆերմենտները (Peptidyl arginine desaminase` PAD) կալցիումի իոնների ներկայությամբ, որն էլ բերում է սպիտակուցի կառուցվածքի փոփոխմանը: Քանի որ ցիտրուլինը չեզոք ամինաթթու է, ուստի բարձրացած է նրա հիդրոֆոբությունը, որն էլ բերում է մոդիֆիկացված սպիտակուցի իմունագենության բարձրացմանը [16] (նկ. 1):

Նկ. 1. Սպիտակուցի ցիտրուլինացիան

Ցիտրուլինացիան ֆիզիոլոգիական գործընթաց է, որն անհրաժեշտ է ապոպտոզի ժամանակ ներբջջային սպիտակուցների քայքայման համար: ՌԱ-ով հիվանդների մոտ բորբոքված սինովիալ թաղանթում ավելանում է PAD-ի կոնցենտրացիան և ակտիվությունը, որն էլ բերում է ցիտրուլինացված սպիտակուցների քանակի կտրուկ ավելացմանը:

PAD-ի հիմնական աղբյուր են հանդիսանում լեյկոցիտները, որոնց քանակը ՌԱ-ով հի-վանդների սինովիալ հեղուկում կտրուկ ավելացած է: Վերջիններիս քայքայման հետևանքով տեղի է ունենում ֆերմենտի ակտիվ արտազատում:

Ցիտրուլինացիան նաև իր հերթին նպաստում է բորբոքման խորացմանը: Վերջինիս հավաստիությունը ապացուցված է դեռևս լաբորատոր կենդանիների վրա [14]:

Ցիտրուլինացիայի ենթարկվող սպիտակուցներից են`ֆիլագրինը, վիմենտինը, երկրորդ տիպի կոլագենը, α-էնոլազան, որոնք էլ և ցիտրուլինացիայից հետո դառնում են թիրախ աուտոհակամարմինների համար: Երկրորդ տիպի կոլագենի և α-էնոլազայի հանդեպ աուտոհակամարմինների կլինիկական նշա-նակությունը ՌԱ-ի ժամանակ դեռևս գտնվում է հետազոտման փուլում, և վերջնական արդյունքները դեռևս ամփոփված չեն [1]:

Ցիտրուլինացված անտիգենների հանդեպ առաջին աուտոհակամարմիններին են պատ-կանում են 1964թ. հայտնաբերված ՀՊԳ-ը (հակապերինուկլեար գործոն) և 1979թ. հայտ-նաբերված ՀԿՀ-ը (հակակերատինային հակամարմիններ): 1993թ. մի խումբ Ֆրանսիացի գիտնականներ պարզել են, որ դրանք երկուսն էլ ուղղված են նույն անտիգենային թիրախի դեմ: Դա ցիտրուլինացված սպիտակուց ֆիլագրինն է, որն էլ պատճառ հանդիսացավ նրանց ընդգրկելու մեկ ընտանիքի մեջ և նրանց դեմ արտադրված հակամարմինները անվանել հակաֆիլագրինային հակամարմիններ (ՀՖՀ) [1]:

ՀՖՀ-ի հիմնական թիրախը պրոֆիլագրինն է, որն իրենից ներկայացնում է ֆոսֆորիլացված պոլիպեպտիդ` բաղկացած 10-12 ֆիլագրիններից` բաժանված իրարից լինկերներով: Սպիտակուցը, ենթարկվելով մասնակի պրոտեոլիզի, լիցքավորվում է դրական և ցիտրու-լինացվում է, ինչի հետևանքով դառնում է անտիգենային թիրախ ՀՖՀ-ի համար (նկ. 2):

Նկ. 2. Ֆիլագրինի և նրա հանդեպ արտադրված հակամարմինների փոխադարձ կապը

Այս երկու աուտոհակամարմինների որոշումը այդպես էլ լայն տարածում չգտավ ՌԱ-ի լաբորատոր ախտորոշման համար: Չնայած ՀՊԳ-ը հաճախ հայտնաբերվում է հիվանդության վաղ շրջանում և ունի բարձր սպեցիֆիկություն`մինչև 95%, այն ունի շատ ցածր զգայունություն` 55-70%: Լաբորատորիայում որոշվում է անուղղակի իմունաֆլյուորեսցենցիայի միջոցով, որի արդյունքները դժվար է ստանդարտեցնել և մեկնաբա-նել, իսկ անտիգենային սուբստրատը բավարար քանակով առկա է միայն 5 % առողջ դոնորների մոտ: ՀԿՀ –ին բնորոշ է շատ ցածր զգայունություն`40-60%, ինչի հետևանքով ՌԱ-ի լաբորատոր ախտորոշման համար այն կիրառում չի գտել [11]:

2001թ. մշակվեց աուտոհակամարմինների որոշման մեթոդ, որտեղ որպես անտիգենային սուբստրատ օգտագործվեց ցիկլիկ ցիտրուլին պարունակող պեպտիդ, որը սինթետիկ պեպտիդ է: 40 ցիտրուլինացված պեպտիդների ուսումնասիրման հետևանքով հնարավոր եղավ առանձնացնել հիմնական իմունադոմինանտ էպիտոպը, որը բաղկացած էր 19 ամինաթթուներից: Սերինի փոխարինումը ցիստեինի բերում է նոր պեպտիդի առաջացման, որը պարունակում է ցիստեինային կամրջակ կամ ցիկլիկ ցիտրուլինացված պեպտիդ, սա էլ բարձրացնում է հակամարմինների խնամակցությունը այդ անտիգենի հանդեպ: Վերը նշված հակամարմինները անվանվեցին ցիկլիկ ցիտրուլինացված պեպտիդի հանդեպ հա-կամարմիններ (anti-Cyclic Citrullinated Pepti-des; anti-CCP):

Anti-CCP ունի մի շարք առավելություններ նախորդ սերնդի աուտոհակամարմինների նկատմամբ.

• նրա սպեցիֆիկությունը հասնում է 95%, իսկ զգայունությունը` 80%-ի,
• հիվանդության վաղ շրջանում հանդիպում է հիվանդների շուրջ 40-50%-ի մոտ [11,13,15],
• նրա առկայությունը ասոցացվում է հիվանդության ծանր ընթացքի հետ,
• ՌԱ-ի ժամանակ հոդերի վաղ էրոզիվ ախ-տահարման պրեդիկտոր է,
• վաղ համալիր բուժման սկսման չափանիշ է [15]:
• Anti-CCP թերի կողմերից են.
• այն չի կարող օգտագործվել որպես հիվանդության ակտիվության և բուժման արդյունավետության մարկեր [12]:
• հանդիպում է շարակցական հյուսվածքի այլ համակարգային հիվանդությունների ժամանակ (համակարգային կարմիր գայլախտ, համակարգային սկլերոդերմիա, Շյոգրենի համախտանիշ) [15]:
• ցիկլիկ ցիտրուլին պարունակող պեպտիդը ունի դետեկցիայի համար ընդամենը 2 հնարավոր էպիտոպ, ինչի հետևանքով էլ հիվանդության վաղ շրջանում այն հայտ-նաբերվում է ընդամենը հիվանդների շուրջ 50%-ի մոտ:

Այս բոլորը խթան հանդիսացան նոր և ավելի լիարժեք աուտոհակամարմինների որոնման համար:

2004 թ. մշակվեց մեթոդ, որով հայտնաբեր-ում էին վիմենտինի հանդեպ մոդիֆիկացված ցիտրուլինացված հակամարմիններ, որով էլ սկիզբ դրվեց ՌԱ-ի ժամանակ վերջին սերնդի աուտոհակամարմինների հայտնաբերմանը: 

Վիմենտինը օրգանիզմում բավականին տարածված բնական սպիտակուց է: Նախկինում այն հայտնի էր որպես Sa սպիտակուց, որը հայտնաբերվել էր դեռևս 1994թ. ՌԱ-ով հիվանդի սինովիալ թաղանթում: Այն սինթեզվում և մոդիֆիկացվում է մակրոֆագերի կողմից բորբոքային և հակաբորբոքային ցիտոկինների ազդեցության ներքո: Վիմենտինը բորբոքման ժամանակ ցիտրուլինացվում է վերը նշված մեխանիզմով, ինչի հետևանքով բարձրանում է մոդիֆիկացված վիմենտինի իմունագենությունը: Սա բերում է նրա հանդեպ հակամարմինների արտադրմանը, որոնք էլ կոչվում են հակամարմիններ մոդիֆիկացված ցիտրուլինացված վիմենտինի հանդեպ (anti-mutated and citrullinated vimentin; anti- MCV): 

Anti-MCV-ի` որպես լաբորատոր ախտորոշիչ մեթոդի առավելություններն են.

• ՌԱ-ի ախտորոշման համար թեստի զգա-յունությունը 82% է, իսկ սպեցիֆիկությունը` մինչև 98%,
• որոշվում է արյան մեջ ԻՖԱ-ի միջոցով,
• վիմենտինը սպիտակուց է, որն ունի հայտնաբերման համար մոտ 45 էպիտոպ, ինչը բարձրացնում է վերջինիս հայտնաբերման հավանականությունը հիվանդության ժամանակ, 
• anti-MCV-ի տիտրը կորելացվում է հիվանդության ակտիվության հետ, այսինքն այն կարելի է օգտագործել հիվանդության ակ-տիվությունը և բուժման արդյունավետությունը գնահատելու համար [6],
• խիստ սպեցիֆիկ է ՌԱ-ի համար,
• բնորոշ է էպիտոպ տարածում երևույթը (հակացիտրուլինային հակամարմինների կողմից ճանաչվող ցիտրուլինացված էպիտոպների քանակի ավելացում ժամանակի ընթացքում ՌԱ-ով հիվանդների մոտ), ինչը ՌԱ- ի ծանր ընթացքի պրոգնոստիկ մար-կեր է [13]:

Հետազոտության նպատակն է`

• Համեմատել ՌԱ-ով հիվանդների մոտ ՌԳ-ի հանդիպման հաճախականությունը` կախված հայտնաբերման մեթոդից` ԻՖԱ կամ լատեքս-ագլյուտինացիա:
• Որոշել anti-MCV-ի հայտնաբերման հաճախականությունը սերոնեգատիվ (ըստ լատեքս-ագլյուտինացիայի մեթոդի) ՌԱ-ով հիվանդների մոտ:
• Որոշել anti-MCV-ի և ՌԳ-ի (ԻՖԱ) հանդիպման հաճախականությունը` կախված հետազոտման պահին հիվանդության ակտիվությունից:

Նյութը և մեթոդները

Հետազոտության մեջ ընդգրկված են եղել հավաստի ՌԱ-ով 24 հիվանդ (ըստ 1987թ Ամերիկյան Ռևմատոլոգների Կոլեգիայի չափանիշների)` 18 կին և 6 տղամարդ: Նախապես բոլոր 24 հիվանդների մոտ սերոպոզիտիվությունը որոշվել է լատեքս-ագլյուտինացիայի թեստով (11 սերոպոզիտիվ և 13 սերոնեգատիվ): Հիվանդության միջին տևո-ղությունը կազմել է 5,3 տարի (տատանվելով 6 ամսից մինչև 40 տարվա սահմաններում), իսկ հիվանդների միջին տարիքը` 48,6 (տատանվելով 22-75 տարեկանի սահմաններում): Հետազոտության մեջ ընդգրկված հիվանդների մոտ հիվանդության ակտիվության աստիճանը գնահատվել է ըստ DAS 28 (Disease Activity Score 28): Ըստ DAS 28 ՌԱ-ի ակտիվությունը կարող է գնահատվել`1) ռեմիսիա, եթե DAS 28< 2.6, 2) ցածր աստիճանի ակտիվություն` DAS 28=2.6-3.2, 3) միջին աստիճանի ակտիվություն` DAS 28=3.3-5.1 և 4) բարձր աստիճանի ակտիվություն` DAS 28> 5.1: Հետազոտման պահին ըստ DAS 28 ռեմիսիայում գտնող հիվանդ չի եղել: Միջին աստիճանի ակտիվության եղել է ընդամենը մեկ հիվանդ, որի DAS 28=4.8: Մնացած հիվանդների հիվանդության ակտիվության աստիճանը եղել է կամ ցածր կամ բարձր: Այս պատճառով, կախված հիվանդության ակտիվության աստիճանից, հիվանդները բաժանվել են երկու խմբի. I խումբ` (n=13), որոնց DAS 28=2.8-3.2, (ցածր հիվանդության ակտիվության աստիճանով հիվանդներ), II խումբ` (n=11), որոնց DAS 28≥4.8 (միջին և բարձր հիվանդության ակտիվության աստիճանով հիվանդներ): Միջին աստիճանի ակտիվությամբ մեկ հիվանդը ընդգրկվել է II խմբի մեջ, ուստի խմբի ակտիվության ին-դեքսը կազմել է DAS 28≥ 4.8:

Նախապես բոլոր հիվանդների մոտ հիվան-դության ընթացքում մի քանի անգամ սերո-պոզիտիվությունը որոշվել է լատեքս-ագլյու-տինացիայի մեթոդով, (հիմքում ընկած է մարդու արյան շիճուկում պարունակվող ՌԳ-ի ագլյուտինացիայի ռեակցիան պոլիստերի-նային լատեքսի հետ, որը պարունակում է արյան շիճուկի իմունոգլոբուլիններ), Delta ֆիրմայի RF-LEX թեստերով: 

 Հետազոտության ընթացքում ՌԱ-ով հի-վանդների արյան մեջ ՌԳ-ը որոշվել է և′ լա-տեքս ագլյուտինացիայի մեթոդով Delta ֆիր-մայի RF-LEX թեստերով, և′ որոշվել են anti- MCV և ՌԳ-ը` ELISA (Enzyme-Linked Immuno Sorbant Assay) մեթոդով Orgentec ֆիրմայի Rheumachec թեստերով (ORG 170-10):

Լատեքս-ագլյուտինացիոն թեստի համար օգտագործվել է երակային արյուն, իսկ ԻՖԱ-ի համար `մազանոթային արյուն:

Delta ֆիրմայի RF-LEX թեստերի անտիգե-նային կոնցենտրացիան կազմել է` 12 մգ/լ, իսկ Rheumachec թեստերը ունեին անտիգենների ավելի մեծ կոնցենտրացիա` 2 մգ/մլ: Ուստի Rheumachec թեստերի պատասխանը կախված չէր հետազոտվողի արյան մեջ anti-MCV-ի և ՌԳ-ի կոնցենտրացիայից: Rheumac-hec թեստերի արդյունքները գնահատվում էին հետևյալ կերպ: Երբ թեստային զոլը չէր գունավորվում, այն համարվում էր անվավեր: Երբ գունավորվում էր միայն C–ի դիմաց, հետազոտության արդյունքը համարվում էր բացասական: Եթե գունավորվում էր C-ի և ՌԳ -ի դիմաց, նշանակում էր, որ դրական է միայն ՌԳ-ը, եթե գունավորվում էր C-ի և MCV-ի դիմաց` դրական է միայն MCV-ն, եթե գունավորվում էր C-ի, ՌԳ-ի և MCV–ի դիմաց` երկուսն էլ դրական են (նկ. 3):

Նկ. 3. Orgentec ֆիրմայի Rheumachec թեստի (ORG 170-10) հնարավոր արդյունքները

Արդյունքները և քննարկում

Լատեքս-ագլյուտինացիայի մեթոդով ՌԳ-ը հայտնաբերվել է 24 հիվանդից 11-ի մոտ, (46%) իսկ ELISA մեթոդով` 24 հիվանդներից 21-ի մոտ (87.5%): Ընդամենը 3 (12.5%) հի-վանդի մոտ ՌԳ-ը մնացել է բացասական ինչպես լատեքս-ագլյուտինացիայի թեստի մեթոդով, այնպես էլ ELISA մեթոդով: ELISA մեթոդով ՌԳ-ը մոտավորապես կրկնակի անգամ ավելի հաճախ է հայտնաբերվել հետազոտության մեջ ընդգրկված ՌԱ-ով 24 հի-վանդների մոտ` ի տարբերություն լատեքս-ագլյուտինացիայի մեթոդի (նկ. 4):

 Նկ. 4. ՌԳ-ի հայտնաբերման հաճախականությունը լատեքս-ագլյուտինացիայի և ԻՖԱ-ով մեթոդով հետազոտված ՌԱ-ով 24 հիվանդների մոտ

Ըստ լատեքս-ագլյուտինացիայի` թեստի 13 սերոնեգատիվ ՌԱ-ով հիվանդներից 7-ի մոտ հայտնաբերվել է anti-MCV, որը կազմում է սերոնեգատիվ (ըստ լատեքս-ագլյուտինացիայի թեստի) ՌԱ-ով հիվանդների 54%-ը: Իսկ 6 (46%) սերոնեգատիվ հիվանդների մոտ anti- MCV չի հայտնաբերվել (նկ. 5):

Նկ. 5. Anti-MCV-ի հանդիպման հաճախականությունը` ըստ լատեքս-ագլյուտինացիայի թեստի սերոնեգատիվ, ՌԱ-ով հիվանդների մոտ (n=13):

Կախված հիվանդության ակտիվությունից, I խմբում ընդգրկված հիվանդության ցածր ակտիվություն ունեցող13 հիվանդներից anti-MCV հայտնաբերվել է 5 հիվանդի մոտ (38%), ՌԳ`ըստ ELISA մեթոդի` 8 հիվանդի մոտ (61%), ՌԳ`ըստ լատեքս-ագլյուտինացիայի մեթոդի`4 հիվանդի մոտ (30%): 

II խմբում ընդգրկված հիվանդության միջին և բարձր ակտիվություն ունեցող 11 հի-վանդներից anti-MCV և ՌԳ` ըստ ELISA մե-թոդի հայտնաբերվել է բոլոր 11 հիվանդների մոտ, ՌԳ` ըստ լատեքս-ագլյուտինացիայի մեթոդի` 7 հիվանդի մոտ (63%) (աղյ. 1):

Աղյուսակ 1

ՌԳ-ի (ըստ լատեքս-ագլյուտինացիայի թեստի, ըստ ԻՖԱ-ի) և anti-MCV-ի հայտնաբերման հաճախականությունը I և II խմբերի ՌԱ-ով հիվանդների մոտ

I խմբում ընդգրկված հիվանդների մոտ, որոնց հիվանդության ակտիվության աստիճանը, ըստ DAS 28-ի, եղել է ցածր (DAS 28=2.6-3.2), anti-MCV հայտնաբերվել է ընդամենը 38%-ի (n=5) մոտ: Վերջիններիս մոտ հետազոտման պահին հիվանդության ակտիվության աստիճանը եղել է 3.0-3.2 սահմաններում, իսկ ՌԳ`ըստ ELISA մեթոդի` 61%-ի մոտ (n=8), որոնց հիվանդության ակտիվությունը եղել է 2.9-3.2: Իսկ ՌԳ-ի հայտնաբերումը ըստ լատեքս-ագլյուտինացիայի թեստի կազմել է 30% (n=4): Վերջիններիս DAS 28 եղել է 2.6, 2.7, 3.0 և 3.2: Anti-MCV I խմբում հայտնաբերվել է միայն այն հիվանդների մոտ, որոնց DAS 28≥ 3.0-ից, իսկ ՌԳ` ըստ ELISA մեթոդի հայտնաբերվել է միայն DAS 28≥2.9-ից հիվանդների մոտ: ՌԳ-ի հանդիպման հաճախականությունը, ըստ լատեքս-ագլյուտինացիայի թեստի, կախված չի եղել I խմբում ընդգրկված հիվանդների հիվանդության ակտիվության աստիճանից, անկախ նրանից, թե հիվանդության ակտիվության աստիճանը տվյալ խմբի համար (ըստ DAS 28) վերին, թե ստորին շեմում է գտնվել: Փաստորեն, II խմբում ընդգրկված հիվանդների մոտ, որոնց հիվանդության ակտի-վությանը աստիճանը ըստ DAS 28 եղել է միջին և բարձր (DAS 28≥ 4.8), anti-MCV և ՌԳ` ըստ ELISA մեթոդի, հայտնաբերվել է բոլոր հիվանդների մոտ: ՌԳ-ը` ըստ լատեքս-ագլյուտինացիայի թեստի ընդամենը 63% (n=7) հիվանդների մոտ է եղել և նույնպես կախված չի եղել II խմբում ընդգրկված հիվանդների ակտիվության աստիճանից: Կախված հիվանդության ակտիվությունից, ավելանում է և anti-MCV-ի և ՌԳ-ի` ըստ ELISA մեթոդի, հայտնաբերման հաճախականությունը (I խումբ` 38% և 61%, II խմբում հայտնաբերվել է բոլոր հիվանդների մոտ (p‹0.05)): Այդ տարբերությունը վիճակագրորեն հավաստի է:Լատեքս-ագլյուտինացիայի մեթոդով ՌԳ-ի հայտնաբերման հաճախականությունը հիվանդության ակտիվության աստիճանից կախված չէ (I խումբ` 30%, II խումբ` 63%,p›0.05):Այդ տարբերությունը վիճակագրորեն հավաստի չէ:

Այսպիսով, հետազոտության արդյունքները վկայում են այն մասին, որ ELISA մեթոդով ՌԳ-ի հայտնաբերման հաճախականությունը ավելանում է, ի տարբերություն լատեքս-ագլյուտինացիայի մեթոդի, որն էլ իր հերթին ավելացնում է սերոպոզիտիվ հիվանդների քանակը: Սա ունի մեծ նշանակություն հիվանդությունը վաղ ախտորոշելու, վաղ բազիսային բուժումը սկսելու և ծանր էրոզիվ պրոցեսի զարգացումը կանխարգելելու համար: Իսկ anti-MCV–ի հայտնաբերման հաճախականությունը ավելանում է կախված հիվանդության ակտիվությունից, ինչը թույլ է տալիս ենթադրելու, որ կարելի է օգտագործել ՌԱ-ով հիվանդների մոտ որպես հիվանդության ակտիվության մարկեր: Բացի այդ, հետազոտության արդյունքում anti-MCV հայտնաբերվել է նաև ըստ լատեքս-ագլյուտինացիայի մեթոդի սերոնեգատիվ ՌԱ-ով հիվանդների մոտ, ինչը նույնպես վաղ ախտորոշման և վաղ բազիսային բուժման սկսման չափանիշ է: 

Այսպիսով, հիմնվելով ստացված արդյունքների վրա, կարելի է հանգել հետևյալ եզրակացությունների.

ՌԳ-ի որոշումը ԻՖԱ-ի մեթոդով ավելի զգայուն է լատեքս-ագլյուտինացիայի թեստի համեմատ, քանի որ ԻՖԱ-ի մեթոդով ՌԱ-ով հիվանդների մոտ ՌԳ-ի հայտնաբերման հա-ճախականությունը ավելանում է մոտ երկու անգամ:

Anti-MCV-ը` ըստ ELISA մեթոդի, հայտնաբերվում է լատեքս-ագլյուտինացիայի թեստով սերոնեգատիվ հիվանդների ավելի քան կեսի մոտ: Հիվանդության ակտիվության հետ կապված (ըստ DAS 28) ավելանում է anti-MCV-ի և ՌԳ-ի` ըստ ELISA մեթոդի, հայտնաբերման հաճախականությունը ՌԱ-ով հիվանդների մոտ: 

Ամփոփելով վերը շարադրվածը, կարելի է ենթադրել, որ anti-MCV, հանդիսանալով ՌԱ-ի վերջին սերնդի սերոլոգիական մարկեր, ունի մի շարք առավելություններ: Հիվանդության ախտորոշման համար ցանկալի է որոշել ինչպես ՌԳ-ը, այնպես էլ anti-MCV: Դրանք հանդիսանում են տարբեր սերոլոգիական մարկերներ և չեն կարող լրիվ փոխարինել մեկը մյուսին: Նրանցից յուրաքանչյուրն ունի իր որոշակի դերը ՌԱ-ի համալիր ախտորոշման և հետագա բուժման համար:

Գրականություն

1. Лапин С.В., Тотолян А.А Иммунологическая лабораторная диагностика ревматических заболеваний 2006: 75-76.
2. Насонов Е.Л., Насонова В.А.Ревматология. Национальное руководство 2008: 290.
3. Насонов Е.Л. Клинические рекомендации и алгоритм для практикующих врачей 2004, 5-7.
4. Alamanos Y., Voulgari,P.V., and Drosos,A.A. 2006. Incidence and prevalence of rheumatoid arthritis, based on the American College of Rheumatology criteria: a systematic review. Semin.Arthritis Rheum. 1987 36:182-188.
5. Arnett F.C., Edworthy, S.M., Bloch,D.A., et al. The American Rheumatism Association 1987. revised criteria for the classification of rheumatoid arthritis. Arthritis Rheum., 1988, 31:315-3242.
6. Bang H., Egerer K., Gauliard A., Luthke K., Rudolph P.E., and Burmester G.R.. Mutation and citrullination modifies vimentin to a novel autoantigen for rheumatoid arthritis. Arthritis 2007.
7. Bas S., Genevay S., Meyer O., Gbay C. Anti-cyclic citrullinated peptide antibodies, IgM and IgA rheumatoid factors in the diagnosis and prognosis of rheumatoid arthritis. Rheumatology 2003; 42: 677-680.
8. Bobbio-Pallavicini F, Caporalli R, et al Ann. N.Y.Acad.Sci (2007) 1109,287-295
9. Cooper N.J. Economic burden of rheumatoid arthritis a systematic review Rhematology (Oxford) 2000, 39:28-3.
10. Dorner T., Egerer K., Feist E., Burmester G.R. Rheumatoid factor revisited. Curr Opinions Rheum 2004; 16: 246-253.
11. Girbal-Neuhauser E., Durieux J.J., Arnaud M. et al J. Immunol 1999, 162, 585-594.
12. Greiner A., Plischke H., Kellner H., Gruber R. Ann. N.Y.Acad.Sci 2005,1050,295-303
13. Ioan-Facsinay,A., Willemze,A., Robinson,D.B., et al.. Marked differences in fine specificity and isotype usage of the anti-citrullinated protein antibody in health and disease. Arthritis Rheum 2008, 58:3000-3008. Rheum. 56:2503-2511
14. Lundberg K., Nijenhuis S., Vossenaar E. et al Arthritis Res Ther 2004, 6 (Suppl 1), 18 (Abstract). 
15. Naguwa S., in Autoantibodies ed Schoenfeld Y, Gershwin ME, Meroni PL 2007, 721- 3.
16. Tarcsa E., Marekov L.N., Mei G. et al J. Biol. Chem., 1996,271, 30709-30716.
17. Waaler E. On the occurrence of a factor in human serum activating the specific aggluti-nation of sheep blood corpuscles. Acta Pathol Microbiol Scand 1940. 17:172-188.
18. Wolfe F., Ross K., Hawley D.J., Roberts F.K., Cathey M.A. The prognosis of rheumatoid arthritis and undifferentiated polyarthritis syn-drome in the clinic: a study of 1141 patients. The Journal of rheumatology. 1993 Dec; 20 (12):2005-9.
19. Zvaifler N.J. The immunopathology of joint inflammation in rheumatoid arthritis. Adv. Immunol. 1973, 16:265-336.

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ