Բանալի բառեր. պերիմենոպաուզա, էստրոգեն, պրոգեստերոն, ոսկրային զանգվածի կորուստ, CaD3 Նիկոմեդ

Պերիմենոպաուզան՝ անցումային շրջանը, կնոջ կյանքում ամենաարտահայտված հոր­մո­նալ տեղաշարժերի շրջանն է: Այն ընդ­գրկում է մի քանի տարի մինչև մենոպաուզա (վերջին ինքնուրույն դաշտան) և առաջին 1,5-2 տարի դրանից հետո: Յուրաքանչյուր կնոջ մոտ անցումային շրջանի տևողությունը տար­բեր է, անհատական: Երբ օրգանիզմը մոտենում է մենոպաուզային, կնոջ օրգա­նիզ­մում վերականգնողական համակարգը սկսում է հանգչել: Առաջին հերթին պակա­սում է ձվարաններում պրոգեստերոնի ար­տա­դրությունը: Դա առաջացնում է անկանոն դաշտան, փոփոխվում է նրա բնույթը՝ դառ­նում է անկանոն, առատ կամ քիչ: Տևո­ղու­թյունը կարող է տատանվել՝ երկարել կամ կարճանալ, կարող է առաջանալ ընդմիջում մի քանի ամիս, որը կարող է ավարտվել ան­սո­վոր առատ դաշտանով: Հատկապես այդ շրջա­նում` էստրոգենների քանակի քչաց­մանը զուգընթաց, ի հայտ են գալիս ֆիզիկա­կան և էմոցիոնալ տեղաշարժեր: Օրգանիզ­մում խախտվում է էստրոգենների և անդրոգն­ների հավասարակշռությունը: Էստրո­գեն­ների քանակի քչացումը պերիմենոպաուզայի շրջանում հանգեցնում է սիրտ-անոթային, ոսկրային և կենտրոնական նյարդային հա­մա­կարգերում լուրջ բարդությունների առա­ջաց­մանը:

Ոսկրային զանգվածի առավելագույն կո­րուս­տը նկատվում է մենոպաուզայից հետո առաջին 2-3 տարիների ընթացքում: Սեռա­կան հորմոնների պակասը անցումային շրջա­­նում կենտրոնական նյարդային համա­կար­գի վրա ունենում է անբարենպաստ ազդեցություն, պայմանավորում է ուշադրու­թյան վատացում, հիշողության և աշխատու­նա­կության իջեցում: Հիպոէստրոգենեմիան հանգեցնում է սոմատիկ խանգարումների առաջացմանը՝ հորդանք, գիշերային քըրտ­նար­տա­դրություն, հաճախացած սրտխփոց, գլխապտույտ, գռգռվածություն: Այս երևույթ­ները ուղեկցվում են այնպիսի տեղաշար­ժե­րով, ինչպիսիք են՝ անհանգստությունը, ուշա­դրու­թյան անկումը, հիշողության իջեցումը, դեպրեսիաները:

Հաստատված է, որ մենոպաուզայի շրջա­նում կանանց 85%-ի մոտ առաջանում են վազո­մոտոր խանգարումներ՝ ընդ որում 30%-ի մոտ դրանք արտահայտվում են բավական ծանր ձևով, իսկ 7%-ի մոտ տևում են ավելի քան 10 տարի [1]: Հետմենոպաուզայի շրջանում ձվարանների ֆունկցիայի անկումը հանգեց­նում է ոսկրային հյուսվածքի ներծծման ուժե­ղաց­մանը և օստեոպորոզի առաջացմանը: Օս­տեոպորոզը դա ոսկրային զանգվածի կորուստն է և ոսկրի միկրո­կառուց­վածքի վա­տացումը: Ինչպես հայտնի է, էստրո­գեն­ները կանխում են ոսկրային հյուսավածքի վնա­սումը՝ խթանելով կալցիտոնինի արտա­դրու­թյունը և ոսկրի օստեոկլաստային ռե­զորբ­ցի­ան: Էստրո­գենները իջեցնում են օս­տեո­կլաստ­­ներին խթանող ցիտոկինների կոն­ցեն­տրա­ցիան և այդպիսով ընկճում ոսկրերի ներ­ծը­ծումը: Էստրոգենային անբավարա­րու­թյան դեպքում ուժեղանում է օստեոկլաստ­ների ակտի­վությունը և նրանց առաջացումը [3]:

Մենոպաուզայի շրջանում ոսկրային հյուս­ված­քի կորուստը՝ կազմելով տարեկան 4-5%, հանգեցնում է ոսկրերի փխրունությանը և կոտրվածքների առաջացմանը: Առաջանում է դիֆուզ դեմիներալիզացիա [2]: Մենոպա­ու­զա­յից հետո առաջին 5 տարիների ընթաց­քում ոսկրային հյուսվածքի կորստի արագու­թյու­նը բարձրանում է 5-10 անգամ՝ համեմա­տած վերարտադրողական շրջանի հետ: Վիճակագրությամբ 50-ամյա կնոջ մոտ տար­բեր կոտրվածքների հաճախա­կանու­թյունը կազմում է 40%:

Ապացուցված է, որ այն կանանց մոտ, որոնք օգտագործում են 1000 մգ/օրը Ca, ազդրի գլխիկի կոտրվածքները հանդիպում են 75%–ով հազվադեպ, քան այն կանանց մոտ, որոնք օգտագործում են 2 անգամ քիչ՝ 500 մգ: Ca-իոնը այն կապող օղակն է, որը հաջորդում է կմախքային մկանային բջջի և միոկարդիոցիտի գրգռականությունը և կծկո­ղա­կանությունը:

Բացասական Ca-ական և դրական P-ա­կան բալանսը խախտում են Na/Ka էլէկտրո­լիտային հավասարակշռությունը: Սա հան­գեց­նում է բջջային թաղանթի թափանցե­լի­ու­թյան խախտմանը, մասնավորապես նյար­դա­յին բջիջներում սինապսների շրջանում բևեռացման պրոցեսների փոփոխության, նյարդա­մկա­նային գրգռականության, ընդ­հուպ մինչև վեգետատիվ ռեակտիվակա­նու­թյան բարձրացմանը: Հիպոմագնեմիայի պայ­­ման­ներում ուժեղանում է Na-ի ներ­թա­փան­ցումը բջիջ, իսկ Ka -ի իոնների ար­տա­հոսքը բջջից զգալիորեն բարձրացնում է նյարդամկանային գրգռականությունը:

Նյութը և մեթոդներ

Ընտրվել են տիպ 2 շաքարային դիա­բե­տով՝ տառապող 40 կին հետմենոպաուզալ շրջանում: Կատարվել է ողնաշարի գոտկա­յին հատվածի ողների ռենտգեն հետազո­տու­թյուն: Մեծ մասի մոտ հայտնաբերվել է գոտ­կային ողների շրջանում օստեոպորոզ:

Հիվանդների 90%-ի մոտ նկատվել է հոր­դանք, 76%-ի մոտ՝ անհանգիստ քուն, 77%-ի մոտ՝ դեպրեսիաներ, 85%-ի մոտ՝ տրամա­դրու­թյան անկում, 20%-ի մոտ՝ գոտկային շրջա­նի ցավեր:

Հիվանդները ստացել են CaD3 Նիկոմեդ, օրը 2 դեղաչափով 6 ամիս տևողությամբ: Որպես շաքարը իջեցնող թերապիա ստացել են 30-60 մգ դեղաչափով դիաբետոն MR. Հիվանդների մոտ գլիկեմիայի մակարդակը տատանվել է 8-14 մմոլ/լ սահմաններում: Հսկիչ խմբում ընդգրկված 10 կանայք CaD3 Նիկոմեդ չեն ստացել: Երեք ամիս անց հիվանդների մոտ դեպրեսիվ վիճակների և հորդանքների հաճախականությունը իջել է, կարգավորվել է քունը:

Աղյուսակ

Հետազոտության արդյունքները հսկիչ խմբի համեմատությամբ ներկայացված են աղյու­սակում:

Եզրակացություն

Այսպիսով, համաձայն մեր դիտար­կում­ների, տիպ 2 շաքարային դիաբետով հի­վանդ­ների մոտ հետմենոպաուզալ շրջանում CaD3 Նիկոմեդի-ի կիրառումը հանգեցրել է մի շարք ախտանիշների՝ հորդանքի, անհան­գիստ քնի, դեպրեսիաների, տրամադրության տատանումների, գոտկային շրջանի ցավերի հաճախականության նվազեցմանը:

Հաշվի առնելով վերը նշվածը, խորհուրդ է տրվում CaD3 Նիկոմեդի-ի 500-1000 մգ/օրը կիրառումը հետմենոպաուզալ շրջանում:

Գրականություն

1. Oldenhave A., Netlenbos C. Pathogenesis of climacteric complaints: ready for the change? Lancet , 1994.
2. կՏրՑՎպվՏտՈցջՈսՖվօռ ՏրՑպՏտՏՐՏջ Ռ իթՁ. ԾպՋ­Պց­վՈՐՏՊվօռ ո՚սսպՑպվՖ: ՎպվՏտՈցջՈ. 2002, 4.
3. Callangher J.C. Role of estrogens in the management of postmenopausal bone loss, Osteoporosis Rheumat. Dis. Clin. N. Am., 2001, 27; p. 143-156.