Բերենիկե

Բերենիկե ցեղը պատկանում է խլածաղկավորների ընտանիքին, ընդգրկում է ավելի քան 300 տեսակներ։ ՀՀ բնական պայմաններում հանդիպում են մոտ 20 տեսակներ։

Բերենիկե հայկականը հանդիպում է Գեղարքունիքի և Շիրակի մարզերում, պատմական Կարինի շրջանում` ծովի մակերևույթից 2000-3000մ բարձրության վրա, քարքարոտ վայրերում։

Բազմամյա, 5-10 սմ բարձրությամբ խոտաբույս է, ցողունը հիմքում փայտացած է, պառկած կամ՝ կանգնած։ Տերևները փետրավոր են, թելանման տերևիկներով, 1 սմ երկարությամբ, փայլուն կանաչ։ Ծաղիկները կապույտ են կամ վարդագույն` նույնպես փայլուն։ Դիմացկուն, քչապահանջ բույս է, հարմար է չիմապատ տարածքներ ձևավորելու համար։

Գրականության մեջ նկարագրված է մի շատ ուսանելի իրողություն։ 1805թ. Կարլսրուէի Բուսաբանական այգում սկսել են մշակել բերենիկե պարսկականը, որը կարող է ծաղկել նույնիսկ ձմռանը։

Մի քանի տասնամյակ անց բույսը տարածվել է Եվրոպայի ողջ տարածքի վրա, իսկ մեր օրերում հանդիպում է ամենուր։

Բուժիչ հատկություններ ունեն բերենիկե անտառայինը (Veronica chamaedrys) և բերենիկե բժշկականը (V. officinalis)։

Բերենիկե բժշկականի հայրենիքը Եվրոպան է և Կովկասը, տարածված է ՀՀ ցածրադիր, լեռնային և նախալեռնային շրջաններում` աճում է խոնավ վայրերում, թփուտներում և լուսավոր անտառներում։ Բարձրությունը հասնում է 10-30 սմ-ի, ունի սողացող կոճղարմատ, բարձրացող կամ սողացող ցողուն։ Տերևները եզրերում ատամնաձև կտրատված են։ Ծաղիկները կապույտ են, ունեն չորս թերթիկ, հավաքված են ուղիղ կանգնող ողկույզներով։ Ծաղկում է ապրիլ-հուլիս ամիսներին, մեղրատու բույս է` 1 հա հոծ մացառուտի բերքատվությունը 200-220կգ է, մեղրը շատ որակյալ է։

Խոսուն անվանումը

Բույսի գիտական անվանումը բաղկացած է երկու բառերից, Vera և unica, թարգմանաբար` «միակ կամ իրական դեղ»։ Բույսն անվանում են նաև «Եվրոպական թեյ», հատկապես ֆրանսիացիներն ավելացնում են այն դեղաբույսերից ստացված գրեթե բոլոր պատրաստուկների մեջ։ Միջնադարում բույսը կիրառվել է որպես խորխաբեր միջոց` հազի դեղ։ Նախկինում բույսը լայնորեն օգտագործվել է գիտական բժշկությունում։

Պարունակում է դաբաղող և դառը նյութեր, խեժ, սապոնիններ, եթերային յուղ, բույսին բնորոշ գլիկոզիդներ, օրգանական թթուներ, մինչև 230մգ վիտամին C (100 գ հումքի մեջ), կարոտին։

Բերենիկեն չի պարունակում թունավոր նյութեր, որի շնորհիվ լայնորեն կիրառվում է դեղաբուսային խառնուրդների մեջ։ Որպես բուժիչ հումք` մթերում են բույսի վերգետնյա մասը` ծաղկման շրջանում։

Անգինա. 2 ճ/գ բերենիկեի խոտը 30 րոպե թրմել 200 մլ եռացրած ջրում, կատարել ողողում։ Խորհուրդ է տրվում թրմել բերենիկեի և վաղենակի, երիցուկի, խնկածաղկի, գետնամորու տերևի խառնուրդը` 2 ճ/գ, 200 մլ եեռացրած ջուր։ Կարելի է վերցնել նշված բույսերից մեկը կամ մի քանիսը։

Մրսածություն, չոր հազ, բրոնխիտ. կարելի է խմել բերենիկեի թուրմը, սակայն ավելի արդյունավետ է, եթե խառնել ուրցի, խնկածաղկի, ջղախոտի, երեքնուկի, տատրակի, լոռասերմի հետ. 2 ճ/գ հումքը կես ժամ թրմել 300 մլ եռացրած ջրում, քամել։ Խմելուց առաջ թուրմը խառնել եռացրած ջրի հետ (1։1), խմել 200-ական մլ, օրը 5-6 անգամ, 1 թ/գ մեղրի հետ։

Բրոնխների ասթմա. խմել բերենիկեի և լոռասերմի խառնուրդի (1։1) թուրմը։ Պատրաստել նույն չափաբաԺիններով, խմել օրը 2-3 անգամ։

Նևրոզ, անքնություն, ջղակծկում. բերենիկեն ունի հանգստացնող, հակակարկամային հատկություն, սակայն խորհուրդ է տրվում խառնել այլ, նման հատկություն ունեցող բույսերի հետ` ուրց, խնկածաղիկ, մատիտեղ թռչնի, սագամատնունի։ Ինչպես արդեն նշել ենք, պարտադիր չէ խառնել բոլոր խոտերը։

Հատկապես դաշտանադադարի ժամանակ խառնել խնկածաղկի և բերենիկեի խոտերը (1։1)։ Պատրաստել և խմել վերոգրյալ չափաբաժիններով։

Միզապարկի բորբոքում. 1 ճ/գ բերենիկեի խոտը 30 րոպե թրմել 200 մլ եռացրած ջրում, քամել։ Խմել 60-ական մլ` օրը 3 անգամ։ Խորհուրդ է տրվում խառնել երեքնուկի և գազարի տերևի հետ։

Լյարդի հիվանդություններ. խմեք բերենիկեի և կատվատոտիկի, սագմատնունու կամ լոռասերմի խառնուրդի թուրմը (2 ճ/գ, 200 մլ եռջուր, 60-ական մլ` օրը 3 անգամ)։

Երիկամների քրոնիկ բորբոքում. խառնել բերենիկեի և մատիտեղ թռչնի խոտերը (1։1)։ 1 ճ/գ հումքը 6 ժամ թրմել 200 մլ ջրում, դնել թույլ կրակի վրա` մինչև հասնի եռման ջերմաստիճանի, քամել։ Խմել 1-ական ճ/գ` նախաճաշից առաջ։

Միզաքարային հիվանդություն, հոդատապ. խառնել բերենիկեի, ձիաձետ դաշտայինի, ուրցի խոտերը (1։1։1)։ Պատրաստել և խմել` ինչպես նշված է նախորդ դեղատոմսում։ Այս դեպքում օգտակար է ավելացնել նաև կեչու տերևը, սագամատնունու խոտը, հապալասի տերևը։

Շաքարային դիաբետ. բերենիկե բժշկականից ստացված պատրաստուկներն իջեցնում են շաքարի պարունակությունն արյան մեջ, օգտակար են հիվանդության նախնական փուլում։ 2 ճ/գ խոտը 2 ժամ թրմել 500 մլ եռացրած ջրում, քամել։ Խմեք 100-ական մլ, օրը 5 անգամ։

Օնկոլոգիա. բերենիկեն ունի հակաուռուցքային հատկություն, վերջերս պարզվել է, որ այն կարող է կանխարգելել նույնիսկ չարորակ ուռուցքների զարգացումը, ինչի շնորհիվ խորհուրդ է տրվում կիրառել որպես օժանդակ միջոց հակաուռուցքային թերապիայի ընթացքում։

Բարձր քրտնարտադրություն. 4 ճ/գ խոտը թրմել 1 լ եռացրած ջրում, ավելացնել լոգանքի ջրին։ Բերենիկեն ունի նաև ցավազրկող, արյունարգել, հակամանրէ, վերքամոքիչ, հակաբորբոքային, կապող հատկություններ։ Բույսի մատղաշ տերևներն ուտելի են։ Ծաղիկներն օգտագործում են իսպանական «Մադերա» գինու, լիքյորների, որոշ տեսակի կոնյակների արտադրությունում։ 

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ