Ավելուկ

Հայկական տարանունները` թրթնջուկ, շեփ, թռթշիկ, վուլուկ, վիլուկ: Մատիտեղազգիների ընտանիքին պատկանող բազմամյա խոտաբույս է` 60-150 սմ բարձրությամբ, խիստ ճյուղավորված ցողունով և հզոր արմատային համակարգով:

Տերևների ձևի շնորհիվ բույսը ստացել է լատինական «ռումեքս» անվանումը, որը նշանակում է նիզակ: Տարածված է ամենուրեք` որպես մարգագետնային մոլախոտ: Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին:

Որպես սնունդ օգտագործվում է վաղ ժամանակներից: Այն շատ դյուրամարս ուտելիք է: Լայնորեն օգտագործում են երիտասարդ չորացրած տերևներից և կոթուններից պատրաստված աղցանները և ճաշատեսակները, որոնք բարենպաստ ազդեցություն են թողնում ստամոքսաաղիքային տրակտի գործունեության վրա: 

Բուժման նպատակով օգտագործում են ավելուկի տերևները, սերմերը, կոճղարմատը` արմատներով, որոնք հավաքում են վաղ գարնանը կամ օգոստոս-սեպտեմբեր ամիսներին, չորացնում ստվերում: Կարելի է պահել 3 տարի:

Արմատի փոքր չափաբաժինն օժտված է լուծը դադարեցնող, իսկ մեծը` թուլացնող ազդեցությամբ: Բացի այդ, օգտագործում են որպես արյունահոսությունը դադարացնող, անոթների պատերի առաձգականությունը բարձրացնող միջոց:

Ըստ Ավիցեննայի,«ավելուկի արմատների գինով եփուկը թրջոցների ձևով օգտակար է որքինի և քոսի, իսկ ողողումների ձևով` ատամնացավի դեպքում»:

Ամիրդովլաթ Ամասիացին գտնում էր, որ բույսն օժտված է կազդուրող հատկությամբ: Կոճղարմատն արտաքին օգտագործման` եփուկի ձևով նպաստում է գեղձախտի, իսկ տերևները` պտկաձև ելունի բորբոքման բուժմանը: Սերմերի պատրաստուկները դադարեցնում են արյունախառն խորխի արտադրությունը, նողկանքն ու փսխումը, այրոցի զգացումը, արյունամիզությունն ու թարախամիզությունը: Մանրացրած կոճղարմատի եփուկը` քացախով, օգտակար է թրմաքոսի, որքինի և բորի դեպքում: Ըստ բժշկապետի, տերևների պատրաստուկով կարելի է բուժել լնդերի բորբոքումն ու դեղնախտը:

Բունիաթ Սեբաստացու տվյալներով, ականջի ցավերի վերացմանն ու բորբոքումների բուժմանն օգնում է ավելուկի արմատի փոշին, վարդի յուղի ու ձվի դեղնուցի խառնուրդը, որը պատրույգի ձևով դնում են ականջի մեջ:

Ավելուկի արմատներից պատրաստված եփուկը ժողովրդական բժշկության մեջ օգտագործվում է փորլուծության, դիզենտերիայի, ստամոքսի հիվանդությունների, մաշկային ալերգիկ ախտահարումների, ինչպես նաև թոքային, արգանդային և թութքային արյունահոսությունների ժամանակ: Ավելուկի տերևների ջրաթուրմը պարբերաբար ընդունում են սովորույթ դարձած փորկապության դեպքում:

Թարմ տերևները դնում են վերքերի, քերծվածքների, մաշկային խոցերի վրա:

Այրվածքների և թարախային վերքերի դեպքում պտուղների եփուկով թրջոցներ են դնում:

Գիտական բժշկության մեջ ավելուկի արմատների եփուկը առաջարկվում է կոլիտների, էնտերոկոլիտների և թութքի ժամանակ` որպես կապող, ամրացնող և արյունահոսությունը դադարացնող միջոց: 

Եփուկի պատրաստումը: 2գ մանրացրած և չորացրած արմատները 30 րոպե ջրաբաղնիքի վրա թրմել 200մլ եռացրած գոլ ջրում: Սենյակային ջերմաստիճանում 10 րոպե սառեցնելուց հետո քամել և ավելացնել եռացրած ջուր` մինչև ելքային ծավալը: Պահել սառնարանում` 2 օրից ոչ ավելի: Խմել 1/3 բաժակ, օրը 3 անգամ, ուտելուց 30 րոպե առաջ: 

Հիշեցնենք, որ ավելուկի տերևների, արմատների և սերմերի պատրաստուկները հակացուցված են երիկամային հիվանդությունների, հատկապես` միզաքարային հիվանդության ժամանակ:

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ