Արմեն Նազարյան. «Թող արշալույսները միշտ խաղաղ լինեն». Սալուտեմ ամսագիր №4

Մեր զրուցակիցն է ՀՀ առողջապահության նախարարի տեղակալ, բ.գ.թ, բժշկական ծառայության գնդապետ Արմեն Նազարյանը:

- Ինչպե՞ս է անդրադարձել համավարակը հոսպիտալի գործունեության վրա։

- 2020 թվականի մարտ ամսին մեր հանրապետությունում արձանագրվեց կորոնավիրուսային վարակով առաջին դեպքը։ Հետզհետե հիվանդների թիվն ավելացավ։ Նրանց հիմնական բուժումն իրականացնում էր «Նորք» ինֆեկցիոն կլինիկական հիվանդանոցը, որտեղ մինչ այդ գործում էր առանձնացված բաժանմունք՝ զինծառայողներին մասնագիտացված բուժօգնություն ցուցաբերելու համար։ Համաճարակային ռեժիմի պահպանման նպատակով զինծառայողներն արագ տեղափոխվեցին բժշկական այլ հաստատություններ, ինքներս էլ հոսպիտալում անցանք հիվանդանոցային այն ռեժիմին, որը սահմանված էր ՀՀ առողջապահության նախարարության կողմից։ Է՛լ ավելի սահմանափակվեց մուտքն ու ելքը բոլոր հոսպիտալներ, պաշտպանության նախարարի և գըլխավոր շտաբի պետի համապատասխան հրամաններով սահմանափակվեցին զինծառայողների տեղաշարժերը՝ ազատարձակումները, կարճաժամկետ արձակուրդները, արգելվեցին զինծառայողների և քաղաքացիների ելքն ու մուտքը զորամասեր, դադարեցվեցին պարտադիր ժամկետային զինծառայողների տեսակցությունները։ Այս ամենի շնորհիվ կարողացանք հնարավորինս սահմանափակել վարակի ներթափանցումը բանակ։

- Ինչպիսի՞ն է ռազմական բժշկի առօրյան հոսպիատալային և զորամասային օղակներում խաղաղ օրերին և պատերազմի ժամանակ:

- Ռազմական բժշկի առօրյան, ինքնին, առանձնահատուկ է։ Օրը ռազմական բժշկի համար ո՛չ սկիզբ ունի, ո՛չ ավարտ։ Ռազմական բժշկի մասնագիտությունն ընտրած մարդն իր օրվա 24 ժամը, շաբաթվա՝ 7 և ամսվա 30-31 օրերը նվիրում է իր աշխատանքին։ Զինվորական ծառայությունն անընդհատ գործընթաց է, և զինվորական բժշկությունն էլ հետևում է այդ անընդհատ գործընթացի բուժապահովմանը։ Սրանով է պայմանավորված մեր աշխատանքի առանձնահատկությունը։ Խաղաղ պայմաններ լինեն, թե պատերազմ՝ զինվորական բժշկության պահանջն է առավելագույնս հետևողական և ուշադիր լինել յուրաքանչյուր զինծառայողի առողջության նկատմամբ։

Պատերազմը վերացնում է տարանջատումը ռազմական և ոչ ռազմական բժիշկների միջև։ Վերջին պատերազմի փորձը ցույց տվեց, որ մեր բոլոր բժիշկները անհրաժեշտության դեպքում դառնում են զինվորական բժիշկ և իրենց գործն անում են մեծ հաջողությամբ։ 2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Ադրբեջանի կողմից Արցախի Հանրապետության դեմ սանձազերծված պատերազմի բուժապահովման ընթացքում ո՛չ միայն մեր հանրապետության բոլոր բժիշկները, այլև միջին ու կրտսեր բուժանձնակազմը ցուցաբերել են զինվորականին բնորոշ հատկություններ և պատասխանատվություն։

- Ինչպե՞ս էիք կազմակերպում մարտադաշտից վիրավորների բուժտարհանումը և հոսպիտալ տեղափոխումը պատերազմի օրերին:

- Մարտի դաշից վիրավորների տարհանումը իրականացվում էր զորամասի բուժանձնակազմի ուժերով։ Փորձեմ ներկայացնել բուժապահովման կառուցվածքը. վաշտն ունի սանհրահանգիչ, որը պատասխանատու է իր վաշտի զինծառայողներին առաջին օգնություն ցուցաբերելու և, անհրաժեշտության դեպքում, գումարտակի բուժկետ տեղափոխելու համար: Վաշտը գործում է գումարտակի կազմում, որտեղ միջին մասնագիտական կրթությամբ բուժանձնակազմի ղեկավարությամբ գործում է գումարտակի բուժկետը, որը պատասխանատու է գումարտակի անձնակազմի մինչբժշկական օգնության կազմակերպման համար։ Գնդային օղակում գործում է գնդի բուժկետը, որտեղ կան համապատասխան մասնագիտացմամբ բժիշկներ, որոնք պատասխանատու են ամբողջ անձնակազմի բուժապահովման համար։ Այս կառուցվածքին համապատասխան՝ վաշտային օղակում զինծառայողներին ցուցաբերվում է առաջին օգնություն, գումարտակային օղակում՝ մինչբժշկական, իսկ գնդային մակարդակում՝ բժշկական օգնություն։

Վիրավոր զինծառայողի տարհանումը մարտի դաշտից հենց այդ հերթականությամբ է իրականցվում՝ վաշտի վիրավորների հավաքման կետ, հետո՝ գումարտակի բուժկետ, հետո՝ գնդի բուժկետ։ Սակայն 44-օրյա պատերազմի տեմպը հնարավորություն չտվեց պահպանելու բուժօգնության՝ վերը նկարագրված փուլայնությունը։ Ամբողջ բուժապահովումը՝ վաշտային օղակից մինչև գնդային օղակ, կատարվում էր հընթացս։ Վիրավորին դուրս էին բերում մարտի դաշտից, ցուցաբերում հնարավոր բուժօգնություն, և անմիջապես տեղափոխում որակավորված բուժկենտրոն, ինչի շնորհիվ էապես կըրճատվում էր այն թանկ ժամանակը, որն անցնում է՝ մինչև վիրավորը ստանում է որակավորված բուժօգնություն։

- Առավել հաճախ ի՞նչ վնասվածքներ և բարդություններ էին հանդիպում:

- Քանի որ 44-օրյա պատերազմի ընթացքում կիրառվում էին տարբեր զինատեսակներ՝ հրաձգային, հրետանային, ավիացիոն, անօդաչու թռչող սարքեր, ուստի շատ էին բեկորային վիրավորումները։ Կային նաև հրազենային, գնդակային վիրավորումներ, բայց գերակշռում էին բեկորային վիրավորումները։

- Նոր սերնդի զենքեր, նոր վնասվածքներ։ Պատրա՞ստ էր մեր բժշկությունը դիմակայելու այդ փորձությանը:

- Ցավոք, պատերազմը դարձավ այն փորձությունը, որի միջով անցնելով` ապացուցեցինք, որ մեր բժշկությունը կայացած է, մեր բժիշկները պրոֆեսիոնալներ են և ցանկացած իրավիճակում կարող են իրենց առջև ծառացած խնդիրները կատարել մեծ արդյունավետությամբ։ Առաջինն ամենածանր բեռն իրենց վրա կրեցին մարզային բժշկական կենտրոնները, որտեղ ցուցաբերվում էր որակավորված բուժօգնություն, իրականացվում էր վիրավորների տեսակավորում և տարհանում դեպի մասնագիտացված բուժկենտրոններ։ Այդ ընթացքում ականատես եղանք առողջապահական համակարգի կազմակերպվածությանը և մասնագիտական բարձր պատրաստականությանը։ Չմոռանանք, որ այդ ժամանակ սպիտակ բանակը գործում էր երկու ճակատով՝ կորոնավիրուս և պատերազմ։ Երկու ուղղություններում էլ առողջապահական համակարգը լիարժեք կատարեց իր առջև դրված խնդիրը։

- Որքանո՞վ էր հնարավոր այդ պայմաններում հոգեբանական օգնության ցուցաբերել զինծառայողին:

- Եթե վիրավորումն այն աստիճանի էր, որ զինվորը կարողանում էր հաղորդակցվել, բժշկի յուրաքանչյուր խոսքը նրա համար հոգեբանական աջակցություն էր, որովհետև բժիշկն ինքնին հիվանդի, առավել ևս`վիրավորի համար, փրկչի դեր է կատարում։ Նրա ամեն բառը վիրավորի համար մեծ հոգեբանական աջակցություն է։ Արդեն կազդուրված վիրավորների հետ մեր հետագա շփումների ընթացքում հասկացել ենք, որ առաջին բժիշկը, ում հետ նրանք հանդիպել են, իր խոսքով, իր վերաբերմունքով իսկապես հուսադրել է նրանց, վստահություն ներշնչել, որ ապաքինվելու է, դուրս է գալու այդ վիճակից։ Իրականում բժշկի խոսքը պացիենտի համար ամենաամոքիչն է և հոգեբանական մեծ ներգործություն ունի։

- Ռազմական բժշկի կերպարը հատկապես ի՞նչ հատկանիշներով պիտի առանձնանա:

- Ես չէի տարանջատի բժշկին զինվորական բժըշկից, տարբերությունը սոսկ աշխատանքային ռեժիմն է, մասամբ՝ պայմանները, ինչի հետևանքով զինվորական բժշկի աշխատանքը դառնում է առավել կանոնակարգված, ինքն էլ՝ առավել խստապահանջ։ Եվ ժամանակի ընթացքում նման ռեժիմը զինվորական բժիշկների կեցվածքը դարձնում է ավելի խիստ ու ազդեցիկ, օժտում է նրանց մի շարք հատկանիշներով, որոնք մեկ այլ տեղ հնարավոր չէ ձեռք բերել։

- Որպես ամփոփում…

- Կուզենայի շնորհակալություն հայտնել մեր բժշկագիտական դպրոցին, որի շնորհիվ մենք ունենք անպարտելի սպիտակ բանակ։ Ես հպարտ եմ, որ ինքս էլ անցել եմ այդ դպրոցը։ Մեծագույն ցանկությունս է, որ մեր բոլոր բժիշկներն աշխատեն խաղաղ պայմաններում, իսկ ռազմական բժշկությունը մնա տեսական գիտություն։

«ՍԱԼՈՒՏԵՄ» առողջ ապրելակերպի ամսագիր
Պետական գրանցման համար․ 211․200․00969
[email protected]
+(374) 91 64 10 15
+(374) 98 79 15 15

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ