Med-Practic
Նվիրվում է վաստակաշատ ուսուցիչ Գրիգոր Շահյանին

Իրադարձություններ

Հայտարարություններ

Մեր հյուրն է

Հրատապ թեմա

Ջուլիետա Սահակյանի բուժարանը

Կապար - Каперсы колючие - Capparis spinosа

Կապար - Каперсы колючие - Capparis spinosа

Կապարը [Capparis spinosа, (Каперсы колючие)] կապարազգիների ընտանիքին պատկանող կիսաթուփ է` փայտացած հիմնական ցողունով, որից ճառագայթաձեւ տարածվում են մինչեւ 2 մ երկարության հասնող խիտ տերեւապատ ճյուղերը: Կարճակոթուն, ոչ խոշոր, կլորավուն՝ գագաթում սրված տերեւների հիմքում կան փշանման, ծակող (spinosa) տերեւակիցներ: Միայնակ, կարճակոթուն, խոշոր (5-8 սմ տրամագծով) ծաղիկներն աճում են տերեւածոցերից, դրանք սկզբում սպիտակ են, ապա` դեղին կամ վարդագույն: Ծաղկում են մայիս –սեպտեմբեր ամիսներին:

 

Պտուղը կանաչ գույնի երկարավուն, ձվաձեւ չորս փեղկանի հատապտուղ է, որը պարունակում է բազմաթիվ գորշագույն սերմեր, փեղկը ներսի կողմից վառ կարմրավուն է: Բուժիչ հատկություններ ունեն բույսի բոլոր մասերը, որոնք հավաքում են ծաղկման ողջ ընթացքում:


Կապար - Каперсы колючие - Capparis spinosаԿապարը պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ, կարող է աճել մերկ ժայռերի վրա, սիրում է չոր, շոգ ամայի վայրերը: Հայրենիքը Միջերկրական ծովի ափամերձ տարածքներն են, Կենտրոնական Ասիան: Կա կարծիք, որ կապարը շումերական էպոսի հերոս Գիլգամեշի փնտրած «երիտասարդացնող» ծաղիկն է, սակայն այդ բույսը, հավանաբար, ձիակասկենին է: Բոլոր դեպքերում, կապարը մարդկությանը հայտնի, առաջին համեմունքներից է: Մշակվում է Ֆրանսիայի հարավում, Իտալիայում, Դաղստանում,

 

Միջին Ասիայում, Մարոկոյում, Կալիֆորնիայում եւ այլն: Բույսի բողբոջներից պատրաստում են մարինադներ, պահածոյացնում աղի մեջ կամ` չորացնում: Սերմից ստանում են որակյալ, կարմրավուն բուսայուղ: Կապարի բողբոջն ու բուսայուղը յուրահատուկ համ են հաղորդում մսից ու ձկից պատրաստված ուտեստներին:


Քիմիական բաղադրությունը


Կապարը, հավանաբար, կարելի է դասել Հայաստանի քարքարոտ, աղուտային հողերի վրա աճող ամենաօգտակար բույսերի շարքին: Օրինակ, հայ բուսաբանները գտել են, որ պտուղների 100գ չոր զանգվածը պարունակում է 27000 մկգ յոդ, սա հսկայական հարստություն է, որը կբավարարի թվով 180 չափահաս մարդկանց 1 օրվա պահանջարկը: Այն ավելի շատ է, քան ծովակաղամբում (լամինարիա)` 2500-3600 մկգ, խուրմա՝ 60 մկգ, ընկույզի կանաչ կեղեւ՝ 50 մկգ, ֆեյխոա՝ 20-35 մկգ եւ այլն: Մեր գիտնականները հայտնաբերել են նաեւ պտղում` C վիտամին՝ 136մգ/100գ, ֆերմենտ միրոզին, կարմիր ներկանյութ, թիոգլյուկոզիդներ, ռուտին ստերոիդներ:


Արմատում հայտնաբերվել է գլյուկոզիդ կապարիդին, սերմում` մոտավորապես 35% ճարպայուղ, կեղեւում ու տերեւում` ստախիդրին: Այլ հետազոտողներ հայտնաբերել են պտղում` 22-57% վիտամին C, ստեորիդ փրփրանյութ, մինչեւ 12% շաքարներ, եթերային յուղ, ալկալոիդներ:


Ծաղիկներում ու չբացված բողբոջներում հայտնաբերվել է մինչեւ 0.32% ռուտին, որը պատկառելի թիվ է, 150մգ/100գ ասկորբինաթթու, այսինքն, չափահաս մարդու օրգանիզմի 1 օրվա պահանջարկի 200%-ը:


Կապար - Каперсы колючие - Capparis spinosаԲույսի տարբեր մասերը պարունակում են կարոտինային նյութեր, վիտամիններ՝ A, E, K, նիացին, ֆոլիաթթու: Բուսական սթիգմա- ու կամպեստերոլներ, որոնք նվազեցնում են խոլեսթերինի պարունակությունը, նաեւ՝ կալիում, կալցիում մագնիում, ֆոսֆոր, սելեն, երկաթ: Շատ է նատրիումը, ավելի քան 2500մգ՝ կապարի 100գ մարինացված բողբոջներում: Իհարկե, նատրիումն անհրաժեշտ է օրգանիզմին՝ ջրային հավասարակշռությունը կարգավորելու համար (քանի որ օրգանիզմը կջրազրկվի), կարեւոր է իմանալ, որ օրգանիզմի 1 օրվա պահանջարկը 1գ է: Կապարի բացված փեղկիկը հաճախ պատված է լինում ճերմակ փառով, որն ունի աղի, տտիպ, երբեմն նաեւ` թթու համ:


Բուսաբանները բազմիցս նշել են, որ կապարի քիմիական բաղադրությունը թերի է ուսումնասիրված: Համեմատաբար վերջերս պարզվել է, որ կապարը, բացի կվերցետինից, նաեւ այլ ֆլավոնոլ է պարունակում, ընդ որում, ռեկորդային քանակով՝ 135մգ կեմպֆերոլ 100գ հումքի մեջ, ինչը թույլ է տալիս բացատրել բույսից ստացված պատրաստուկների որոշ՝ հատկապես հակաուռուցքային ու ճարպերն այրող ազդեցությունը: Համեմատենք այլ մթերքների հետ. կաղամբ բոստանային՝ 26մգ/100գ, համեմ՝ 13մգ, կանաչ սոխ՝ 10մգ, բրոկոլի՝ 6մգ եւ այլն: Կեմպֆերոլը պինդ, դեղին գույնի բյուրեղ է, հալման ջերմաստիճանը՝ 276-278OC, դժվար է լուծվում ջրում, լավ է լուծվում տաք էթանոլում եւ դիէթիլեթերում: Ունի միզամուղ ազդեցություն: Կազմում է միացություններ երկաթի հետ, որի հետեւանքով խոչընդոտվում է այդ երկու կարեւոր նյութերի յուրացումն մարդու օրգանիզմում, պարունակվում է բազմաթիվ վայրի ու ուտելի բույսերում՝ ազատ վիճակում կամ կեմպֆերոլի գլյուկոզիդի, սոֆորոզիդի, գալակտոզիդի, աֆզելինի, աստրագալինի, կեմպֆերիտրինի կամ կեմպֆերիդի կազմում: Կեմպֆերոլն աղիներում յուրացվելուց 6 ժամ անց այլեւս չի հայտնաբերվում արյան հոսքում, իսկ դրա չնչին մասն անցնում է ոսկրային հյուսվածքի մեջ, ընդ որում, սննդի հետ կանոնավոր ներմուծման դեպքում նկատվում է կեմպֆերոլի պարունակության աճ: Կեմպֆերոլը կանխարգելում է ոսկրերի քայքայումը (Suh KS, et al. Biol. Pharm. Bull. 2009), բարձրացնում է միոցիտների զգայունությունը, այսինքն, մկանային հյուսվածքներն ավելի շատ գլյուկոզա են կլանում ու այն չի վերափոխվում ճարպի: Կեմպֆերոլը խթանում է ինսուլինի ակտիվությունն ու նպաստում է ենթաստամոքսային գեղձի բնականոն գործունեությանը (Jorge AP, Chem. Biol. Interact. 2004):

 

Գիտնականները կարծում են, որ կեմպֆերոլն ի զորու է «ծրագրավորել» ոսկրածուծի ցողունային բջիջներն այնպես, որ դրանք նպաստեն ոսկրային զանգվածի, այլ ոչ թե ճարպերի գոյացմանը: Նման մեխանիզմի շնորհիվ կանխարգելվում է որոշ տեսակի քաղցկեղային բջիջների բազմացումը (Marfe G, J. Cell Bio Chem. 2009): Կեմպֆերոլն ունի ուղեղի նեյրոնները պաշտպանող հատկություն ու նպաստում է P-450 ցիտոխրոմի քանակի ավելացմանը լյարդում:


Կապար - Каперсы колючие - Capparis spinosаԿապարը ժողովրդական բժշկության մեջ


Գալենն ու Դիոսկորիդեսն` իմանալով կապարի վերքամոքիչ եւ այլ բուժիչ հատկությունների մասին, զգուշացրել են, որ բույսը թունավոր է: Իրոք, հաճախ նկատվել են մանր եղջերավոր կենդանիների թունավորման դեպքեր, քանի որ կապարում պարունակվող կապարիդինը ու փրփրանյութերն, իրոք, տոքսիկ նյութեր են: Սակայն բույսի բողբոջներն անվտանգ են մարդու համար, եւ հիմնականում օգտագործվում են որպես համեմունք:


Ծաղիկների հյութը նպաստում է դժվար բուժվող վերքերի ապաքինմանն, արագացնում է մանկական դիաթեզի բուժման ընթացքը:

 

Ըստ Մխիթար Հերացու, հայերն արմատի կեղեւից ստացված պատրաստուկներով բուժել են ստամոքսի ու լյարդի հիվանդությունները: Հայ բուժարարներն օգտագործել են կապարի արմատի մանրացրած, տրորած կեղեւը բրուցելոզի հետեւանքով առաջացող հոդացավերի նվազեցման նպատակով:


Ճյուղերի կեղեւի եփուկը նվազեցնում է քոսը, դրա փոշին օգտագործում են որպես մանրէասպան միջոց, նաեւ մշակում են վերքերը: Կապարը կիրառվում է ստենոկարդիայի, պարալիչի, դեղնախտի, լյարդի ու փայծաղի հիվանդությունների, մրսածության հետեւանքով առաջացած մկանների ու հոդերի ցավերի դեպքում:


Տերեւի թուրմն օգտակար է շաքարային դիաբետի, սերմը՝ գլխացավի ու միգրենի ժամանակ: Ճյուղի եւ տերեւի եփուկը կամ թուրմը լավացնում են ախորժակը: Պտուղները կիրառվում են վահանագեղձի հիվանդությունների (հուսալի են միայն փորձ ունեցող էնդոկրինոլոգի նշանակած բաղադրատոմսերը), թութքի, մետեորիզմի դեպքում:


Բողբոջներն ունեն բարերար ազդեցություն սրտանոթային համակարգի վրա, ստացված պատրաստուկներն ամրացնում են արյունատար անոթները, նպաստում են դրանց պատերի ճկունության բարձրացմանը: Իջեցնում են արյան ճնշումը, սակայն մեծ քանակների դեպքում կարող է նկատվել հակառակ ազդեցություն (նատրիումի առատության հետեւանքով), լավացնում են արյան շրջանառությունը վերջույթներում եւ ակտիվացնում երակների փականների աշխատանքը վարիկոզի դեպքում:

 

Կապար - Каперсы колючие - Capparis spinosаԲողբոջի թուրմը կամ եփուկն ակտիվացնում է արյան շրջանառությունը մաշկի արյունատար մազանոթներում, որի շնորհիվ կանխարգելվում են ակնեն ու մաշկի ծերացման ընթացքը:

 

Գիտական հետազոտություններ

 

Պարզվել է, որ կապարը կարգավորում է գլյուկոզայի պարունակությունն արյան մեջ, սակայն դրա պատրաստուկները չի կարելի համատեղել հակադիաբետիկ դեղորայքի հետ: Կեղեւում ու տերեւում հայտնաբերված ստախիդրինը շրջափակում է շագանակագեղձի չարորակ ուռուցքի տարածումն ու տրոհում է քաղցկեղի բջիջները: Կապարի ծաղկաբողբոջը լավացնում է մարսողությունը, դրա մեջ պարունակվող բջջանքն ունի մաքրող հատկություն. Ուսումնասիրողները պարզել են, որ նվազում է հաստ աղու քաղցկեղի զարգացման հավանականությունը: Իտալացի գիտնականները կարծում են, որ կապարը լավագույն համեմունքն է մսակերների համար: Հետազոտվել է, կապարի արմատի կեղեւի եփուկի ու ոգեթուրմի ազդեցության ոլորտը. այն բարձրացնում է արյան մակարդելիությունը, ավելացնում է թրոմբոցիտների քանակն արյան մեջ, որի շնորհիվ կեղեւն օգտագործվում է թրոմբոցիտոպենիայի (թրոմբոցիտների սակավություն) բուժման համար նախատեսված դեղորայքում: Կապարը, որպես բաղադրամաս, կիրառվում է լյարդի բուժման համար նախատեսված դեղորայքի (օրինակ Лив-52) մեջ:

 

Դեղատոմսեր


Ստենոկարդիա, դեղնախտ. կապարի արմատի կեղեւը չորացրեք, 2  թ.գ. լցրեք 200մլ ջրի մեջ, 10-15 րոպե եռացրեք փակ տարայում, 30 րոպե թրմեք, քամեք: Խմեք 1-ական ճ.գ., օրը 3 անգամ:


Կապար - Каперсы колючие - Capparis spinosаՔոս. վերոգրյալ եփուկով շփեք մաշկը:


Թութք. կապարի պտուղը չորացրեք, մանրացրեք, 1 թ.գ. 3-4 րոպե եփեք 200 մլ ջրի մեջ, 2 ժամ թրմեք փակ տարայում, քամեք:

 

Խմեք 1-2 ճ.գ. (կախված քաշից), օրը 3 անգամ, ուտելուց առաջ:

 

Շաքարային դիաբետ, շագանակագեղձի բորբոքում. կապարի մատղաշ ճյուղերն ու տերեւը չորացրեք, մանրացրեք, 1 ճ.գ. 4-5 րոպե եփեք 200 մլ ջրում, 2 ժամ թրմեք փակ տարայում, քամեք: Խմեք 2-ական ճ.գ.՝ օրը 3-4 անգամ:


Իշիաս. կապարի մատղաշ, թարմ ճյուղերն ու տերեւն աղացեք, ավելացրեք ձիթապտղի յուղ (10:1), դրեք թրջոց:

 

Զգուշացում


Կապարի բոլոր մասերը պարունակում են կենսաբանորեն ակտիվ նյութեր: Պահպանեք չափաբաժինները, մշտապես խորհրդակցեք բժշկի հետ:

Հեղինակ. Ջուլիետա Սահակյան
Աղբյուր. med-practic.com
Հոդվածի հեղինակային (այլ սկզբնաղբյուրի առկայության դեպքում՝ էլեկտրոնային տարբերակի) իրավունքը պատկանում է med-practic.com կայքին
Share |

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ

Կարդացեք նաև

Բուժումներ խուրմայով. 168.am
Բուժումներ խուրմայով. 168.am

Բուժիչ նամակներ Փյունիկյան արմավենին մինչև 8 մ բարձրությամբ խոշոր, երկար տերևներով սլացիկ ծառ է։ Պտուղները կազմում են խիտ ողկույզներ, որոնց երկարությունը և տրամագիծը չափվում են մի քանի մետրով...

Սնունդը և առողջությունը
Բուժում են սերմերը. 168.am
Բուժում են սերմերը. 168.am

Յուրաքանչյուր սերմ հայտնվելով բարենպաստ պայմաններում` փոքրիկ ծիլ է տալիս, որը կախված գենետիկ ծրագրից` դառնում է խոտաբույս, թուփ, ծառ, լիանա, ջրիմուռ, և այլն։ Մարդը հնագույն ժամանակներից հասկացել է...

Ավանդական բուժման մեթոդներ և միջոցներ
Մեղրատու, բուժիչ ոզնենին. 168.am
Մեղրատու, բուժիչ ոզնենին. 168.am

Բուժիչ նամակներ Ոզնենիների ենթաընտանիքը (Echinops) ընդգրկում է մոտ 125 տեսակներ. պատկանում է բարդածաղկավորների ընտանիքին։ Հայաստանում հանդիպում են ոզնենիների մոտ մեկ տասնյակ տեսակներ...

Դեղաբույսեր
Հալվե – Алоэ - Aloe
Հալվե – Алоэ - Aloe

Թաղաղուազգիների ընտանիքին (Xanthorrhoeaceae, Asphodelaceae ենթաընտանիքի) պատկանող բազմամյա միաշաքիլավոր խոտաբույսերի, թփերի, հազվադեպ՝ ծառերի ու լիանաների ցեղ է, որի գիտական անվանումը...

Դեղաբույսեր
Խուլ եղինջ - Яснотка - lamium
Խուլ եղինջ - Яснотка - lamium

Շրթնածաղկավորների (Labiatae) կամ նույնն է խուլ եղինջազգիների ընտանիքին պատկանող միամյա կամ բազմամյա, երկշաքիլավոր խոտաբույսերի ցեղ է: Ըստ The Plant List (2013) Խուլ եղինջ ցեղը ընդգրկում է 30 տեսակներ...

Դեղաբույսեր
Մատնունի - Лапчатка - Potentilla
Մատնունի - Лапчатка - Potentilla

Մատնունի ցեղն ընդգրկում է մոտավորապես 300 (այլ տվյալներով՝ 500) տեսակներ, որոնք վարդազգիների ընտանիքին պատկանող միամյա կամ բազմամյա, երկշաքիլավոր խոտաբույսեր են: Ցեղի անվանումն առաջացել է լատիներեն...

Դեղաբույսեր
Թավշածաղիկ - Бархатцы - Tagetes
Թավշածաղիկ - Бархатцы - Tagetes

Աստղածաղկավորների ընտանիքին պատկանող միամյա կամ բազմամյա երկշաքիլավոր խոտաբույսերի ցեղ է, որն ընդգրկում է մոտավորապես 59 տեսակներ: Ցողուններն ուղղահայաց են, ամուր: Կազմում են հավաքված կամ տարածված...

Դեղաբույսեր
Զանգակածաղիկ - Колокольчик - Campanula
Զանգակածաղիկ - Колокольчик - Campanula

Զանգակազգիների (Campanulaceae) ընտանիքին պատկանող ավելի քան 80 ցեղերից մեկն է: Զանգակների ցեղն ընդգրկում է մոտավորապես 475 (GRIN) տեսակներ, որոնք միամյա, երկամյա կամ բազմամյա խոտաբույսեր են: Դասակարգում...

Դեղաբույսեր
Գորտնուկ (Հրանուկ) - Лютик (Едкиж) - Buttercup (Ranunculus)
Գորտնուկ (Հրանուկ) - Лютик (Едкиж) - Buttercup (Ranunculus)

Գորտնուկազգիների (Ranunculaceae) ընտանիքին պատկանող միամյա, երկամյա կամ բազմամյա բույսերի ցեղ է, որն ընդգրկում է Հյուսիսային կիսագնդի բարեխառն գոտիներում, Նոր Զելանդիայում ու Ավստրալիայում...

Դեղաբույսեր
Դաշտափուշ - Бодяк полевой - Cirsium arvense L.
Դաշտափուշ - Бодяк полевой - Cirsium arvense L.

Աստղածաղկավորների (Asteraceae) ընտանիքին պատկանող երկամյա կամ բազմամյա, երկշաքիլավոր, քիստավոր խոտաբույսերի ցեղ է: Ընդգրկում է մոտ 250, ըստ The Plant List ցանկի` 484 ենթատեսակներ, որոնք հիմնականում...

Դեղաբույսեր
Դանդուռ բանջարանոցային - Портулак огородный - Portulaca oleracea
Դանդուռ բանջարանոցային - Портулак огородный - Portulaca oleracea

Դանդուռ բանջարանոցայինը միամյա բույս է, պատկանում է դանդուռազգիների ընտանիքին (Portulacaceae), որն ընդգրկում է ավելի քան 100 տեսակներ: Ըստ որոշ տեղեկությունների հայտնի է եղել ավելի քան 10.000 տարի առաջ...

Դեղաբույսեր
Կորնգան ցանքային - Эспарцет песчаный (Эспарцет посевной) - Onobrychis arenaria (Kit) L.
Կորնգան ցանքային - Эспарцет песчаный (Эспарцет посевной) - Onobrychis arenaria (Kit) L.

Կորնգանը (Onobrychis Adans) բակլազգիների ընտանիքի բազմամյա, հազվադեպ՝ միամյա, խոտաբույս է կամ` թուփ: Լատիներեն գիտական անվանումը ծագում է հունարեն «onos»` ավանակ եւ «brich»` կրծոտել բառերից...

Դեղաբույսեր
Անմոռուկ - Незабудка - Myosotis
Անմոռուկ - Незабудка - Myosotis

Անմոռուկների (Myosotis) ցեղը պատկանում է գաղտրիկազգիների (Boraginaceae) ընտանիքին: Հայտնի են անմոռուկի 50 տեսակներ, որոնք Եվրասիայում, Ամերիկայում, Հարավային Աֆրիկայում, Ավստրալիայում ու Նոր Զելանդիայում...

Դեղաբույսեր
Ծիրանաչիր. օրգանիզմի դիմադրողականությունը բարձրացնող մթերք
Ծիրանաչիր. օրգանիզմի դիմադրողականությունը բարձրացնող մթերք

Ծիրանենու պտղաչիրն օրգանիզմն ամրացնող հրաշալի մթերք է, որի 100գ զանգվածի էներգետիկ արժեքը 241 կկալ է: ՌԴ «Будьте здоровы» (Спец. выпуск, 21.2012) խմբագրակազմը առաջարկում է հիվանդություններից ապաքինվող...

Սնունդը և առողջությունը
Բատատ՝ նույնն է քաղցր կարտոֆիլ կամ երկարակեցության արմատ
Բատատ՝ նույնն է քաղցր կարտոֆիլ կամ երկարակեցության արմատ

Բատատը [Ipomoea batatas (сладкий картофель, батат)] պատատուկազգիների ընտանիքին պատկանող բազմամյա բույս է, իսկ մորմազգի պատատեսը (կարտոֆիլ)՝ այսինքն «քաղցր կարտոֆիլ» անվանումը, որեւէ գիտական հիմք չունի...

Սնունդը և առողջությունը Դեղաբույսեր

Notice: Undefined index: HTTP_X_FORWARDED_FOR in /sites/med-practic.com/classes/flud_class.php on line 33

ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԸ