Med-Practic
Նվիրվում է վաստակաշատ ուսուցիչ Գրիգոր Շահյանին

Իրադարձություններ

Հայտարարություններ

Մեր հյուրն է

Հրատապ թեմա

Առողջապահություն 4.2012

Դաշտանային պարբերաշրջան

Դաշտանը սեռականորեն հասուն կնոջ արգանդից պարբերաբար՝ 26-28 օրը մեկ, միջին հաշվով 3-4 օր տևող արյունային արտադրությունն է, որը հատուկ է միայն մարդուն և մարդանման կապիկներին:

 

Դաշտանային պարբերաշրջան ասելով հասկանում ենք առաջին օրվանից մինչև հաջորդ դաշտանի սկիզբը: Տևում է մեծ մասամբ 26-29, երբեմն՝ 23-25, հազվադեպ՝ 30-35 օր: Կանոնավոր է համարվում 28 օր տևողությամբ պարբերաշրջանը:

 

Առաջին դաշտանը, որը սեռական հասունության վկայությունն է, սկսվում է 12-13 տարեկանում (1 տարի): Այն շարունակվում է նույն պարբերականությամբ, սակայն լինում են դեպքեր, երբ կարգավորվում է 5-6 ամիս հետո կամ երբեմն՝ 1-2 տարվա ընթացքում: Կինը պտղաբեր է համարվում 18-45 տարեկանում, այնուհետև դաշտանային պարբերաշրջանը դառնում է անկանոն, ապա սկսվում է դաշտանադադարը, որով և ավարտվում է կնոջ պտղաբերության շրջանը:

 

Դաշտանը ֆիզիոլոգիական բարդ պրոցես է, որը կապված է կնոջ ձվարաններում և ներզատիչ գեղձերում, հատկապես մակուղեղում (հիպոֆիզ) արտադրվող հատուկ հորմոնների հետ:

 

Մինչև սեռական հասունացումը, աղջիկ երեխայի ձվարաններում լինում են մոտ 40 հազար նախնական ձվաբջիջներ, որոնցից ամբողջ կյանքում հասունանում են միայն 350-450-ը, մնացածները ապաճում են: Հասունացածներից մի քանիսը բեղմնավորվում են, կինը հղիանում է, իսկ մյուսները՝ չբեղմնավորվածները, դուրս են գալիս դաշտանային արյան հետ: 

 

Ձվարաններում ձվաբջիջները գտնվում են հատուկ պատիճների մեջ, որոնք կոչվում են գրաֆյան բշտեր կամ ֆոլիկուլներ: Ձվաբջիջը ֆոլիկուլի մեջ հասունանում է հիպոֆիզի հատուկ հորմոնների ազդեցության ներքո: Դրա հասունացման ընթացքում, որը տևում է 13-14 օր, ֆոլիկուլը արտադրում է ակտիվ հորմոններ՝ էստրոգեններ, որոնց շնորհիվ վերանում են նախորդ դաշտանից հետո արգանդի լորձաթաղանթում ի հայտ եկած փոփոխությունները: Երբ ձվաբջիջը հասունանում է (այսինքն՝ երբ նրա քրոմոսոմները կիսվում են, և այն դառնում է բեղմնավորվելու ընդունակ), բուշտը պատռվում է, ձվաբջիջը ձվարանից ընկնում է ուղղակի կոնքի խոռոչում ֆալոպյան փողի բացված ծոպավոր ձագարի մեջ (նկ. 1, 2): Այս պրոցեսը կոչվում է ձվազատում: Արգանդային փողերի ծոպերի շարժունակության շնորհիվ ձվաբջիջը ձագարից անցնում է փողի մեջ: Այստեղ հանդիպում է սպերմատոզոիդին (սերմնյակին), բեղմնավորվում և 10-12 օր առաջ շարժվելով՝ ընկնում է արգանդի խոռոչ: Ձվազատումից 3-4 օր հետո պատռված գրաֆյան բշտի տեղում առաջանում է, այսպես կոչված՝ դեղին մարմին, որը ժամանակավորապես կատարում է ներզատիչ գեղձի ֆունկցիա: Նրա արտադրած հորմոնի՝ պրոգեստերոնի ազդեցությամբ արգանդը պատրաստվում է ընդունելու ՙճանապարհ ընկած՚ ձվաբջջին. նրա լորձաթաղանթի մակերեսային շերտը 4-5 անգամ հաստանում է, ուռչում, դառնում փափուկ, լորձաթաղանթի գեղձերի արտադրությունն ուժեղանում է, արյան անոթները լայնանում են, մկանների լարվածությունը՝ թուլանում: Դեռ արգանդի փողում բեղմնավորված ձվաբջիջր զարգացման 4 փուլ է անցնում՝ դառնում սաղմնային բջիջ, որը կպչում, մխրճվում է արգանդի լորձաթաղանթի պատի մեջ, և սկսում է զարգանալ սաղմը (նկ. 1, 2):

 

Սկսվում է բեղմնավորված ձվաբջջի (զիգոտա՝ սաղմնային բջիջ) զարգացումը՝ իրար հաջորդող փուլերով:

 

Եթե ճանապարհին ձվաբջիջը չի բեղմնավորվում (այսինքն՝ արական սեռական բջիջը՝ սպերմատոզոիդը, ձվաբջջի մեջ չի ներթափանցում), ձվարանում դեղին մարմինն ապաճում է և աստիճանաբար ներծծվում, բայց նրա հետքը մնում է փոքրիկ սպիի ձևով: Երբ դեղին մարմնի գործունեությունը դադարում է և նա արդեն պրոգեստերոններ չի արտադրում, արգանդի արյան անոթները դառնում են փխրուն և սկսում են արյունահոսել: Արյան հետ միախառնվում են գեղձերի արտադրուկն ու լորձաթաղանթից պոկված կտորները:

 

Ինչպես տեսնում ենք, դաշտանր կապված է դեղին մարմնի առաջացման և ապաճման հետ: Ուրեմն՝ անկախ նրանից, թե ձվազատումից հետո ձվաբջիջը կընկնի փողի մեջ և արգանդ կհասնի թե ոչ, դաշտանն անպայման կլինի, քանի որ ձվազատումից հետո դեղին մարմին է առաջանում:

 

Դաշտանից հետո 10-15 օրվա ընթացքում արգանդում և փողերում դեռևս ոչ մի ձվաբջիջ չի լինում, որի պատճառով այդ ժամանակ հղիության հնարավորությունը բացառվում է:

 

Դրանից հետո սովորաբար մի կողմից ձվարանում սկսում է հասունանալ նոր ձվաբջիջ, և տեղի է ունենում նոր ձվազատում: Երբ ձվաբջիջը ճանապարհին արգանդի փողի մեջ բեղմնավորվում է և սկսում զարգանալ, դեղին մարմինն այլևս ապաճման չի ենթարկվում, հատկապես՝ արգանդի լորձաթաղանթի անոթները չեն արյունահոսում, այսինքն՝ դաշտանը բացառվում է: Նման դեպքում դեղին մարմինը կանխում է հաջորդ ձվաբջիջիների հասունացումը: Մտնելով արգանդ, բեղմնավորված ձվաբջիջը սուզվում է նրա պատի մեջ: Այստեղ գոյանում է ընկերքը, որից սկսվող պորտալարով պտուղը մորից ստանում է սննդանյութեր և թթվածին:

 

Նկար 1. Դաշտանային պարբերաշրջան


 

 Նկար 2. Ձվաբջջի բեղմնավորման ու տեղաշարժման ուղին


 

Լինում են դեպքեր, երբ բեղմնավորումը կատարվում է որովայնի խոռոչում, և բեղմնավորված ձվաբջիջը փողի մեջ չի ընկնում, կամ նրա նեղացման պատճառով չի կարողանում արգանդ հասնել. առաջանում է արտարգանդային, որովայնային կամ փողային հղիություն: Որովայնային հղիությունը (նայած՝ որտեղ է կպած ընկերքը) մինչև վերջ կարող է պահպանվել, իսկ փողայինը՝ փողի պատռվելու հետևանքով, 1-2 ամսվա ընթացքում ընդհատվում է: Երկու դեպքում էլ անհետաձգելի վիրահատական միջամտությունը պարտադիր է:

 

Դաշտանային պարբերաշրջանի խանգարումները կարող են կապված լինել ինչպես սեռական օրգանների ախտաբանական պրոցեսների, այնպես էլ արտասեռական գործոնների հետ: Դրանց նպաստող պատճառներից են արյան ու վարակական ծանր հիվանդությունները, վիտամինային անբավարարությունը, լյարդի, երիկամների ախտահարումները, ծանր հոգեկան ապրումները: Կարևոր դեր են խաղում հատկապես ներզատիչ գեղձերի հիվանդությունները՝ շաքարամիզությունը, վահանագեղձի թերֆունկցիան կամ թունավոր խպիպը, մակերիկամների կեղևային շերտի գերաճը, հիպոֆիզի հիվանդությունները և այլն: Հորմոնային բնույթի խանգարումները լինում են այն դեպքում, երբ սեռական հորմոնների թերարտադրության հետևանքով նորմալ ձվազատում չի կատարվում, հետևապես և՝ դեղին մարմին չի առաջանում, ու արգանդի լորձաթաղանթը համապատասխան փոփոխության չի ենթարկվում: Նշված խանգարումներն արտահայտվում են տարբեր ձևով՝ դաշտանի բացակայությամբ, սակավարյունային, կարճատև, առատ ու երկարատև, ցավոտ դաշտանով: Նման դեպքերում անհրաժեշտ է դիմել մասնագետի, որը պարզելով պատճառը, կնշանակի համապատասխան բուժում:

  

Հեղինակ. Մարտունի Մուրադյան Պրոֆեսոր
Սկզբնաղբյուր. Առողջապահություն 4.2012
Աղբյուր. med-practic.com
Հոդվածի հեղինակային (այլ սկզբնաղբյուրի առկայության դեպքում՝ էլեկտրոնային տարբերակի) իրավունքը պատկանում է med-practic.com կայքին
Share |

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ

Կարդացեք նաև

Սիրելի ընթերցող
Սիրելի ընթերցող

Ավարտին է մոտենում 2012 թվականը: Մեր հանդեսի միջոցով ձեզ հետ սկսված երկխոսությունն իր տրամաբանական շարունակությունը կունենա նաև 2013-ին...

Օրակարգում` մարզային առողջապահության խնդիրները
Օրակարգում` մարզային առողջապահության խնդիրները

ՀՀ առողջապահության նախարար Դ. Դումանյանի մոտ վերջերս մարզային առողջապահության ոլորտի պատասխանատուների հետ կայացած հերթական խորհրդակցության ժամանակ քննարկվեցին ոլորտում առկա թերությունների ու բացթողումների ուղղությամբ տարվող աշխատանքների ընթացքը...

Կարևոր ծրագրի իրականացման սկիզբն է դրվում

ՀՀ ԱՆ կոլեգիայի հերթական նիստում, որին մասնակցում էին նաև մարզպետարանների առողջապահության բաժինների պետերը և Երևանի քաղաքապետարանի առողջապահության վարչության պետը...

Նախարարը կարևորում է մարզային առողջապահության զարգացման հիմնախնդիրները
Նախարարը կարևորում է մարզային առողջապահության զարգացման հիմնախնդիրները

ՀՀ առողջապահության նախարար Դերենիկ Դումանյանը աշխատանքային այցով եղավ Լոռու մարզում: Մարզպետ Արթուր Նալբանդյանի ուղեկցությամբ նա այցելեց Ալավերդու բժշկական կենտրոն...

Օտարերկրյա քաղաքացիների` բժշկական օգնություն եվ սպասարկում ստանալու իրավունքը Հայաստանի Հանրապետությունում
Օտարերկրյա քաղաքացիների` բժշկական օգնություն եվ սպասարկում ստանալու իրավունքը Հայաստանի Հանրապետությունում

Մարդու առողջությունն ամենակարևոր արժեքներից է, որը պաhպանելու, ինչպես նաև վերականգնելու նպատակով հաճախ հարկ է լինում դիմել համապատասխան մասնագետի օգնությանը...

Առաջնայինը հիվանդությունների կանխարգելումն է...
Առաջնայինը հիվանդությունների կանխարգելումն է...

Հարցազրույց ՀՀ առողջապահության նախարարության և Երևան քաղաքի գլխավոր քիթ-կոկորդ-ականջաբան,պրոֆեսոր Արթուր Շուքուրյանի հետ...

Կենսաբանորեն ակտիվ հավելումների օգտագործման վերահսկման կարեվորությունը
Կենսաբանորեն ակտիվ հավելումների օգտագործման վերահսկման կարեվորությունը

Ըստ վիճակագրական տվյալների, զարգացած երկրների բնակչության 70%-ը պարբերաբար օգտագործում է կենսաբանորեն ակտիվ հավելումներ (ԿԱՀ): Դա, ըստ էության, XX դարի վերջերում առողջապահության բնագավառում նոր ուղղության` ՙկյանքի որակ՚ հայեցակարգի արտացոլումն է...

Ավելի հեշտ է կանխարգելել, քան բուժել
Ավելի հեշտ է կանխարգելել, քան բուժել

Հոկտեմբերն աշխարհով մեկ հայտարարված է կրծքագեղձի քաղցկեղի դեմ պայքարի ամիս, որի ընթացքում անցկացվում են բազմաթիվ միջոցառումներ:«Հայ-ամերիկյան առողջության կենտրոն» հիմնադրամի բացման օրվանից Հայաստանն արդեն 15 տարի է, ինչ միացել է այդ կարևոր գործընթացին...

Ներհիվանդանոցային վարակների կանխարգելման գիտագործնական կենտրոն`ՀՀ առողջապահական համակարգում
Ներհիվանդանոցային վարակների կանխարգելման գիտագործնական կենտրոն`ՀՀ առողջապահական համակարգում

Որակի հսկումը բնութագրվում է որպես առողջապահական համակարգի աչքեր և ականջներ, առանց որոնց մենք չէինք կարողանա իմանալ, թե որտեղ ենք և ուր ենք գնում:

Ա. Տոնապետյան...

Վերին շնչուղիների բորբոքային հիվանդությունների արդյունավետ ու անվտանգ բուժումը կլարիտրոմիցինով

Վերին շնչուղիների, մասնավորապես քիթ-կոկորդ-ականջի վարակական ախտաբանություններից ամենահաճախ հանդիպում են քթի և հարակից խոռոչների (ռինոսինուսիտներ` ՌՍ), միջին ականջի (միջին օտիտներ), ըմպանի և քմային նշիկների (ֆարինգիտներ և տոնզիլիտներ), թարախաբորբոքային հիվանդությունները...

Ակնթարթ, որը տարիներ արժե...
Ակնթարթ, որը տարիներ արժե...

Հարցազրույց ծանրամարտի Եվրոպայի չեմպիոն, աշխարհի, ինչպես նաև լոնդոնյան օլիմպիադայի բրոնզե մեդալակիր, ծանրորդուհի Հռիփսիմե Խուրշուդյանի հետ...

Ինչպես ընտրել ատամի պրոթեզը

Պրոթեզ տերմինը հունական ծագում ունի (prosthesis-միացում, ավելացում) և նշանակում է մարմնի արհեստական մաս (ձեռք, ոտք, ատամ և այլն): Ստոմատոլոգիայում պրոթեզավորումը կատարվում է կորցրած ատամը նորով փոխարինելու, ատամի վրա գոյացած թերությունը` կոտրվածքը, քայքայումը քողարկելու նպատակով և այլն...

Ամուսնական դավաճանություն
Ամուսնական դավաճանություն

Դավաճանությունը գուցե ներում են, բայց չեն մոռանում

Հաճախ սիրային արկածներ որոնողները խոստովանում են, որ մինչ «ձախ գնալը» պարբերաբար մտածում էին իրենց կյանքի արմատական փոփոխությունների մասին, և միայն հանդիպումն է դառնում այդ գաղափարի իրականացման վճռորոշ ազդակը...

Ինչու են ներաճում եղունգները
Ինչու են ներաճում եղունգները

Ներաճած եղունգ կամ եղունգի ներաճում հիվանդությունն ըստ էության արտահայտվում է հարևան փափուկ հյուսվածքի մեջ եղունգաթերթիկի եզրային-ծայրային հատվածի ներաճով, որի հետևանքով զարգանում են մի շարք օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ ախտանիշներ...

ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԸ