Նեյրոինտենսիվ թերապևտ՝ նոր մասնագիտություն Հայաստանում

2026 թ․ ապրիլի 17-18-ին Երևանում կազմակերպվել էր միջազգային գիտագործնական «Նեյրոինտենսիվ թերապիայի առաջին կոնֆերանսը», որը նպատակ ուներ նպաստելու «նեյրոինտենսիվ թերապիա նոր և կարևոր մասնագիտության հիմնավորմանը Հայաստանում, միավորելու նյարդավիրաբուժության և նյարդաբանության ոլորտների առաջատար մասնագետներին` Հայաստանից, ԱՄՆ-ից և Կանադայից։

Այն կազմակերպել էին Հայկական «Ինսուլտի խորհուրդը» և «Էրեբունի» բժշկական կենտրոնը՝ «Էրեբունի» ԲԿ վերակենդանացման բաժանմունքի գիտական ղեկավար, ԵՊԲՀ Մ․ Հերացու անվան անեսթեզիոլոգիայի և ռեանիմատոլոգիայի հետդիպլոմային կրթության ամբիոնի վարիչ Հ․ Ն․ Մանգոյանի ղեկավարությամբ։

Գիտաժողովին մասնակցում էին Հայաստանից վերակենդանացման բժիշկներ, նյարդավիրաբույժներ, նյարդաբաններ և այլ մասնագետներ, ներկա էին նաև բժիշկներ ԱՄՆ-ից, Կանադայից։   

ԱՄՆ-ի և Կանադայի ճանաչված փորձագետները ներկայացրեցին նորագույն միջազգային ուղեցույցները, կլինիկական հետազոտությունների արդյունքները և նեյրոինտենսիվ թերապիայի ոլորտում գործնական ամենատարբեր դեպքեր: Բանախոսները նաև պատասխանեցին մասնակիցների հարցերին։

Գիտաժողովի հիմնական թեմաներն էին՝ ինսուլտների ժամանակ ինտենսիվ թերապիան,  ինսուլտների բուժման նվազ ինվազիվ նյարդավիրաբուժական մեթոդները, ներգանգային ճնշման մոնիտորինգը և վերահսկումը, նեյրոռեանիմացիայում վարակային բարդությունները։

Հարություն Մանգոյան, Էրեբունի ԲԿ, վերակենդանացման և ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքի գիտական ղեկավար

«Նեյրոինտենսիվ թերապիան Հայաստանում նոր է, ինչը ենթադրում է երկու մասնագիտություն` միաձուլելով այդ երկու ասպարեզի ամենածավալուն, ամենաընդգրկուն գիտելիքներն ու հմտությունները։ Աշխարհում նույնպես այն համեմատաբար երիտասարդ մասնագիտություն է՝ ունի ընդամենը մոտ տասը տարվա պատմություն։ Այսօր արդեն ապացուցված է այդ մասնագիտության արդիականությունը, կարիքը, այդ պատճառով գնալով ամենուրեք ավելանում է համապատասխան մասնագետների քանակը։

Բժշկության մեջ, ընդհանրապես, բոլոր մասնագետներն էլ միմյանց հետ համագործակցում են, բայց կան մասնագետներ, որոնք միաժամանակ ունեն հարակից երկու ոլորտի գիտելիքներ և կարող են ավելի ամբողջական օգնություն ցուցաբերել։ Այլ բան է սովորական համագործակցությունը և՝ այլ, երբ պատասխանատվություն է վերցվում վերջնական որոշման համար, հատկապես,  երբ խոսքը գնում է ո՛չ միայն նյարդաբանների, այլ նաև նյարդավիրաբույժների մասին, քանի որ այս մասնագիտությանը կարող են դիմել, սովորել և տիրապետել նաև նյարդավիրաբույժները։

Փաստորեն, այս մասնագիտությունը հնարավորություն է տալիս ծայրահեղ ծանր, նյարդաբանական խնդրով կամ գանգուղեղային վնասվածքով հիվանդների դեպքում ունենալ այն գիտելիքների պաշարն ու հմտությունները, որոնցով  հնարավոր կլինի ավելի արագ օգտակար լինել։

Այս գիտաժողովում ամենակարևոր, ամենազարմացնող, ամենաբացառիկ միտքը մեկն է ՝ մենք Հայաստանում սկսում ենք նոր մասնագիտություն և գտնում ենք, որ հենց մենք կարող ենք դա անել մեր արտերկրյա գործընկերների օգնությամբ, «Էրեբունի» բժշկական կենտրոնի բոլոր հնարավորություններով և Երևանի պետական բժշկական համալսարանի  ամբիոնի դասախոսական կազմի գիտելիքների շնորհիվ։

Ցանկանում ենք նաև սկսել գիտական, կրթական ծրագրեր ու գնալ դեպի այս մասնագիտության խորքային ճանաչումը։ Դրա համար, նախ, անհրաժեշտ է լրացուցիչ վերապատրաստվել որպես  նյարդաինտենսիվ թերապիայի մասնագետ։ Դա, առաջին հերթին, հենց կաթվածի կենտրոնների համար է, երկրորդ, դա կօգնի վերակենդանացման, նյարդավիրաբուժական բաժանմունքներին, որտեղ կցանկանան ունենալ թեկուզ մեկ այդպիսի որակավորմամբ մասնագետ։ Դա կնպաստի վիրահատվողի վիճակի հետագա հարթ ընթացքին, կօգնի, որ նա վերապրի այդ վիրահատությունը։ Սա, իրոք, շատ պահանջված է այսօր․ ամբողջ աշխարհում են արդեն համոզվել, որ այս մասնագիտությունն անմիջականորեն ազդում է բուժման ելքերի վրա»։

Միքայել Սքոն, Կանադայի «Ալբերտայի համալսարան»-ի նյարդավիրաբուժության դոցենտ

Նեյրոինտենսիվ թերապիան ավելի երիտասարդ մասնագիտություն է։ Տարիներ առաջ փորձեցինք այն Հայաստանում սկսել, բայց չշարունակվեց։ Այժմ կրկին աշխատում ենք ներդնել և հիմնավորել: Այդ նպատակով մեր հինգ նյարդաբաններն և անեսթեզիոլոգները բժիշկ Վիկեն Բաբիկյանի մոտ Բոստոնում վերապատրաստություն են անցել։ Այդ ուղղությամբ պետք է շարունակենք աշխատել։ Արդեն այլևս ընդունված է, որ նեյրոինտենսիվ թերապիան` այս «սուր» մասնագիտության նոր ուղղությունները, պետք է անպայման լինեն նաև Հայաստանում, որովհետև միջազգային տվյալներով դրանք մեծ ազդեցություն ունեն հիվանդների վիճակի վրա և բավականին լավ արդյունք են տալիս։ Մենք համագործակցում ենք   «Էրեբունի» բժշկական կենտրոնի հետ, որն, իր հերթին, կարող է իր փորձը այլ բժշկական կենտրոնների փոխանցել։

Վիկեն Բաբիկյան, Բոսթոնի Համալսարանի (ԱՄՆ) պատվավոր դոկտոր

Հայաստանում կաթվածի բուժման գործընթացում, ելնելով բարելավումների փաստից, վերջին հինգ-յոթ տարվա ընթացքում այդ գործունեությունն արդեն բավականին տեսանելի է, և Հայաստանում կաթվածի կենտրոնները տարածված են։ Այս պահի դրությամբ դրանք հինգն են, բայց  հուսով ենք, որ մինչև մայիսի վերջը վեցերորդն էլ արդեն կգործի Գորիսում։ Կաթվածի խնդիրը Հայաստանում բավականին լավ հիմքերի վրա է արդեն, և հույս ունեմ, որ Երևանից և Գյումրիից բացի այլ մարզերում և քաղաքներում ևս կիրականացվի։

Նոր մասնագիտություն ենք ներդնում և նոր մասնագետներ կլինեն արդեն շուտով։ 2025-ի սեպտեմբերին «Էրեբունի» բժշկական կենտրոնում ստեղծեցինք կաթվածի կենտրոն, և այս ընթացքում արդյունքն արդեն տեսանելի է, առողջացած հիվանդների քանակը բավականին ավելացել է։ Այս գիտությունն արդիական է, և կազմակերպած գիտաժողովը նույնպես շատ կարևոր եմ համարում այս գործընթացի համար։ 

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ