ԵՊԲՀ. Հեղինակավոր newSpecial ամսագրում ԵՊԲՀ-ի մասին տպագրված հոդվածի հայերեն թարգմանությունը

1949թ-ից Ժնևում բոլոր միջազգային կազմակերպությունների աշխատակիցների համար տպագրվող, հեղինակավոր newSpecial ամսագրում Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանի մասին տպագրված հոդվածի հայերեն թարգմանությունը:

Ինչպե՞ս է բժշկական համալսարանը դարձել պետական խոշոր գործատու և երկիրը դարձրել կայուն համաշխարհային առողջապահական սպառնալիքների նկատմամբ

Լիդա Մելիքյան, Գևորգ Թամամյան

Վերջին մի քանի ամիսների ընթացքում բուժաշխատողների անհրաժեշտությունը հատկապես նկատելի է դարձել:

Բժշկագիտության գործնական կիրառության իրականացումը մեծապես պայմանավորված է անորոշության պայմաններում կայացված որոշումներով:

Անհայտ սպառնալիքի հետ բախումն ամբողջ աշխարհում համընդհանուր նպատակի և արժեքների շուրջ է միավորել հասարակությանն ու բժշկական համայնքին: Անկախ ժամանակաշրջանից և առկա վտանգներից՝ բժշկական կրթության ու այդ կրթությունն ապահովող ինստիտուտներն առանցքային նշանակություն ունեն գործող առողջ հասարակության համար:

Հարավային այնպիսի փոքր երկրում, ինչպիսին Հայաստանն է, որը բազմաթիվ աղետներ է տեսել, հիմնական առաջնահերթություններից մեկը եղել է այդպիսի ինստիտուտների զարգացումը: Ունենալով ավելի քան 3500 աշխատակից, շուրջ 8000 ուսանող տարբեր երկրներից և 3 հիվանդանոց՝ Երևանի պետական բժշկական համալսարանը (ԵՊԲՀ) ներկայումս Հայաստանի բժշկական կրթության, կլինիկական բժշկության, գիտական հետազոտությունների և նորարարությունների խոշորագույն և ամենաազդեցիկ մատակարարն է: Հիմնադրվելով 100 տարի առաջ՝ գլոբալ հանրային առողջապահության և աշխարհաքաղաքական աղետների ժամանակ, համալսարանն իր գոյության ընթացքում վճռական դեր և ազդեցություն է ունեցել Հայաստանի զարգացման գործում: Երկրի պատմության դժվարին ժամանակաշրջանում այն դարձել  է հայ ժողովրդի միավորման և բարեփոխումների հիմնաքարերից մեկը:

Բժշկական ուսումնարանի ստեղծումը 1920թ. կենսական նշանակություն ունեցավ, երբ նորաստեղծ հանրապետությունը բախվեց ենթակառուցվածքի բացակայությանը, սոցիալ-տնտեսական և սանիտարական ծանր խնդիրներին, երբ բնակչության մեծ մասը զրկված էր բազային բուժօգնություն ստանալու հնարավորությունից։

Առաջին դասախոսությունները կազմակերպվել են Երևանի քաղաքային հիվանդանոցում, որն այժմ՝ 100 տարի անց, ոչ միայն ծառայում է որպես լսարան,  այլև վերականգնողական կենտրոն է վիրավոր զինվորների համար:

Երևանի բժշկական ինստիտուտը, հետագայում բարգավաճելով, ստացել է համալսարանի կարգավիճակ՝ վերանվանվելով միջնադարյան հայ բժշկապետ Մխիթար Հերացու անունով։ Համեմատաբար կարճ ժամանակահատվածում բացվել են խոշոր ամբիոններ, հայերեն է թարգմանվել մեծաքանակ բժշկական գրականություն, զգալիորեն ընդլայնվել են պրոֆեսորադասախոսական կազմը և ուսանողների քանակը: 1922-1932թթ. ավարտվել է համալսարանի հիմնական մասնաշենքերի կառուցումը, որոնք ընդգծում են Երևանի  դասական ոգին մարմնավորող  տարբերակիչ առանձնահատկությունը:

Արտակարգ իրավիճակների, վարակիչ հիվանդությունների դեմ պայքարում պատրաստվածության խնդիրը դրսևորվել է նաև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, որի ընթացքում բժշկական ինստիտուտը շարունակել է իր կրթական և գիտահետազոտական գործունեությունը, թեև բազմաթիվ դասախոսներ և ուսանողներ համալրեցին խորհրդային բանակի շարքերը: Հիվանդներն ու վիրավորները տեղափոխվում էին Հայաստանի տարբեր մարզերում և արտերկրում հիմնված բժշկական կենտրոններ, որոնք ղեկավարվում էին ինստիտուտի շրջանավարտների և դասախոսների կողմից: Պատերազմի 4 տարիների ընթացքում ինստիտուտը տվել է 800 շրջանավարտ։ Մեր ներկայիս պայքարը համաշխարհային COVID-19 համավարակի դեմ հաճախ համեմատվում է համաշխարհային պատերազմի հետ, որով հատկապես կարևորում է բժշկական ուսումնական հաստատությունների անհրաժեշտությունն ու կայունությունը պատմական դժվարին ժամանակաշրջանում:

Ժամանակի ընթացքում ուսանողների քանակն ավելացել է: Բուժաշխատողների պահանջարկի աճով պայմանավորված՝ բժշկական ինստիտուտի պրոֆեսորադասախոսական կազմը սկսեց դասախոսություններ կարդալ ռուսերենով՝ սիրով ընդունելով խորհրդային տարբեր հանրապետություններից ժամանած բազմաթիվ ուսանողների, այնուհետև հայկական  մեծ համայնքներ ունեցող երկրներից՝ Սիրիայից, Լիբանանից, Հորդանանից, Իրանից, Կիպրոսից և այլ երկրներից ժամանած ուսանողների համար բաժին ստեղծվեց:

1988թ. դեկտեմբերի ավերիչ երկրաշարժը Հայաստանում դարձյալ լուրջ փորձություն դարձավ բժշկական համալսարանի ուսանողների և դասախոսների համար, որոնք այդ դժվարին պահին  ցույց տվեցին արհեստավարժության և մարդասիրության  հիանալի օրինակ: Երկրաշարժի չարաբաստիկ օրը 200 ուսանող իրենց դասախոսների հետ  մեկնեց աղետի գոտի՝ Սպիտակում և Գյումրիում առաջին օգնություն ցուցաբերելու տուժածներին: Յուրաքանչյուր օր 200-250 ուսանողներից կազմված նոր խմբեր էին մեկնում աղետի գոտի:

Համալսարանում ստեղծվել էր դոնորական արյուն հանձնելու կետ, և յուրաքանչյուր օր ավելի քան 400 մարդ արյուն էր հանձնում:

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ