Med-Practic
Նվիրվում է վաստակաշատ ուսուցիչ Գրիգոր Շահյանին

Իրադարձություններ

Հայտարարություններ

Մեր հյուրն է

Հրատապ թեմա

Հայ բժիշկերի կյանքից

ՄՈՌԱՑՎԱԾ ՀԵՐՈՍԸ. Պատվաստանյութերի նախահայր Մորիս Հիլեմանը

ՄՈՌԱՑՎԱԾ ՀԵՐՈՍԸ. Պատվաստանյութերի նախահայր Մորիս Հիլեմանը

Մորիս Հիլեմանը (Dr. Maurice Hilleman, 1919-2005) ըստ շատ գիտնակաների համարվում է ժամանակակից պատվաստանյութերի նախահայրը https://hillemanfilm.com/dr-hilleman: Ինչպես գրում էր նրա մասին հանրահռչակ Ռոբերտ Գալոն (ՄԻԱՎ հարուցչի հայտնաբերողներից մեկը), Հիլեմանը եղել է «պատմության մեջ ամենաարդյունավետ պատվաստումների մասնագետը»:


Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) կողմից առաջարկվող և հիմնականում տարբեր հիվանդությունների դեմ կիրառվող 14 պատվաստանյութերից 8-ը ստեղծվել է Հիլեմանի կողմից: Դրանք են կարմրուկի, համաճարակային պարոտիտի, հեպատիտ Ա-ի, հեպատիտ Բ-ի, ջրծաղիկի, մենինգոկոկի, պնևմակոկի և հեմոֆիլուսային վարակների դեմ պատվաստանյութերը, իսկ ընդհանուր առմամբ մոտ 40 պատվաստանյութի հեղինակ է:


Մորիս Հիլեմանը՝ 36 պատվաստանյութի հեղինակ


Նա իր մասնագիտական կարիերան սկսել է 1944թ-ից, երբ աշխատում էր E.R. Squibb & Sons ընկերությունում, և որտեղ ստեղծեց առաջին պատվաստանյութը, որը կիրառվում էր ճապոնական էնցեֆալիտ հիվանդության դեմ: Հետագայում 1949թ. Հիլեմանը տեղափոխվեց Ուոլտեր Րիդի անվան հետազոտությունների ռազմական ինստիտուտ որտեղ նա աշխատում էր գրիպի վիրուսի հետ՝ կենտրոնանալով վիրուսի հակածնային փոփոխությունների վրա (դրեյֆ և շիֆթ), որոնք էլ հենց ապահովում են վիրուսի փոփոխականությունը և մարդկանց ընկալունակ դարձնում գրիպի նկատմամբ: Այս փաստը հետագայում օգնեց որակավորելու 1957թ-ին գրիպի տարածումը, որպես պանդեմիա: 1957թ. Հիլեմանը տեղափոխվեց Merck & Co ընկերություն, որպեսզի ղեկավարի այդ ընկերության կողմից իրականացվող հետազոտական աշխատանքները պատվաստանյութերի վերաբերյալ, ներառյալ նաև նոր պատվաստանյութերի ստեղծումը: Հենց այս ընկերությունում նա ստեղծեց նշված պատվաստանյութերի մեծամասնությունը:


Այդ ժամանակահատվածում հատկապես հետաքրքրություն է ներկայացնում համաճարակային պարոտիտի դեմ (խոզուկ) պատվաստանյութի ստեղծումը, երբ այդ հիվանդությամբ հիվանդացավ Հիլեմանի դուստրը: Դեպքը տեղի էր ունեցել 1963թ-ին: Այդ ժամանակ 5-ամյան Ջերիլը արթնացրել էր իր հորը՝ բողոքելով կոկորդի ցավից: Հիլեմանը այդ լուրն իմանալուն պես միանգամից վերցնում է նմուշ իր դստերից ու հիվանդության հարուցչին տեղափոխում լաբորատորիա և աշխատում այդ վիրուսի հետ: Նա շատ լավ գիտակցում էր, որ այս հիվանդությունը երեխայի մոտ բացի թքագեղձերի բորբոքային ընթացքից, ինչպես նաև այլ ընդհանուր հիվանդագին երևույթներից, որոշ դեպքերում կարող է հաշմանդամության պատճառ դառնալ: Թուլացնելով վիրուսը Հիլեմանը ստեղծեց բավականին արդյունավետ պատվաստանյութ, իսկ ստացված հարուցչի պատվաստումային շտամը նա անվանեց դստեր անունով` Ջերիլ Լին, որը մինչ այսօր օգտագործվում է ԿԿԽ պատվաստանյութի մեջ (https://www.nytimes.com/2013/05/07/health/maurice-hilleman-mmr-vaccines-forgotten-hero.html): Ստեղծելով պատվաստանյութ հեպատիտ Բ-ի դեմ, կարելի է ասել, որ նա ստեղծեց առաջին պատվաստանյութը քաղցկեղի դեմ: Ընդորում նա մասնակցել է հեպատիտի Բ-ի դեմ թե՛ պլազմիդային և թե՛ ռեկոմբինանտ (գենետիկորեն փոփոխված) տեսակների ստեղծման աշխատանքներին:


Հատկանշական են նաև նրա հետազոտությունները՝ կապված վիրուսային կուլտուրաների աճեցմանը հետ տարբեր միջավայրերում, որը հիմք հանդիսացավ պոլիոմիելիտի դեմ պատվաստանյութի փոխակերպմանը ինակտիվացված տարբերակից (Սոլկ)՝ պատվաստանյութի կենդանի տարբերակին (Սեբին), որը 60-ների սկզբում և հետագայում պոլիոմիելիտի դեմ պայքարում ունեցավ հսկայական ազդեցություն:


Իր հետազոտական գործունեությունը նա համատեղում էր Իմունականխարգելման Խորհրդատվական հանձնաժողովում և Իմունականխարգելման ազգային ծրագրում: Merck & Co ընկերությունում զբաղեցրած պաշտոնից հեռանալուց հետո, 65 տարեկան հասակում, նա շարունակում էր ընդգրկված լինել հիվանդությունների դեմ պայքարի մեջ, մասնավորապես Հիլեմանը աշխատում է, որպես ԱՀԿ խորհրդատու, իսկ 1988թ. ԱՄՆ նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանից նա ստացել էր Գիտության Ազգային Մեդալը՝ ԱՄՆ-ում գիտության բնագավառում բարձրագույն պարգևը: Բնավ այս միակ մրցանակը չէ, որ նա ստացել է իր հետազոտությունների համար կամ զբաղեցրել տարբեր հեղինակավոր կազմակերպություններում պաշտոններ կամ հանդիսացել է ակադեմիաների անդամ:


Կյանքի վերջին տարիներին նա զբաղեցնում էր Պենսիլվանիայի համալսարանի մանկաբուժության պրոֆեսորի պաշտոնը:


Ավաղ նման գիտնականի մասին քչերն են տեղյակ, անգամ բժշկական բնագավառի մարդիկ, սակայն պետք է փաստենք և հիշենք, որ Հիլեմանը, ինչպես գտնում են շատ գիտնականներ, իր աշխատանքային գործունեության պտուղներով ավելի շատ մարդկային կյանքեր է փրկել, քան որևէ այլ բժիշկ 20-րդ դարի ընթացքում (https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2005-apr-13-me-hilleman13-story.html):


Հոդվածի հեղինակ՝ Արման Բադալյան (Arman Badalyan)

med-practic.com կայքի ադմինիստրացիան տեղեկատվության բովանդակության համար

պատասխանատվություն չի կրում
Loading...
Share |

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ

Կարդացեք նաև

Գրիգորի Օկոև. մարդասիրական առաքելություն` ի պետս հայրենակիցների առողջության և երջանկության
Գրիգորի Օկոև. մարդասիրական առաքելություն` ի պետս հայրենակիցների առողջության և երջանկության

Գրիգորի Գեորգիի Օկոևը Հայաստանի առողջապահության մեծ երախտավոր է ու կազմակերպիչ, մարդու վերարտադրողական առողջության գիտակ և իր իմացություններով մարդկանց երջանկություն պարգևող վաստակաշատ բժիշկ...

ԵՊԲՀ. Վիրահատարանում ինչպես մարտի դաշտում
ԵՊԲՀ. Վիրահատարանում ինչպես մարտի դաշտում

Նվիրվում է Պավել Պետրոսի Անանիկյանի հիշատակին

Արվեստի, բժշկագիտության, երաժշտության, շատ այլ բնագավառներում կան մարդիկ, որոնց կյանքն...

Պավել Պետրոսի Անանիկյան. aas.am
Պավել Պետրոսի Անանիկյան. aas.am

Ծնվել է 1930թ. մայիսի 7-ին Հայաստանի Խորհրդային Հանրապետության մայրաքաղաք Երևանում:

1955թ. թվականին ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտի բուժա-պրոֆիլակտիկայի...

ԵՊԲՀ. Ավելի քան 5 տասնամյակ է՝ Լիլիա Չիլինգարյանը սովորում էր սովորեցնելով
ԵՊԲՀ. Ավելի քան 5 տասնամյակ է՝ Լիլիա Չիլինգարյանը սովորում էր սովորեցնելով

Լիլիա Չիլինգարյանի կյանքում առանցքային է Երևանի պետական բժշկական համալսարանի դերը: Նրա լուսանկարների հարուստ արխիվում առանձնանում է մի նկար. 19-ամյա ուսանողուհին պրոֆեսոր Գաբրիել Խաչատրյանի հետ...

ՀՀ ԱՆ. Սուրեն Զոհրաբյանը սերունդներին պատգամել է կոչումով բժիշկ լինելու բանաձևը
ՀՀ ԱՆ. Սուրեն Զոհրաբյանը սերունդներին պատգամել է կոչումով բժիշկ լինելու բանաձևը

«Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» բժշկական կենտրոնի նեյրովիրաբուժական  բաժանմունքում բացված աշխատասենյակ-թանգարանում այսուհետև կարելի է ծանոթանալ Հայաստանում նեյրովիրաբուժության հիմնադիր, պրոֆեսոր Սուրեն Զոհրաբյանի անցած ուղուն...

Սիրելի բժիշկ Վահագն Ժիրայրի Դարբինյանի հիշատակին
Սիրելի բժիշկ Վահագն Ժիրայրի Դարբինյանի հիշատակին

Երջանկությունը երբեք կիսով չափ չի լինում. կամ երջանիկ ես, կամ` ոչ: Եթե երջանիկ ես կոլեկտիվում, արդեն երջանիկ ես, եթե երջանիկ ես ընտանիքում, ուրեմն՝ արդեն երջանիկ ես...

Բժիշկներ
Սերգեյ Մալայան
Սերգեյ Մալայան

Հավերժական ոչինչ չկա աշխարհում,
Ամենայն ինչ անցողիկ է… Բարի անունն է մնում։
Սաադի...

Հոգեբան-հոգեբույժը` ստալինյան բռնությունների զոհ. Գրիգոր Տեր-Հակոբյանի (Գրո) ծննդյան 125-ամյակը

Մեր ոչ շատ հեռավոր անցյալում գիտության, բժշկության, գրականության և արվեստի բնագավառի շատ երևելիներ ունենք, որոնցից ամեն մեկն իր ուրույն հետքն է թողել ընտրած բնագավառում` մի քանի քայլով առաջ մղելով  առաջադիմության, նորարարության գնացքը...

Առողջապահության լրատու 18-19.2012
Վիրաբուժական ծառայության հիմնադիրը (Համբարձում Քեչեկի ծննդյան 140-ամյակը)
Վիրաբուժական ծառայության հիմնադիրը (Համբարձում Քեչեկի ծննդյան 140-ամյակը)

«Ճշմարիտ աշխարհը իմաստունին, բարեպաշտին, առաքինուն է հասանելի. նա ապրում է նրա մեջ, նա այդ աշխարհն է»: Գերմանացի մեծագույն փիլիսոփա և մտածող Ֆրիդրիխ Նիցշեի թևավոր դարձած այս ասույթն ամբողջությամբ կարելի է վերագրել XX դարի հայ ականավոր բժիշկ...

Առողջապահության լրատու 16-17.2012
Վահան Արծրունի
Վահան Արծրունի

Գիտության վաստակավոր գործիչ, բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Վահան Արծրունին ծնվել է 1857թ., Նոր Բայազետում...

Ապագա բժիշկ (1267-68) 10-11.2012 Հունիս
Գրիգոր Տեր-Հակոբյան (Գրո). հայերեն առաջին բժշկագիտական բառարանի հեղինակ
Գրիգոր Տեր-Հակոբյան (Գրո). հայերեն առաջին բժշկագիտական բառարանի հեղինակ

2012-ը բժշկական համալսարանի երատավորներից մեկի` հոգեբուժության և նյարդային հիվանդությունների ամբիոնի հիմնադիր վարիչ (1930-37թթ.), մինչև 1930թ. ՀՀ առժողկոմատում մի շարք պատասխանատու պաշտոններ վարած, 1936-ին նյարդաբանական տերմինների...

Ապագա բժիշկ (1265-66) 8-9.2012 Մայիս
Հայ ժողովրդական բժշկության երևելիներ. Սնղչի Գրքո (Գրիգոր Կարապետյան)

1965 թվականի տաք աշնանամուտի ամեն երեկո, ականջը ձենի, աչքը դռան փականքին, անկողնում ծվարած 100-ամյա մի ծերունի համառաբար չէր ուզում հրաժեշտ տալ այս կյանքին. նրա ականջով էր ընկել...

Առողջապահության լրատու 1.2011
Ի հիշատակ Թամազյան Համլետ Սերգեյի
Ի հիշատակ Թամազյան Համլետ Սերգեյի

Ծնվել է 01.05.1974 թ. Հայաստանում, Թումանյան շրջանի Օձուն գյուղում: 1966 թվականին, ավարտելով Երևանի Գրիբոյեդովի անվան դպրոցը ընդունվում է Երևանի Պետական Բժշկական համալսարանի...

Անուշավան Վահանի Ղազազյան
Անուշավան Վահանի Ղազազյան

2009 թ. նոյեմբերին 87 տարեկան հասակում վախճանվեց անվանի հայ բժիշկ, մանկավարժ, պրոֆեսոր Անուշավան Վահանի Ղազազյանը: Նա մեծ ներդրում ուներ համաճարակաբանության, ինֆեկցիոն և աղիքային հիվանդությունների ուսումնասիրության...

Առողջապահության լրատու 3.2010

ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԸ