Մար­տի 21­-ը` Դաու­նի հա­մախ­տա­նիշ ու­նե­ցող մար­դու մի­ջազ­գային օր

­Մար­տի 21­-ին նշ­վում է Դաու­ն հա­մախ­տա­նիշ ու­նե­ցող մար­դու մի­ջազ­գային օրը (World Down Syndrome Day): Այդ տա­րե­թիվն օրա­ցույ­ցի մեջ մտել է 2006 թ.: Նա­խա­ձեռ­նու­թյունն այդ թե­մային նվիր­ված 6-րդ սիմ­պո­զիու­մի մաս­նա­կից­նե­րինն է: Ռու­սաս­տա­նում Դաու­ն հա­մախ­տա­նի­շով մար­դու օրն առա­ջին ան­գամ նշել են 2011 թ.:

­Մար­տի 21­-ը պա­տա­հա­կան չի ընտր­վել. դա հենց Դաու­ն հա­մախ­տա­նի­շի խորհր­դան­շա­կան թիվն է։ Այդ հի­վան­դու­թյամբ տառապող մար­դու քրո­մո­սոմ­նե­րի 21-րդ զույ­գը կազմ­ված է ոչ թե 2, այլ 3 քրո­մո­սոմ­նե­րից («ա­րի­սո­միա»): «Օ­րա­ցույ­ցի լեզ­վով» թարգ­մա­նու­թյան մեջ ստաց­վել է եր­րորդ ամս­վա (մարտ) 21-րդ ամ­սա­թի­վը։­

Անգ­լիացի բժիշկ Ջոն Լենգ­դոն Դաու­նը (John Langdon Down, 1828 թ. նոյեմ­բե­րի 18 - 1896 թ. հոկ­տեմ­բե­րի 7) 1862 թ. առա­ջինն է նկա­րագ­րել հա­մախ­տա­նի­շը, որի ար­դյուն­քում ան­վա­նել են իր անու­նով և ներ­կա­յաց­րել որ­պես հո­գե­կան հի­վան­դու­թյան ձև: 1959 թ. բնա­ծին հա­մախ­տա­նի­շի և քրո­մո­սոմ­նե­րի թվի միջև կա­պը հայտնաբե­րել է ֆրան­սիացի գե­նե­տիկ Ժե­րոմ Լե­ժե­նը (J’r’me Lejeune, 1926 թ. հու­նի­սի 13 - 1994 թ. ապ­րի­լի 3):

Հայտ­նա­բե­րողն այդ հա­մախ­տա­նիշն ան­վա­նել է «մոն­ղո­լիզմ», որի պատ­ճա­ռը հի­վան­դի մոն­ղո­լոիդ ռա­սայի ներ­կա­յա­ցուց­չին հի­շեց­նող դեմքն է: Առող­ջա­պա­հու­թյան հա­մաշ­խար­հային կազ­մա­կեր­պու­թյունն այդ ան­վա­նու­մը չե­ղյալ է հա­յտարարել` 1965 թ. Մոն­ղո­լիայի մաս­նա­գետ­նե­րի դի­մու­մից հե­տո:

Հ­նա­րա­վոր է, որ հա­մախ­տա­նի­շի ներ­կայիս ան­վա­նու­մը փոխ­վի մեկ ու­րիշ ան­վամբ: ԱՄՆ­-ի Առող­ջա­պա­հու­թյան ազ­գային ինս­տի­տուտն ար­դեն հանձ­նա­րա­րել է վե­րաց­նել հա­մախ­տա­նի­շի ան­վան­ման սե­ռա­կան հո­լով­ման ձևը՝ փաս­տե­լով հանձ­նա­րա­րա­կա­նի հրա­տա­պու­թյու­նը նրա­նով, որ բժիշկ Դաունն այդ խան­գար­մամբ չէր տա­ռա­պում:

Դաու­ն հա­մախ­տա­նի­շը բնու­թագր­վում է ֆի­զիոլո­գիական յու­րա­հատ­կու­թյուն­նե­րի ընդ­հան­րա­կան դրս­ևոր­մամբ` «տա­փակ դեմք», պա­րա­նո­ցի շր­ջա­նում մաշ­կային ծալ­քեր, հի­պեր­շար­ժու­նակ հո­դեր, մկա­նային հի­պո­տո­նիա և այլն: Դաու­ն հի­վան­դու­թյան հա­մար բնո­րոշ են հո­գե­կան խան­գա­րում­նե­րը։ Նկատ­վում է թու­լամ­տու­թյուն (օ­լի­գոֆ­րե­նիա)։ Խիստ թեր­զար­գա­ցած են ոչ միայն բա­նա­կա­նու­թյու­նը, այլև հո­գե­կան ֆունկ­ցիանե­րը՝ ըն­կա­լու­մը, ու­շադ­րու­թյու­նը, հի­շո­ղու­թյու­նը, խո­սե­լը։ Հի­վանդ­նե­րին ան­հա­սա­նե­լի են վե­րա­ցա­կան դա­տո­ղու­թյուն­նե­րը։ Խո­սակ­ցա­կան բա­ռա­պա­շա­րը սահ­մա­նա­փակ է, աղ­քա­տիկ, առո­գա­նու­թյու­նը՝ թե­րու­թյուն­նե­րով։ Բնո­րոշ է ըն­դօ­րի­նա­կու­մը, նկատ­վում է տրա­մադ­րու­թյան ան­կա­յու­նու­թյուն, լա­ցի կամ գեր­հու­զա­կան բռն­կում­ներ։ Դաու­ն հի­վան­դու­թյամբ երե­խա­նե­րը շատ կապ­ված են հա­րա­զատ­նե­րի հետ։ Որ­պես կա­նոն, Դաու­ն հի­վան­դու­թյամբ տա­ռա­պող երե­խա­նե­րը սո­վո­րում են հա­տուկ դպ­րոց­նե­րում։

Չ­նա­յած այդ երե­խա­նե­րի սո­վո­րե­լու ան­կա­րո­ղու­թյան վե­րա­բե­րյալ տա­րած­ված կար­ծի­քին, նրանք ամ­բող­ջա­պես կա­րող են յու­րաց­նել ինչ­պես իրենց հան­դեպ խնամ­քի հմ­տու­թյուն­նե­րը, այն­պես էլ ավե­լի բարդ գոր­ծո­ղու­թյուն­ներ: Մոսկ­վա­յում ան­գամ գո­յու­թյուն ու­նի աշ­խար­հում միակ թատ­րո­նը, որ­տեղ բո­լոր մար­դիկ ու­նեն Դաու­ն հա­մախ­տա­նիշ: Խում­բը, որը կոչ­վում է «Բա­րե­հո­գի­ներ», հա­ջո­ղու­թյամբ կազ­մա­կեր­պում է հյու­րա­խա­ղեր` լի սրահ­նե­րով:

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ