Med-Practic
Նվիրվում է վաստակաշատ ուսուցիչ Գրիգոր Շահյանին

Իրադարձություններ

Հայտարարություններ

Մեր հյուրն է

Հրատապ թեմա

Հիշարժան օրեր, տարեթվեր, տոներ

ԵՂԵՌՆԻ ԶՈՀԵՐԻ ՀՈՒՇԱՀԱՄԱԼԻՐ

ԵՂԵՌՆԻ ԶՈՀԵՐԻ ՀՈՒՇԱՀԱՄԱԼԻՐ

Խորհրդային Հայաստանում երկար ժամանակ եղեռնի թեմայի վրա արգելք էր դրված: Վերջին անգամ եղեռնի զոհերի հիշատակին Հայաստանում եկեղեցիների զանգերը ղողանջել են 1926թ. ապրիլի 24-ին, քանզի ՀԿԿ Կենտկոմի բյուրոյի 1926թ. օգոստոսի 31-ի որոշմամբ հանձնարարվել է «բանակցություններ վարել կաթողիկոսության հետ համաշխարհային պատերազմի զոհերի հիշատակի օրը (24 ապրիլի) նշելը վերացնելու անհրաժեշտության մասին»:

 

Հայտնի է նաև, որ ցեղասպանության զոհերի հիշատակը հավերժացնող առաջին կոթողը` փոքրաչափ մի մատուռ, 1950-ական թվականներին կառուցվել է Անթիլիասում, Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսի վեհարանի տարածքում, ուր ամփոփված են Դեյր Էլ Զոր անապատից բերված ցեղասպանության զոհերի աճյունները:

 

Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին հուշարձան կառուցելու գաղափարն առաջին անգամ արծարծվել է ՀԿԿ Կենտկոմի առաջին քարտուղար Յակոբ Զարուբյանի և լիբանանահայ հասարակականգործիչ Անդրանիկ Ծառուկյանի 1962-ին կայացած հանդիպման ժամանակ, որից հետո հուշարձան բացելու մասին առաջարկություն է ուղարկվել Մոսկվա` 1915 թվականին հայերի զանգվածային բնաջնջման 50-ամյակի առթիվ կայանալիք միջոցառումների ցանկում ընդգրկելու մասին: 

 

Դա 1964 թվականն էր, երբ առաջին անգամ ԽՄԿԿ Կենտկոմն անդրադառնում էր եղեռնին: Առաջարկը մոտավորապես ձևակերպված էր այսպես` Երևանում կանգնեցնել առաջին համաշխարհային պատերազմում զանգվածային բնաջնջման ենթարկված հայ զոհերի հիշատակին կոթող կառուցելու մասին: Մոսկվան ընդունում է առաջարկը մարտի 16-ին: Խորհրդային ավանդույթներին համապատասխան` որոշման առաջին կետում հուշարձանի կառուցումը կապվում է ՙհանրապետության աշխատավորության ու հասարակական կազմակերպությունների ցանկությունների՚ հետ, և երկրորդ կարևոր հանգամանքը այն էր, որ որոշման մեջ հիշատակվում էր ԵՂԵՌՆ բառը: Որոշման հաջորդ կետերով հանձնարարվում է Հայաստանի Խորհրդային Հանրապետության Պետշինին` հայտարարել կոթողի լավագույն նախագծի բաց մրցանակաբաշխություն և կոթողի կառուցումն ավարտել 1965 թվականին: Ներկայացված 78 նախագծերից` երկարատև քննարկումից հետո, որոշվում է մրցույթին մասնակցելու իրավունք շնորհել 8-ին, որոնց մեջ կային նաև խորհրդային ավանդույթներին բնորոշ առաջարկություններ: Մասնավորապես, առաջարկվում էր կառուցել ՙՎերածնունդ՚ կոթող, որտեղ Լենինն իր փրկության ձեռքն էր մեկնում կործանման եզրին հասած հայ ժողովրդին:

 

Ինժեներների մի խումբ առաջարկում էր եղեռնի հուշարձանը տեղադրել Հաղթանակի զբոսայգում «անգործության մատնված» Ստալինի մոնումենտի պատվանդանի վրա` կախելով մի մեծ զանգ, որը հնչեցնել յուրաքանչյուր տարվա ապրիլի 24-ին: Առաջարկվեց նաև խնդրել Երևանի քաղսովետի գործկոմին` Ծիծեռնակաբերդում նախատեսնվող սպորտի պալատի շինարարության կապակցությամբ վերանայել եղեռնի կոթողի տեղադրման հարցը: Հուշարձանը կիսավարտ վիճակում բացվեց 1967 թ. նոյեմբերի 29-ին` Հայաստանի խորհրդայնացման 47-րդ տարեդարձի օրը, ինչպես ընդունված էր խորհրդային տարիներին` ամեն նշանավոր կառույց շահագործման հանձնել այդ օրը, այն կապելով հայ ժողովրդի վերածննդի հետ: ժամանակին լերկ բլուրում համատարած ծառատունկը և յուրաքանչյուր նորատունկ ծառի ու թփի հանդեպ հոգատար վերաբերմունքը հնարավորություն տվեց տարածքը դարձնել փարթամ անտառ: Այդ տարիների երիտասարդները, հատկապես ուսանողները, շատ ոգևորված էին օձ ու կարիճների բնակատեղի Ծիծեռնակաբերդի ամայի քարաստաններն այգու վերածելու հայրենասիրական առաքելությամբ: Եվ կանաչապատումն ու շինարարությունը համատեղ ընթացքով ստեղծեցին այն, առանց ինչի մեր քաղաքի դիմապատկերից կբացակայեր չափազանց կարևոր մի երևույթ` Եղեռնի հուշարձանը, որը կառուցման տարիներից սկսած դարձավ մեր ժողովրդի ամենագլխավոր ուխտավայրերից մեկը: 

 

Համաժողովրդական միջոցառման պատրանք ստեղծող մայիսմեկյան և հոկտեմբերյան հեղափոխության հաղթանակին նվիրված շքերթերի մասնակիցներն ադմինիստրատիվ տույժի հեռանկարից սարսափահար` տարվա ընթացքում երկու անգամ «հոծ շարքերով», հիմնարկ ձեռնարկությունների ղեկավարների, կուսակցական ու կոմերիտական կազմակերպության ներկայացուցիչների, արհկոմիտեների նախագահների հսկողությամբ, Հանրապետության հրապարակ էին գալիս (այն ժամանակ` Լենինի հրապարակ), կառավարական տրիբունայի առջևից անցնելիս անպայման արձագանքում հրապարակում հնչող «կեցցեներին և ուռռաներին» ու պարտադրված կեղծ տոնից ազատված, արևահար ու հոգնած ազատ շունչ քաշում, երբ իրենց շարասյունը վերջապես դուրս էր գալիս հրապարակի տարածքից:

 

Եղեռնի հուշարձանի բացումը ազատ կամքի դրսևորման մեր առաջին հնարավորությունը եղավ խորհրդային տարիներին. ուզում ես գնա, չես ուզում` կարող ես չգնալ... Եվ սկսվեց ու գնալով առավել ահագնացավ մեր կամքը` այդ օրը անպայման լինել նրանց հետ, ովքեր եղեռնի էին ենթարկվել միայն այն բանի համար, որ հավատացել են նրան, ով ևս խաչին բարձրացավ` հանուն իր դավանանքի: 

 

Հիմա ծայրահեղության աստիճանի անհեթեթ կթվա ասելիքն ու` անհավանական, որ հուշարձանի բացումից հետո հատկապես առաջին տարիներին ապրիլի 24-ին եղեռնի հուշարձան բարձրացողների մեջ բացակայում էին պետական պաշտոնյաները, ղեկավար անձինք...

 

Առաջին անգամ պետականորեն եղեռնի օրը նշվեց 1975 թվականին: Ժողովրդի հետ եղեռնի հուշարձան բարձրացան կենտկոմի քարտուղարները, պետության ղեկավարները` 60-ամյակի առիթով: Այդ օրն առաջին անգամ հանրապետության ամբողջ տարածքում հայտարարվեց լռության րոպե` տեղական ժամանակով ժամը 19.00-ին, որը հետո ավանդական դարձավ: Առաջին անգամ հեռուստատեսությամբ հանդես եկավ երկրի առաջին դեմքը` Կարեն Դեմիրճյանը: Եղեռնի զոհերի հիշատակին կառուցված համալիրն ամբողջացավ 1995 թվականին` հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի կառուցմամբ:

 

Մի քանի խոսք համալիրի այն կառույցի մասին, որը, ըստ նախագծի, պետք է խորհրդանշեր Հայաստանի վերելքը խորհրդային տարիներին: Սակայն մենք չէինք լինի, եթե նման հուշակոթողում դրա մեջ ևս իմաստ չդնեինք` առաջին հայացքից չնկատվող, բայց շատ կարևոր...

 

Ապրիլի 24-ին, երբ կլինես Ծիծեռնակաբերդում, առավել ուշադիր նայիր դեպի երկինք խոյացող սլացքասյունին և կնկատես, որ այն երկու գագաթ ունի` մեկը ավելի բարձր, մյուսը` մի փոքր կարճ:

 

Կարծում եմ` քո երևակայությունը կօգնի քեզ Արարատի ֆոնին նկատել Արարատների յուրօրինակ մեկնաբանությունը, որը ժամանակին մեծ համարձակություն էր պահանջում:

 

Construction of the memorial began in 1966 (during Soviet times) in response to the 1965 Yerevan demonstrations during which one million people demonstrated in Yerevan for 24 hours to commemorate the 50th anniversary of the Genocide. The memorial is designed by architects Arthur Tarkhanyan, Sashur Kalashyan and artist Hovhannes Khachatryan.[4] It was completed in November 1967.

Հեղինակ. Ս. Թորոսյան
Սկզբնաղբյուր. Ապագա բժիշկ (1263-64) 6-7.2012 Ապրիլ
Աղբյուր. med-practic.com
Հոդվածի հեղինակային (այլ սկզբնաղբյուրի առկայության դեպքում՝ էլեկտրոնային տարբերակի) իրավունքը պատկանում է med-practic.com կայքին
Loading...
Share |

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ

Կարդացեք նաև

1829 թ. օգոստոսի 13-ին ծնվել է ռուս ֆիզիոլոգ, ֆիզիոլոգիայի դպրոցի հիմնադիր Իվան Սեչենովը
1829 թ. օգոստոսի 13-ին ծնվել է ռուս ֆիզիոլոգ, ֆիզիոլոգիայի դպրոցի հիմնադիր Իվան Սեչենովը

Իվան Միխայիլի Սեչենովը ծնվել է 1829թ. օգոստոսի 13-ին այժմյան  Նիժնի Նովգորոդ շրջանի Սեչենովո գյուղում: 1848 թ. ավարտել է Պետերբուրգի Գլխավոր ճարտարագիտական դպրոցը և 1856 թ. Մոսկովյան համալսարանի...

Օգոստոսի 12-ը Երիտասարդության միջազգային օրն է
Օգոստոսի 12-ը Երիտասարդության միջազգային օրն է

1999թ. դեկտեմբերի 17-ին ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի որոշմամբ օգոստոսի 12-ը հռչակվել է Երիտասարդության միջազգային օր։ Այն ընդունվել է 1998թ. օգոստոսի 12-ին Լիսաբոնում անցկացված երիտասարդության հարցերով նախարարների համաշխարհային...

Հուլիսի 28-ը՝ Հեպատիտի դեմ պայքարի համաշխարհային օր
Հուլիսի 28-ը՝ Հեպատիտի դեմ պայքարի համաշխարհային օր

Ամեն տարի հուլիսի 28-ին շատ երկրներում անց է կացվում Հեպատիտի դեմ պայքարի համաշխարհային օրը (World Hepatitis Day): Այս տոնի հաստատման ամսաթիվը ամերիկացի բժիշկ, հեպատիտ B վիրուսի բացահայտող...

Հուլիսի 24 (2022 թ.). Վարդավառը Հայաստանում Հիսուս Քրիստոսի Պայծառակերպության տոնն է
Հուլիսի 24 (2022 թ.). Վարդավառը Հայաստանում Հիսուս Քրիստոսի Պայծառակերպության տոնն է

Հայկական ավանդական տոների շարքում Վարդավառը (Վարդանար կամ Վարդավառ), իհարկե, ամառային ամենամեծ տոնն է, այն նաև Հայ Առաքելական եկեղեցու ամենակարևոր և ժողովրդի ամառային ամենասիրելի...

Հուլիսի 8-ը՝ Ընտանիքի, սիրո և հավատարմության համառուսական օր
Հուլիսի 8-ը՝ Ընտանիքի, սիրո և հավատարմության համառուսական օր

Ամեն տարի հուլիսի 8-ին Ռուսաստանում նշվում է Ընտանիքի, սիրո և հավատարմության համառուսական օրը: Խորհրդանշական է, որ այն առաջին անգամ նշվել է 2008-ին, որն ընտանիքի տարի էր հայտարարված...

Հուլիսի 6-ը Համբույրի համաշխարհային օրն է
Հուլիսի 6-ը Համբույրի համաշխարհային օրն է

Այս օրը բոլոր ցանկացողները կարող են «փոխանակվել իրենց հոգիներով», քանի որ հուլիսի 6-ին նշվում է Համբույրի համաշխարհային օրը (World Kiss Day կամ World/International Kissing Day), որն առաջին անգամ...

Հունիսի 30-ին ծնվել է անգլիացի բուսաբան և ճանապարհորդ Ջոզեֆ Հուկերը
Հունիսի 30-ին ծնվել է անգլիացի բուսաբան և ճանապարհորդ Ջոզեֆ Հուկերը

Ջոզեֆ Դոլթոն Հուկերը ծնվել է 1817 թ. հունիսի 30-ին՝ Հեյլսուորտում: Նրա առաջին ուսուցիչը հենց իր հայրը՝ Վիլյամ Հուկերը դարձավ: Ջոզեֆը՝ 7 տարեկանից սկսած, Գլազգոյի համալսարանում նրա դասախոսություններն էր լսում...

Պատմության էջերից
Հունիսի 26-ը՝ Թմրանյութերի կիրառման և դրանց անօրինական շրջանառության դեմ պայքարի միջազգային օր
Հունիսի 26-ը՝ Թմրանյութերի կիրառման և դրանց անօրինական շրջանառության դեմ պայքարի միջազգային օր

1987 թ. ՄԱԿ Գլխավոր Ասամբլեան որոշեց հունիսի 26-ը նշել որպես Թմրանյութերի կիրառման և դրանց անօրինական շրջանառության դեմ պայքարի միջազգային օր...

Հիշարժան տարեթվեր
Հունիսի 26-ը՝ Կտտանքների զոհերին աջակցելու միջազգային օր
Հունիսի 26-ը՝ Կտտանքների զոհերին աջակցելու միջազգային օր

1997 թ., Տնտեսական և սոցիալական խորհրդի առաջարկով, ՄԱԿ Գլխավոր Ասամբլեան հունիսի 26-ը հայտարարեց Կտտանքների զոհերին աջակցելու միջազգային օր (International Day in Support of Victims of Torture)...

Հիշարժան տարեթվեր
Հունիսի 25-ին ծնվել է սովետական ֆիզիոլոգ, դոմինանտի մասին ուսմունքի ստեղծողը, ԽՍՀՄ ԳԱ պրոֆեսոր Ալեքսեյ Ուխտոմսկին
Հունիսի 25-ին ծնվել է սովետական ֆիզիոլոգ, դոմինանտի մասին ուսմունքի ստեղծողը, ԽՍՀՄ ԳԱ պրոֆեսոր Ալեքսեյ Ուխտոմսկին

Ալեքսեյ Ուխտոմսկին ծնվել է 1875 թ. հունիսի 25-ին Յարոսլավի նահանգում, նախկին զինվորականի ընտանիքում: Նա ընտանիքի չորրորդ երեխան էր, և վաղ մանկությունում նրան դաստիարակության էին տվել...

Հանրահռչակ բժիշկերի կյանքից
1868 թ. հունիսի 23-ին արտոնագրվեց գրամեքենան
1868 թ. հունիսի 23-ին արտոնագրվեց գրամեքենան

Տեղային արհեստանոցում աշխատելով՝ Կրիստոֆեր Շոուլզը և նրա գործընկեր Կարլոս Գիդդենը գրքի էջերի հաջորդաբար համարակալման համար սարքավորում հնարեցին: Այս հասարակ հարմարանքից էլ սկիզբ է առել...

Պատմության էջերից
Հունիսի 14. Ռիո Դե Ժանեյրոյում ավարտվեց ՄԱԿ-ի Համաժողովը, ինչի ընթացքում ընդունվեց Շրջակա միջավայրի և զարգացման վերաբերյալ հռչակագիրը
Հունիսի 14. Ռիո Դե Ժանեյրոյում ավարտվեց ՄԱԿ-ի Համաժողովը, ինչի ընթացքում ընդունվեց Շրջակա միջավայրի և զարգացման վերաբերյալ հռչակագիրը

1992 հունիսի 3-ից մինչւ հունիսի 14-ը Ռիո Դե Ժանեյրոյում անցկացվող Շրջակա միջավայրի և զարգացման վերաբերյալ համաժողովը դարձավ XX դարի վերջին տասնամյակի էկոլոգիական խոշորագույն ակցիան...

Պատմության էջերից
Հունիսի 14-ը Արյան դոնորի միջազգային օրն է
Հունիսի 14-ը Արյան դոնորի միջազգային օրն է

2005թ. Ժնևում կայացած Առողջապահության համաշխարհային ասամբլեայի սեսիայում հունիսի 14-ը հաստատվեց որպես Արյան դոնորի համաշխարհային օր` ի պատիվ 1868թ. այդ օրը ծնված ավստրիացի բժիշկ...

Հիշարժան տարեթվեր
Հունիսի 12-ը երեխաների՝ աշխատելուն դեմ պայքարի համաշխարհային օրն է
Հունիսի 12-ը երեխաների՝ աշխատելուն դեմ պայքարի համաշխարհային օրն է

Երեխաների` աշխատելուն դեմ պայքարի համաշխարհային օրը (World Day Against Child Labour) սահմանվել է Աշխատանքի միջազգային կազմակերպության կողմից և ամեն տարի նշվում է հունիսի 12-ին: Օրացույցում նոր օր մտցնելու...

Հիշարժան տարեթվեր
1981 թ. հունիսի 5-ին Հիվանդությունների վերահսկման ամերիկյան կենտրոնը նոր հիվանդություն՝ ՁԻԱՀ գրանցեց
1981 թ. հունիսի 5-ին Հիվանդությունների վերահսկման ամերիկյան կենտրոնը նոր հիվանդություն՝ ՁԻԱՀ գրանցեց

«20-րդ դարի ժանտախտ» համարվող հիվանդությունն առաջին անգամ հայտնաբերվել է 1981 թ. ԱՄՆ-ում: Բժիշկներին շատ անհանգստացրեց թոքաբորբով հիվանդացող երիտասարդների թվի խիստ աճը, ինչը...

Պատմության էջերից

Notice: Undefined index: HTTP_X_FORWARDED_FOR in /sites/med-practic.com/classes/flud_class.php on line 33

ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԸ