Med-Practic
Նվիրվում է վաստակաշատ ուսուցիչ Գրիգոր Շահյանին

Իրադարձություններ

Հայտարարություններ

Մեր հյուրն է

Հրատապ թեմա

Առողջապահության լրատու 14-15.2012

Մրցանակ ViroChip-ի համար. Ջոզեֆ Դերիզի

Մրցանակ ViroChip-ի համար. Ջոզեֆ Դերիզի

Սան Ֆրանցիսկոյի ԿալիՖոռնիայի համալսարանի պրոֆեսոր, Հովարդ Հյուգսի բժշկական ինստիտուտի կենսաքիմիկոս և մոլեկուլային կենսաբան Ջոզեֆ Դերիզին իր ստացած մրցանակներից ու պարգևներից ամենաթանկը համարում է «Heinz Award» պարգևը:

 

Եվ ոչ միայն այն պատճառով, որ դա գիտության աշխարհում ամենահեղինակավոր պարգևներից մեկն է, այլև այն բանի համար, որ դրանով նա պարգևատրվել է այն նվաճման համար, որը կարևորագույն  ներդրում է համարվում մարդկանց առողջության պահպանման ոլորտում. և ոչ միայն մարդկանց, նաև` ողջ Երկրագնդի:

 

… Ութ տարի առաջ Ջոզեֆն ու գործընկերը` Դեյվ Յանգը  լաբորատոր փորձերի ընդմիջումներից մեկի ժամանակ քննարկում էին, թե ինչպես են բացահայտվել վիրուսները, ինչպես են դրանք հայտնաբերում և ճանաչում ժամանակակից վիրուսաբանները:  Այդ ժամանակներում վիրուսային բնույթ ունեցող հիվանդության անհայտ հարուցչի տեսակը որոշելու համար 10-20 տարի էր պետք լինում, հսկայական միջոցներ էին ծախսվում, թանկարժեք ու բարդ սարքավորումներ կիրառվում, այդ թվում, եզակի էլեկտրոնային մանրադիտակներ:  

 

Դերիզին այն ժամանակ Սթենֆորդի համալսարանի ասպիրանտ էր և զբաղվում էր միկրոպանելներով, որոնց վրա ամրացված էին ԴՆԹ հատվածները (հիշեցնենք, որ դրանք ժառանգական կառուցվածքներ են, որոնք պարունակվում են ամեն մի կենդանի օրգանիզմի բջիջներում), որոնք հաճախ անվանում են ԴՆԹ-չիփեր: Դրանք հնարավորություն են տալիս ստեղծել տարբեր տեսակի կենսաբանական թեստեր և լայնորեն կիրառվում են քաղցկեղի հայտնաբերման և նոր դեղորայքի ստեղծման համար գենետիկական հետազոտություններում: 

 

Բայց չէ որ այդ հասարակ սարքերը կարող են նույնականացնել վիրուսները, մտածեցին երիտասարդ գիտնականները: Նրանք ապակե շերտի վրա երբևէ հայտնաբերված վիրուսների ԴՆԹ-ի ավելի քան 20 000 ոչ մեծ հատվածներ տեղադրեցին  և այն անվանեցին ViroChip: Հետո Ջոզեֆը, որ հավասարապես հիանալի գիտելիքներ ունի և կենսաբանությունից, և համակարգչային ծրագրերից, նախագծեց ու մի ռոբոտ սարքեց, որն այդ չիպերը պատրաստում է անհրաժեշտ քանակությամբ և ծրագիր գրեց ճանաչման գործընթացի ավտոմատացման համար:

 

Ահա ինչպես է դա կատարվում: Պացիենտից առաջին հերթին վերցվում է մի քիչ ժառանգական նյութ, որը նշվում է ֆլուորեսցենտային ներկով: Հետո այդ նյութը տեղադրվում է վիրուսային չիպի վրա: Քանի որ կենդանի օրգանիզմներում ԴՆԹ –ի շղթաները ձգում են միմյանց, կրկնակի շղթաներ ձևավորելով, չիպի վրա գտնվող ԴՆԹ-ի ինչ-որ հատվածի համապատասխանությունը հետազոտվող կենսաբանական նմուշի համանման հատվածի հետ հանգեցնում է վերջինի լույս  արձակելուն: Որով հետազոտողը կարողանում է որոշել թե ինչ վիրուսի հետ գործ ունի: Իսկ համակարգչի շնորհիվ այդ փորձը հնարավոր է կատարել միաժամանակ հազարավոր վիրուսների հետ:   

 

Շատ կարևոր է, որ ViroChip–ի օգնությամբ հնարավոր է գտնել նաև գիտությանը անհայտ նոր վիրուսներ: Այդ հնարավորությունը հիմնվում է այն հանգամանքի վրա, որ վիրուսները բազմանալու, ինչպես նաև ժառանգականության,  փոփոխականության, շրջակա միջավայրի փոփոխվող պայմաններին հարմարվելու հատկություն ունեն և, վերջապես, ենթակա են կենսաբանական էվոլյուցիայի, որն ապահովվում է բնական կամ արհեստական ընտրությամբ: 

 

Վիրուսների էվոլյուցիոն ծառն ուսումնասիրելիս կարելի է գտնել դրանց գենոմի մասնիկները, որոնք չեն փոփոխվել իրենց ողջ գոյության ընթացքում: Այսպիսով, կարելի է ճանաչել անհայտ վիրուսը, չիպի վրայի գենոմի այդ փոքրիկ անփոփոխ կտորը  նույնականացնելով:

 

Հենց այդ էլ Ջոզեֆ Դերիզին և նրա գործընկերները  կատարեցին 2003թ-ին ատիպիկ թոքաբորբի (Severe Аcute Respiratory Syndrome — SARS)հետ կապված: Նրանք հենց նոր էին ստեղծել ViroChip –ի լրիվ տարբերակը, երբ թերթում կարդացին այդ անհասկանալի հիվանդության մասին:  

 

Հետազոտողները դիմեցին Հիվանդությունների հսկողության ազգային կենտրոն, (CDC) խնդրելով, որ իրենց ուղարկեն հիվանդության հարուցիչ վիրուսի նմուշները: Հենց որ նրանք ստացան  այդ նմուշները, անմիջապես տեղադրեցին չիպի վրա: Մեկ օր էլ չանցավ, երբ խումբը հայտարարեց նոր կորոնովիրուսի բացահայտման մասին:

 

«Մենք մեր բացահայտումը հաստատեցինք այդ վիրուսի գենոմի վերլուծությամբ,- պատմել է Դերիզին: - Կենսաբանության պատմության մեջ նման բան նախկինում չէր եղել: Դա հնարավոր չէր անել նույնիսկ 5 տարի առաջ: Եվ այժմ, ես կարծում եմ, այլևս ոչ մի այնպիսի վիրուսային համաճարակ չի բռնկվի, որը մենք չկարողանանք անմիջապես, մի քանի օրվա ընթացքում, չբացահայտել»:

 

Իհարկե, դա չի նշանակում, որ այն անմիջապես կհայտնաբերվի ու կբուժվի: Բայց հնարավոր կլինի առանձնացնել այդ վիրուսակիր մարդկանց առողջ մարդկանցից: Միևնույն ժամանակ, եթե կա հուսալի ախտորոշիչ մեթոդ, կարելի է կանխարգելել հիվանդության հետագա տարածումը: Հենց այդպես էլ հսկողության տակ վերցվեց ատիպիկ թոքաբորբը:

 

Այդ հաջողությունից հետո Դերիզիի խմբի օգնությանը դիմեցին Իսրայելից ու Ֆլորիդայից անասնաբույժները, խնդրելով օգնել ճանաչել այն հիվանդությունը, որը 30 տարուց ավելի անխնա խլում է թութակների և այլ էկզոտիկ թռչունների կյանքը: Թռչնային հիվանդությունների մասնագետները կասկածում էին, որ գործ ունեն անհայտ վիրուսի հետ: Հենց որ ինստիտուտում ստացան հիվանդ ավստրալիական և արա ցեղատեսակների թութակների հյուսվածքների նմուշները և տեղադրեցին ViroChip –ի վրա, պարզվեց, որ նրանց արյան մեջ ՙբնակություն է հաստատել՚ բորնովիրուսը, որը լինում է ձիերի և ընտանի կենդանիների մոտ, բայց նախկինում երբեք չի հանդիպել թռչունների մոտ:

 

Պարզվեց, որ այդ վտանգավոր հարուցիչը 50 ցեղատեսակի տնային և վայրի թութակների մոտ  շատ վարակիչ հիվանդություն է առաջացնում, այն ուղեկցվում է նյարդային համակարգի գործառույթի խանգարմամբ, որը թույլ չի տալիս թռչուններին կուլ տալ ու մարսել սնունդը: Հասկանալի է, որ դա հանգեցնում է թռչունների հյուծմանն ու արագ ոչնչացմանը:  

 

Ինչպես  ատիպիկ թոքաբորբի ժամանակ, այս դեպքում էլ ստացված  ախտորոշումը հնարավորություն տվեց արագ առանձնացնել հիվանդ թռչուններին առողջներից: Ճիշտ է, վարակվածներին այլևս փրկել հնարավոր չէր, բայց անասնաբույժներն էլ վերջապես հնարավորություն ստացան կանխարգելել համաճարակի հետագա տարածումը: 

 

Այժմ Դերիզիի խումբը ԴՆԹ-նմուշներով միկրոչիպերը օգտագործում է մալարիայի հետազոտություններում: Այս ինֆեկցիոն հիվանդության հարուցիչը ոչ թե վիրուսն է, այլ մոծակների միջոցով փոխանցվող միաբջիջ մակաբույծը: Այնուամենայնիվ, գիտնականները նաև դրա համար չիպ պատրաստեցին: Այն իրենից ներկայացնում է տվյալ օրգանիզմի գենոմը, որը բաղկացած է 6000 գենից: Հետո հետազոտողները մեծ քանակությամբ հարուցիչ աճեցրին մարդկային արյուն լցված անոթների մեջ, քանի որ մալարիայի բոլոր կլինիկական ախտանշանները դրսևորվում են միայն մակաբույծի մարդու արյան բջիջների մեջ անցնելուց հետո: Օգտագործելով չիպը, կենսաբանները կարողացան հասկանալ, թե ինչ գենետիկական ծրագրով  են այդ միկրոօրգանիզմները կառավարվում  վարակելու պահին, և ստացած տվյալները փոխանցեցին պատվաստանյութ և անհրաժեշտ դեղորայք մշակող մասնագետներին: 

 

Հետաքրքիրն այն է, որ գյուտի հեղինակները այն չեն արտոնագրել, որոշելով այն համընդհանուր սեփականություն դարձնել: Նրանք հիանալի հասկանում են, որ իրենց տեխնոլոգիայի անվճար օգտագործումը մարդու առողջության համար մղվող պայքարում առավել արագ զարգացում կապահովի: 

 

Եվ նրանց նպատակն էլ հենց այդ է: 

 

Իսկ Ջոզեֆ Դերիզին իր 250 000 դոլար պարգևավճարը ներդրել է ինֆեկցիոն հիվանդությունների, այդ թվում և մալարիայի հատուկ հետազոտական նախագծերում և  վճարել է դուստրերի քոլեջի ուսման վարձը: Գուցեև նա հույս ունի, որ դուստրերը կշարունակեն իր սկսած գործը:    

 

Ջոզեֆ Դերիզին ձեռքին պահել է ապակու կտոր, որի վրա են գիտությանը հայտնի բոլոր վիրուսները: Յուրաքանչյուր գենետիկական նմուշ ապակու վրա առանձին կետի տեսքով է: Դրանք ճանաչում են ժամանակակից վիրուսաբանները:  

Հեղինակ. Մարո Գաբրիելյան
Սկզբնաղբյուր. Առողջապահության լրատու 14-15.2012
Աղբյուր. med-practic.com
Լուսանկարը. zdorovie.com
Հոդվածի հեղինակային (այլ սկզբնաղբյուրի առկայության դեպքում՝ էլեկտրոնային տարբերակի) իրավունքը պատկանում է med-practic.com կայքին
Share |

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ

Կարդացեք նաև

Մենք` բոլորս, հաշվետու ենք ժողովրդին
Մենք` բոլորս, հաշվետու ենք ժողովրդին

Առողջապահության նախարար Դերենիկ Դումանյանն իր պաշտոնավարման 100-րդ օրվա առթիվ հրավիրված ասուլիսում անդրադարձավ այն առանցքային հարցերին, որոնք այսօր մտահոգում են և´ ազգաբնակչությանը, և´ պետության ղեկավարին, և´ համակարգի աշխատողներին...

Արժանի գնահատական. Յուրի Թունյան
Արժանի գնահատական. Յուրի Թունյան

ՀՀ անկախության հռչակման 21-րդ տարեդարձի կապակցությամբ, գիտության և կրթության բնագավառներում ունեցած մեծ վաստակի, երկարամյա և արդյունավետ գիտա-մանկավարժական գործունեության համար...

Բժիշկներ
Կցումներ մարզային հիվանդանոցներին

ՀՀ ԱՆ Դ. Դումանյանը պաշտոնավարման սկզբից ի վեր իր գլխավոր խնդիրներից մեկը համարում է մարզերի համաչափ զարգացմանը հնարավորինս նպաստելը...

«Ոսկե բանալի» ՀՀ առողջապահության նախարարությանը

Այսօր Տեղեկատվության ազատության միջազգային օրվան նվիրված ամենամյա 10-րդ մրցանակաբաշխության ժամանակ ՀՀ առողջապահության նախարարությունը, որպես «Տեղեկատվության ազատության մասին» ՀՀ օրենքը լավագույնս կիրառած պետական...

Ակնաբուժական կլինիկան 50 տարեկան է Հանդիսություն և գիտաժողով «Քանաքեռ-Զեյթուն» բկ-ի ակնաբուժական կլինիկայի հիմնադրման 50-ամյակի առիթով

Նախկին 8-րդ կլինիկական հիվանդանոցի աչքի բաժանմունքը, որը հետագայում վերաճեց «Քանաքեռ-Զեյթուն» բկ ակնաբուժական կլինիկայի, սկզբնավորման օրվանից մինչև օրս, հավատարիմ մնալով իր որդեգրած սկզբունքներին, եղել և մնում է առաջատար այն...

Դեղաբուժման հիմնավորումը հղիների ու սնուցող մայրերի ստոմատոլոգիական հիվանդությունների բուժման ժամանակ
Դեղաբուժման հիմնավորումը հղիների ու սնուցող մայրերի ստոմատոլոգիական հիվանդությունների բուժման ժամանակ

Ցանկացած մասնագիտության բժիշկ հղիների ու սնուցող մայրերի բուժման ժամանակ բախվում է անվտանգ դեղաբուժում ընտրելու խնդրին...

Հղիություն, ծննդաբերություն Դեղամիջոցներ Պերինատոլոգիա, մանկաբարձություն և ուրո-գինեկոլոգիա Ստոմատոլոգիա
Սեզոնային միոզիտ
Սեզոնային միոզիտ

Պարանոցի ջղակծկումների պատճառ կարող են լինել ինֆեկցիաները, միջանցուկ քամին ու վնասվածքները: Յուրաքանչյուր մարդ, թեկուզ կյանքում մի անգամ, պարանոցի միոզիտ ունեցել է...

Վնասվածքաբանություն և օրթոպեդիա Թերապիա
Արգանդի թեքումն ու դրա հետևանքները
Արգանդի թեքումն ու դրա հետևանքները

Կանաց մոտ շատ հաճախ է ախտորոշվում արգանդի թեքում: Այն կարող է հանդիպել ինչպես երիտասարդ աղջկա, այնպես էլ տարեց կնոջ մոտ: Իհարկե, բժիշկները նշում են. չարժե շատ անհանգստանալ, սակայն չպետք է նաև աչք փակել, կարծես թե ոչինչ չի պատահել...

ԿԻՆ: Հիվանդություններ Պերինատոլոգիա, մանկաբարձություն և ուրո-գինեկոլոգիա
Ռոտավիրուսային ինֆեկցիա
Ռոտավիրուսային ինֆեկցիա

Ինչպես բուժել աղիքային գրիպը: Ռոտավիրուսային ինֆեկցիան (ստամոքսային և աղիքային գրիպ) աղիքային ինֆեկցիաների ձևերից մեկն է, որով կարող են հիվանդանալ յուրաքանչյուր տարիքի մարդիկ...

Վարակաբանություն Գաստրոէնտերոլոգիա և լյարդաբանություն
Մանկական մահացությունն աշխարհում նվազում է
Մանկական մահացությունն աշխարհում նվազում է

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը, ՄԱԿ-ի մանկական հիմնադրամը, Համաշխարհային բանկն ու ՄԱԿ-ի ազգաբնակչության բաժինը զեկույց են նախապատրաստել, համաձայն որի, աշխարհում, վերջին երկու...

Թվեր և փաստեր Մանկական հիվանդություններ
«Դեպրեսիա. գլոբալ ճգնաժամ»
«Դեպրեսիա. գլոբալ ճգնաժամ»

XXI դարը մենք թևակոխեցինք համաշխարհային կատակլիզմերի, ազգային հակամարտությունների, տարածաշրջանային պատերազմների, ֆինանսական ճգնաժամի և էլի բազմապիսի ալեբախումների պայմաններում...

Հոգեկան առողջություն Հրատապ թեմա Աշխարհում
Հիշատակի խոսք. պրոֆեսոր Էդուարդ Սարգսի Ղարիբյան
Հիշատակի խոսք. պրոֆեսոր Էդուարդ Սարգսի Ղարիբյան

Սեպտեմբերի 27-ին 74 տարեկանում մահացավ հայտնի վնասվածքաբան, բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Էդուարդ Սարգսի Ղարիբյանը...

Դեղորայքի կողմնակի ազդեցությունները
Դեղորայքի կողմնակի ազդեցությունները

Մենք բոլորս ապրում ենք «դեղամիջոցների աշխարհում»: Արտադրողները ամեն տարի շուկա են իջեցնում անընդհատ նոր անվանումներով դեղամիջոցներ և դրա շնորհիվ  շատ հիվանդություններ այլևս  անբուժելիների շարքին չեն դասվում...

Դեղամիջոցներ
Պետական ծրագրերը պետք է կատարվեն անթերի

ՀՀ առողջապահության նախարար Դերենիկ Դումանյանն այսօր պետական առողջապահական գործակալության մարզային կառույցների ղեկավարներին խիստ հանձնարարեց ամենօրյա հսկողություն իրականացնել մարզերում պետական պատվերով հիվանդանոցային բուժօգնության և սպասարկման նկատմամբ...

Հրատապ թեմա Հայաստանում
Քննարկվեց ՀԲ երրորդ վարկային ծրագիրը
Քննարկվեց ՀԲ երրորդ վարկային ծրագիրը

ՀՀ ԱՆ Դ. Դումանյանը երեկ երեկոյան ընդունեց Համաշխարհային բանկի Հայաստանում «Առողջապահության համակարգի արդիականացում» երրորդ վարկային ծրագրի և լրացուցիչ ֆինանսվորման...


Notice: Undefined index: HTTP_X_FORWARDED_FOR in /sites/med-practic.com/classes/flud_class.php on line 33

ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԸ