Med-Practic
Նվիրվում է վաստակաշատ ուսուցիչ Գրիգոր Շահյանին

Իրադարձություններ

Հայտարարություններ

Մեր հյուրն է

Հրատապ թեմա

Առողջապահության լրատու 6-7.2012

Անփոխարինելի կենսաղբյուր` դրական կամ բացասական ռեզուսով

Անփոխարինելի կենսաղբյուր` դրական կամ բացասական ռեզուսով

Արյունը մարդու օրգանիզմում իրականացնում է կենսական երկու կարևոր գործառույթ` փոխադրիչ և պաշտպանողական: Բնականաբար, արյան գործառույթների արտահայտված խանգարումները հանգեցնում են մահվան:

 

Ըստ տարիների դիտարկումների, հասուն մարդու օրգանիզմում արյունը կազմում է մարմնի քաշի 7%-ը, նորածնի քաշի 8-9%-ը:

 

Սկսած 1940 թվականից շրջանառվում է արյան ռեզուս գործոնը:

 

Պրոֆեսոր Ռ.Յոլյանի անվան արյունաբանական կենտրոնի իմունարյունաբանության բաժնի վարիչ, Մ.Հերացու անվան արյունաբանական ամբիոնի գիտաշխատող, բ.գ.թ. Նելլի Մուսայելյանի հետ մեր զրույցն առավելապես վերաբերում է ռեզուս- բացասական արյան առանձնահատկություններին, այն խնդիրների բացահայտմանը, որոնք կարող են ի հայտ գալ նման արյուն ունեցող մարդկանց շրջանում:

 

Ի՞նչ է նշանակում ռեզուս-բացասական արյուն և որքանո՞վ են ճիշտ այն խոսակցությունները, թե ռեզուս-բացասական արյամբ քաղաքացիների կյանքը, արյան փոխներարկման անհրաժեշտության դեպքում, մի շարք բարդությունների հետ է կապված:

 

-1940 թվականին աշխարհահռչակ գիտնական բժիշկներ Կ.Լանդշտայները և Ա.Վիներն առաջին անգամ նկարագրեցին ռեզուս գործոնը որպես արյան շճաբանական նոր հատկանիշ, որը բնորոշ է մարդկանց մեծամասնությանը:

 

Համաձայն ուսումնասիրության արդյունքների, գոյություն ունեն արյան խմբային 4 և ռեզուս պատկանելիության 2 խումբ:

 

Ռեզուս-համակարգի հակագեների հայտնաբերումը վերոհիշյալ գիտնականների կողմից հնարավորություն ընձեռեց պարզաբանել համանուն խմբի արյան փոխներարկումից հետո առաջացած հետտրանսֆուզիոն ռեակցիաների պատճառները: Գործնականում ABO համակարգից հետո ռեզուս-համակարգը զբաղեցնում է երկրորդ տեղը:  Rh-Hr-համակարգն ունի երեք զույգ Cc, Dd, Ee գեներ, որոնցից երեքը` Rhօ (D), Rh’ (C), Rh” (E)-ն համարվում են ռեզուս, իսկ երկուսը` Hr’ (c), Hr” (e)-Hr հակագեներ: Hro (d) գենը հակագեն չի տալիս: Նշված հակագեները, համակցելով մեկը մյուսին, առաջացնում են Rh-Hr համակարգի տարբերատեսակները, որոնք հանդիպում են տարբեր հաճախականությամբ: Ընդ որում, Rh-Hr համակարգի գեները հայերի մոտ հանդիպում են հետևյալ փոխհարաբերությամբ` e>D>c>C>d>E:

 

Այս համակարգում ամենակարևորը D գենի առկայությունն է, որը որոշվում է հակա-D շիճուկով: Եթե մարդը չունի D գենը, նրա արյունը համարվում է ռեզուս-բացասական (d/d): Ռեզուս-դրական արյունը կարող է ունենալ D հոմոզիգոտ (D/D) կամ հետերոզիգոտ (D/d) գենոտիպ: Եթե երկու ծնողների արյունը ռեզուս-բացասական է, ապա այդ ընտանիքում կծնվեն միայն ռեզուս-բացասական, իսկ ռեզուս-դրական արյուն ունեցող ծնողներից` ինչպես ռեզուս-դրական, այնպես էլ ռեզուս-բացասական արյուն ունեցող երեխաներ: Այսպես, եթե երկու ծնողներն էլ ունեն հետերոզիգոտ (D/d) գենոտիպ, ապա կարող են ծնվել ռեզուս-դրական հոմոզիգոտ (D/D), հետերոզիգոտ` (D/d) և ռեզուս-բացասական (d/d) արյուն ունեցող երեխաներ, իսկ եթե երկու ծնողներն էլ հոմոզիգոտ են (D/D), ապա կծնվեն բացառապես ռեզուս-դրական հոմոզիգոտ (D/D) երեխաներ: Եթե ծնողներից մեկն ունի (D/D), իսկ մյուսը` (D/d) գենոտիպը, ապա կծնվեն ռեզուս-դրական (D/D) կամ (D/d) գենոտիպով արյուն ունեցող երեխաներ: Այլ բան է, եթե ծնողներից մեկն ունի ռեզուս-դրական հետերոզիգոտ (D/d) գենոտիպ, իսկ մյուսը` ռեզուս-բացասական (d/d), ապա այս դեպքում, այդ ընտանիքում կծնվեն ռեզուս-դրական (D/d) և, առավելապես, ռեզուս-բացասական (d/d) արյուն ունեցող երեխաներ:

 

Հետաքրքիր է, որ ծնողներից մեկի ռեզուս-դրական հոմոզիգոտ (D/D) գենոտիպի, իսկ մյուսի ռեզուս-բացասական (d/d) դեպքում, ընտանիքում կծնվեն միայն ռեզուս-դրական հետերոզիգոտ (D/d) արյուն ունեցող երեխաներ:  

 

Ի՞նչ կարգով է որոշվում արյան ռեզուսը և արդյոք ի±նչ հետևանքներ կարող են լինել, եթե սխալմամբ ռեզուս- դրական արյունը ներարկվել է ռեզուս-բացասական արյուն ունեցող քաղաքացուն, հատկապես, երբ խոսքը վերաբերում է հղի կնոջը:

 

-Դժբախտաբար, մինչև հիմա էլ առանձին դեպքերում մատից վերցված արյամբ «որոշում» են արյան ռեզուս պատկանելիությունը, ինչը միանգամայն անընդունելի է: Սխալվելու դեպքում` ընդամենը 3-5 միլիլիտր դրական ռեզուսով արյան ներարկումը ռեզուս-բացասական արյուն ունեցող քաղաքացուն, ճակատագրական հետևանքներով է հղի: Ռեզուս համակարգի  բացասական D գործոնով հակագենը կրող անձինք համարվում են ռեզուս-բացասական և անհրաժեշտության դեպքում նրանց ներարկվում է միայն ռեզուս-բացասական արյուն: Իսկ եթե Rh’ (C) և Rh’ (E) հակագեն ունեցող մարդիկ հանդես են գալիս որպես դոնոր, ապա նրանց արյունները կարելի է ներարկել միայն ռեզուս-դրական արյուն ունեցող ռեցիպիենտին:

 

Երակից արյուն վերցնելով և մանրակրկիտ զննումների արդյունքում միայն հնարավոր է որոշել արյան ռեզուս պատկանելիությունը և խումբը:

 

ԱՆհրաժեշտ է հաշվի առնել այն հանգամանքը, որ ռեզուս-բացասական արյունն իր գենոտիպում ունի Hr’ (c) հակագենը, ուրեմն և Hr’(c) դրական է, իսկ ռեզուս-դրական արյուն ունեցողները բաժանվում են երկու խմբի` ռեզուս-դրական և Hr’ (c) դրական, ինչը հանդիպում է 77-80% դեպքերում և ռեզուս-դրական Hr’ (c) բացասական, ինչը հանդիպում է 17-20% դեպքերում:

 

Եթե ռեզուս-բացասական արյունը  Hr’(c) հակագենի բացակայության դեպքում սխալմամբ մի քանի անգամ ներարկեն ռեզուս-դրական անհատին, ապա դա պատճառ կդառնա հետտրանսֆուզիոն ռեակցիայի զարգացման: Այստեղից հետևություն` միշտ չէ, որ կարելի է ռեզուս-բացասական արյունը համարել համապիտանի և ներարկել ռեզուս-դրական արյուն ունեցող հիվանդին:

 

Rh-Hr համակարգը չունի բնական հակամարմիններ, իմուն հակամարմիններ առաջանում են, երբ արյան փոխներարկումների և հղիության ժամանակ, հատկապես ռեզուս-բացասական արյուն ունեցող անհատի օրգանիզմ է թափանցում ռեզուս-դրական Rho (D) հակագենը կամ տարբեր համակցումները:

 

Այդ դեպքում ի՞նչ կարող է տեղի ունենալ ռեզուս անհամատեղելիության ժամանակ: 

 

-Կարող են առաջանալ հակառեզուս իմուն հակամարմիններ: Իմունակոնֆլիկտի ծանր ձևերի զարգացման դեպքում խոշոր կլինիկական նշանակություն ունի ոչ լրիվ հակառեզուս-հակամարմինների առկայությունը և նրանց տիտրի չափանիշը: Ոչ լրիվ հակամարմինները պատկանում են IgG խմբին, ունեն ցածր տեսակարար կշիռ և հեշտությամբ են անցնում ընկերքային պատնեշով, մինչդեռ լրիվ հակամարմինները պատկանում են IgM խմբին, ունեն մեծ տեսակարար կշիռ, ինչի հետևանքով դժվարությամբ են անցնում ընկերքային պատնեշով և երկրորդական դեր ունեն նորածինների հեմոլիտիկ հիվանդության պաթոգենեզում: 

 

Իմուն հակառեզուս-հակամարմինների առաջացումը կարելի է կանխել, եթե արյան և նրա բաղադրամասերի ներարկումից առաջ ստուգվի հիվանդի և ռեցիպիենտի ոչ միայն ABO, այլև ռեզուս պատկանելիությունը, դնել համատեղելիության փորձերը:

 

Հատկապես  դեռատիկ աղջիկներին ու ծննդաբերական տարիքի կանանց, անհրաժեշտության դեպքում, արյուն պետք է ներարկել միայն կյանքի ցուցման դեպքում` օգտագործելով արյունը, համատեղելիության փորձեր կատարելուց հետո միայն:

 

Շատ մայրացող կանայք, հատկապես հաջորդող հղիության ընթացքում, արյան ռեզուս-բացասական պատկանելիության հետևանքով լուրջ խնդիրներ են ունենում, հատկապես, երբ ամուսնական զույգի արյան անհամատեղելիության խնդիր է առաջ գալիս: Ինչպես վարվել այդ դեպքում:

 

-Քաղաքակիրթ աշխարհում, ամուսնությունից առաջ ընտանիք կազմող զույգն արյունաբանական լուրջ հետազոտություններ է անցնում: Սա միակ ճիշտ ճանապարհն է զանազան բարդություններից խուսափելու համար: 

 

Մեզ մոտ, ամուսնությունների 12-14%-ի դեպքում, կինն ունենում է ռեզուս-բացասական, ամուսինը` ռեզուս-դրական արյուն: Սակայն ռեզուս-բացասական կնոջ իմունիզացիան պտղի ռեզուս-դրական հակագենի հանդեպ հազվադեպ է նկատվում: Այս հանգամանքը կապված է ռեզուս- հակագենի հանդեպ կնոջ օրգանիզմի անհատական զգայնության հետ, որոնք ի հայտ են գալիս վաղ սաղմնային շրջանում: Ռեզուս անհամատեղելի հղիության ընթացքում պտղի ռեզուս-դրական հակագենն ընկերքային պատնեշով անցնում է մոր արյան շրջանառություն, ում օրգանիզմը ներմուծված օտար հակագենի հանդեպ մշակում է իմուն հակառեզուս-հակամարմիններ, որոնք, իրենց հերթին, ընկերքային պատնեշով վերադառնալով պտղի օրգանիզմ` միանում  են պտղի ռեզուս-դրական էրիթրոցիտներին և վերջիններին ենթարկում քայքայման, ինչի հետևանքով նորածնի մոտ կարող է զարգանալ բնածին հեմոլիտիկ հիվանդության այս կամ այն ձևը: Նորածինների բնածին ռեզուս-հեմոլիտիկ հիվանդության ծանր դեպքերը, հատկապես, զարգանում են այն ընտանիքներում, երբ ամուսինները, մայրը և պտուղը համատեղելի են ըստ ABO համակարգի: 

 

Առաջին հղիության դեպքում ընդհանրապես հակառեզուս-հակամարմին չի հայտնաբերվում և երեխան ծնվում է առողջ: Մեծ մասամբ ռեզուս-բացասական  կինը ենթարկվում է ռեզուս-իմունիզացիայի առաջին ծննդաբերությունից հետո:

 

Որպեսզի կանխվի բնածին հեմոլիտիկ հիվանդության զարգացումը հաջորդ` ռեզուս-դրական արյուն ունեցող նորածնի մոտ, անհրաժեշտ է կանխել ռեզուս-իմունիզացիայի առաջացումը, ռեզուս-բացասական կնոջը ներարկելով Rho (D) իմունագլոբուլին պատրաստուկը: Առանց ֆետալ էրիթրոցիտների հայտնաբերման` եթե որոշված է պտղի ռեզուս-պատկանելիությունը, վերոհիշյալ պատրաստուկը հղիության ընթացքում չի կարելի ներարկել, այլապես հանդես կգա որպես հակառեզուս-հակամարմին, ահա ինչու հղիության ընթացքում ռեզուս-հակամարմինների տիտրի որոշումն ունի էական  կանխարգելիչ նշանակություն:

 

Հղիության ընդհատումների, վիժումների ժամանակ հարկավոր է ստուգել ամուսնու ռեզուս պատկանելիությունը (եթե դրական է, ստուգել հակառեզուս-հակամարմինները կնոջ արյան մեջ), կնոջը, հղիությունը կորցնելուց հետո, 24-48 ժամվա ընթացքում պետք է ներարկել հակառեզուս իմունագլոբուլին: 

Հեղինակ. Սանդրո Ջուլհակյան
Սկզբնաղբյուր. Առողջապահության լրատու 6-7.2012
Աղբյուր. med-practic.com
Լուսանկարը. dzm.kz
Հոդվածի հեղինակային (այլ սկզբնաղբյուրի առկայության դեպքում՝ էլեկտրոնային տարբերակի) իրավունքը պատկանում է med-practic.com կայքին
Share |

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ

Մեդ-Պրակտիկ

09.07.2015

Հարգելի ԱՆԻ, բարև Ձեզ: Կարևոր է առաջին երեխայի արյան ռեզուս պատկանելիությունը, եթե երեխան ունեցել "բացասական" արյուն, անհանգստանալու կարիք չկա:  Եթե երեխայի արյունը եղել է "դրական", խնդրում եմ նշեք, ծննդաբերությունից հետո ստացել եք հակառեզուս- իմունոգլոբուլին, թե ոչ: Եթե ոչ, հնարավոր է, որ վիժումները կապված լինեն ռեզուս կոնֆլիկտի հետ:

ԱՆԻ

15.06.2015

Բարև ձեզ հարգելի բժիշկ: Իմ արյունը ռեզուս-բացասական 2 է իսկ ամուսնուս արյունը դրական 2: Ունենք 1 դուստր, 7 տարեկան: Դստերս ծնվելուց հետո 2 անգամ վիժել եմ: Կարող է ռեզուս-անհամատեղելիությունը լինել պատճառը: Հիմա կրկին հղի եմ: Ինչ խորհուրդ կտաք:

Մեդ-Պրակտիկ

12.04.2015

Հարգելի Մելանյա, նման բան հնարավոր չէ, քանի որ ռեզուս գործոնը փոխանցվում է ժառանգաբար, և եթե երեխայի հայրը և մայրը ունեն ռեզուս դրական արյուն երեխան նույնպես դրական կլինի:

Մելանյա

05.04.2015

Կաող է դրական ծնողներից ծնվի 4 րդ մինւս երեխա?

Միլենա

05.05.2014

ՇՆՈՐՀԱԿԱԼ ԵՄ ԲԺԻՇԿ

Մեդ-Պրակտիկ

05.05.2014

Հարգելի Միլենա, բարև Ձեզ, Ձեր պարագայում հղիությունը հակացուցված չէ, և Դուք կարող եք առողջ երեխա ունենալ, միայն պարտադիր մի պայման՝  անպայման, նախքան հղիանալն արդեն՝ ի սկզբանե, գտնվել մասնագետի հսկողության տակ մինչև հղիության վարտը:

Միլենա

27.04.2014

Բարև Բժիշկ , շատ եմ խնդրում կպատասխանեք իմ հարցին.ես 33 տարեկան եմ և ունեմ 2 երեխա:Ցանկանում եմ 3րդ երեխան ունենալ,սակայն իմ արյան ռեզուսը բացասական է ,իսկ ամուսնունս դրական: Առաջնեկս ունի դրանակն ռեզուս ,իսկ երկրորդ որդիս բացասական: Ինչքանով որ ես եմ տեղեկացված իմ բացասական ռեզուսի պատճառով ես կամ ապագա փոքրիկս կարող ենք խնդիրներ ունենալ : Կուզենաի իմանալ ինչ վտանգ է սպասվում ինձ կամ երեխաին և ինչ կարելի ե անել դրա դիմաց :Կուզենաի նաև իմանալ եթե վտանգը մեծ է ապա ինչ խորհուրդ կտաք ունենալ երրորդ երեխան թե ո՞չ: Նախապես շնորհակալություն

Մեդ-Պրակտիկ

12.04.2014

Հարգելի Հեղինե, բարև Ձեզ, դա անհեթեթություն է:

Հեղինե

01.04.2014

Ճիշտ է արդյոք, որ երկու զույգեր, որոնք ունեն ռեզուս բացասական արյուն, ունենան միայն միևնույն սեռի երեխաներ:

Կարդացեք նաև

Ժողովրդագրություն և առողջություն
Ժողովրդագրություն և առողջություն

ՀՀ առողջապահության նախարարությունը և ՀՀ ազգային վիճակագրական ծառայությունը ներկայացրել են Հայաստանի ժողովրդագրության և առողջության հարցերի 2010 թվականի հետազոտության (ՀԺԱՀ-2010) հիմնական արդյունքները...

Համերաշխություն` աշխարհում մալարիայի դեմ պայքարող ուժերին

Այս կարգախոսով միջոցառում և աշխատաժողով անցկացվեց, որին մասնակցում էին Հայաստանի առողջապահական, հակահամաճարակային ծառայությունների, ԱՀԿ-ի, ԶԼՄ-ների ներկայացուցիչներ...

ԱՊՀ երկրների «Տղամարդու առողջություն» անդրանիկ վեհաժողով Երևանում

ՀՀ առողջապահության, ՌԴ առողջապահության և սոցիալական զարգացման նախարարությունների, ՌԴ և Հայ-ռուս-ամերիկյան  «Տղամարդու առողջություն» ընկերությունների նախաձեռնությամբ, ՌԴ ԳԱ և ՌԴ ԲԳԱ-ների...

«Գործնական սթրեսաբանություն»
«Գործնական սթրեսաբանություն»

Դարեր շարունակ հոգեբանները փորձել են կազմել մարդու` այդ մշտապես փոփոխվող և տատանվող էակի մասին իրենց պատկերացումները...

Ինչպես ազատվել քրոնիկական հարբուխից
Ինչպես ազատվել քրոնիկական հարբուխից

Վերջին տարիներին տառապում եմ քրոնիկական հարբուխով: Բժշկի խորհրդով երկար ժամանակ տարբեր դեղպատրաստուկներ եմ օգտագործել, սակայն արդյունքից այնքան էլ գոհ չեմ: Ժովովրդական ի՞նչ միջոցներ կան այն բուժելու համար:

Ն.Դանիելյան, ք.Երևան...

Քիթ-կոկորդ-ականջ հիվանդություններ Կանխարգելում և բուժում տանը Թերապիա
Քաղցկեղ, ՁԻԱՀ, գրիպ… Ո՞վ է փրկելու

Իմունաքիմիան ուսումնասիրում է իմունիտետի քիմիական հիմքը (անընկալունակություն, օրգանիզմի ինֆեկցիաներին և օտարածին օրգանիզմների ներխուժմանը դիմադրողականություն (այդ թվում հիվանդածին միկրոօրգանիզմների), ինչպես նաև...

Սիրտը բուժում ենք կիտրոնով
Սիրտը բուժում ենք կիտրոնով

Կիտրոնի օգտակար հատկությունների մասին բոլորին է հայտնի, դրա ազդեցությունն օրգանիզմի վրա անգնահատելի է: Վիտամիններով ու հանքանյութերով հարուստ այս միրգն օգտագործվում է նաև սիրտ-անոթային հիվանդությունների...

Սնունդը և առողջությունը Դեղաբույսեր Սրտանոթաբանություն Կանխարգելում և բուժում տանը
Համերաշխություն` աշխարհում մալարիայի դեմ պայքարող ուժերին

Այս կարգախոսով միջոցառում և աշխատաժողով անցկացվեց, որին մասնակցում էին Հայաստանի առողջապահական, հակահամաճարակային ծառայությունների, ԱՀԿ-ի, ԶԼՄ-ների ներկայացուցիչներ...

Մարդկանց 80 տոկոսը լավատես է
Մարդկանց 80 տոկոսը լավատես է

Գիտնականները պարզել են, թե ինչու են լավատես մարդիկ միշտ պահպանում լավ տրամադրությունը, եթե, նույնիսկ,  տհաճությունների են հանդիպում...

Թվեր և փաստեր Հոգեկան առողջություն
Քաղցկեղ, ՁԻԱՀ, գրիպ… Ո՞վ է փրկելու. իմունանբավարարություն

Իմունաքիմիան ուսումնասիրում է իմունիտետի քիմիական հիմքը (անընկալունակություն, օրգանիզմի ինֆեկցիաներին և օտարածին օրգանիզմների ներխուժմանը դիմադրողականություն (այդ թվում հիվանդածին միկրոօրգանիզմների), ինչպես նաև օտարածին նյութերի...

Իմունաբանություն
Ֆարինգիտ
Ֆարինգիտ

Ֆարինգիտն  ըմպանի հետին պատի բորբոքումն է: Հիվանդության առաջացման պատճառներից են սառը կամ աղտոտված օդը շնչելը, քիմիական գրգռիչների ազդեցությունը (սպիրտ, ծխախոտ) և այլն...

Քիթ-կոկորդ-ականջ հիվանդություններ Թերապիա
Հիպերտոնիայով հաճախ տառապում են չափից ավելի պատասխանատու անձինք
Հիպերտոնիայով հաճախ տառապում են չափից ավելի պատասխանատու անձինք

40 տարեկանից հետո սկսում են հնչել առաջին «ահազանգերն» այն մասին, որ օրգանիզմը ծերանում է: Հարկ է ուշադրություն դարձնել այդ ահազանգերին և դեռ երկար ժամանակ կարող եք պահպանել արտաքին տեսքն ու լավ ինքնազգացողությունը...

Հոգեկան առողջություն Սրտանոթաբանություն Ես
Վախ, ինչպես հաղթահարել այն
Վախ, ինչպես հաղթահարել այն

Վախը մարդուն ուղեկցում է ծննդյան օրից մինչև խորը ծերություն: Մենք մշտապես վախենում ենք ինչ-որ բանից, օրինակ, կանայք վախենում են սարդերից ու մկներից, տղամարդիկ` իրենց աշխատանքը կորցնելուց, երեխաները...

Հոգեկան առողջություն Հոգեկան և վարքի խանգարումներ
Քրոնիկական հոգնածության համախտանիշ
Քրոնիկական հոգնածության համախտանիշ

Քրոնիկական հոգնածության համախտանիշը միայն աշխատամոլների մոտ չէ, որ լինում է: Եվ, ընդհանրապես, սովորական հոգնածության հետ այն ընդհանրապես կապ չունի: Բժիշկները որոնում են քրոնիկական հոգնածության...

Հոգեկան առողջություն Նարկոլոգիա և տոքսիկոլոգիա Ես

Notice: Undefined index: HTTP_X_FORWARDED_FOR in /sites/med-practic.com/classes/flud_class.php on line 33

ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԸ