Med-Practic
Նվիրվում է վաստակաշատ ուսուցիչ Գրիգոր Շահյանին

Իրադարձություններ

Հայտարարություններ

Մեր հյուրն է

Հրատապ թեմա

Առողջապահություն 1.2010

Իմունային համակարգ

Իմունային  համակարգ

Այս հոդվածը նպատակ ունի ընթերցողին ծանոթացնելու մարդու իմունային համակարգին, որի շնորհիվ մեր օրգանիզմն օժտված է հակազդելու մի ամբողջ շարք` մասնավորապես բակտերային, վիրուսային ծագում ունեցող հիվանդությունների և դրանցից պաշտպանվելու հատկությամբ` իմունիտետով:

 

Իմունիտետը վարակվածի օրգանիզմ օտար սպիտակուցների, հիվանդածին մանրէների դեմ պաշտպանական հատուկ հակամարմինների, հակաթույների առաջացումն ու առկայությունն է: Վերջիններս չեզոքացնում, քայքայում, վնասազերծում են հիվանդածին գործոններին: Զարմանալի է, բայց փաստ, որ մարդու և կենդանու օրգանիզմներն օժտված են իրենց հետևյալ բացառիկ հատկություններով: Առաջինն այն է, որնրանք ճշտությամբ կարողանում են տարբերել իրենցը, սեփականը` օտարից: Ընդ որում, իրեն հարազատ սպիտակուցի, մանրէի նկատմամբ (մեր օրգանիզմում բնակվում են նաև մեզ համար հարազատ, օգտակար մանրէներ) օրգանիզմը հակամարմիններ չի արտադրում, իսկ օտար սպիտակուցի, հիվանդածին մանրէի նկատմամբ չափազանց զգայուն է: Տարբերելով օտար սպիտակուցի, ախտածին մանրէի հատկությունները, օրգանիզմը դրան անսխալորեն հակազդող պատասխան սպիտակուցներ, հակամարմիններ, հակաթույներ է արտադրում, որոնցով և ապահովվում է վարակվածի հիվանդության ընթացքի ելքը: Այն է` առողջացումը: Ուրեմն, ինչպես տեսնում ենք, օրգանիզմի ճանաչողականության շնորհիվ որևէ ախտածին մանրէով վարակվածի մարմնում միաժամանակ տեղի են ունենում երկու իրարամերժ գործընթացներ: Մի կողմից ախտածին մանրէի բազմացումն ու տարածումն է, որը որոշակի գաղտնի շրջանից հետո բերում է հիվանդության զարգացմանը, իսկ մյուս կողմից` օտարի հետ հանդիպման առաջին իսկ պահից օրգանիզմը սկսում է պաշտպանական հակամարմիններ, հակաթույներ արտադրել մինչև վերջիններիս մակարդակը գերազանցում է բազմացող, տարածվող մանրէների քանակին: Մանրէների ազդեցությունը ճնշվում է, և հիվանդը սկսում է առողջանալ:

 

Նկար 2. Ավշային հանգույցների տեսակները

Նկար 3. Փոքր լիմֆոցիտի կորիզում պահպանված է իմունաբանական հիշողությունը

Նկար 4. Ֆագոցիտը կլանում է  
օտար մանրէին

Նկար 5. Ավշային անոթների կառուցվածքը
Նկար 1. Ավշային անոթների ցանց

 

Օրգանիզմի երկրորդ առանձնահատկությունը կայանում է նրանում, որ սեփականը օտարից տարբերելուց բացի նա հատուկ բջիջների ժառանգական նյութում պահպանում է օտարի հետ երբեմնի հանդիպումների և նրանց ոչնչացնող, հակազդող հակամարմիններ, հակաթույներ արտադրելու իր ունակության մասին տեղեկությունը: Այսինքն, օրգանիզմն ունի իմունաբանական հիշողություն: Կյանքի ընթացքում յուրաքանչյուր անգամ այդ նույն օտար սպիտակուցի, մանրէի հետ հանդիպելիս իմունային համակարգի այդ հատուկ բջիջներում արթնանում է հին հիշողությունը պահպանող, արդեն փորձառու գենը ու ավելի արագ, ավելի բուռն և արտահայտված պատասխան է տալիս օտար գործոնին: Ահա թե ինչու շատ հիվանդությունների դեպքում մեկ անգամ հիվանդացած մարդն այդ նույն հիվանդությամբ երկրորդ անգամ չի հիվանդանում, քանզի նա պաշտպանված է և առաջին հանդիպումից մնացած, և նորից արտադրվող հատուկ իմունային հակամարմիններով, հակաթույներով: Այսինքն, նա իմունիտետ ունի:

 

Կա մի այսպիսի երևույթ ևս, երբ արգանդում զարգացող պտուղն առնչվում է մոր օրգանիզմում գտնվող, օտար սպիտակուցի հետ, ապա ծնվելուց հետո նորածինը մոր համար օտար այդ սպիտակուցը օտար չի համարում և դրան վերաբերվում է ինչպես սեփականին: Հետագայում նրա օրգանիզմում այս սպիտակուցի հետ կրկին հանդիպելիս դրան ոչնչացնող հակամարմիններ, հակաթույներ չեն մշակվում: Այդ սպիտակուցը, հարուցիչը նրա համար դառնում է իներտ, «անվնաս»: Այս երևույթն անվանում են իմունաբանական տոլերանտություն: Նույնիսկ ի ծնե, դեռ մոր արգանդում, վարակված երեխան նորից վարակվելիս, նրա օրգանիզմում այդ հիվանդությունը չի արտահայտվում: Ահա թե ինչու կյանքում ոչ բոլոր վարակվածներն են հիվանդանում: Դրանց մի մասը մնում է պաշտպանված վերը նշված իմունիտետի կամ տոլերանտության շնորհիվ: Հայտնի է, որ, օրինակ դիֆթերիայով վարակվածներից 5-20% են հիվանդանում, պոլիոմիելիտի դեպքում այդ թիվը կազմում է 0,5-1%, կարմրուկինը` 95-98% (գրեթե բոլորը), որովայնային տիֆով, պարատիֆերով վարակվածներից հիվանդանում են 30-40% և այլն*: Չի բացառվում, որ դրանց մի մասը կարող է դառնալ այսպես կոչված առողջ վարակակիր և իրենց համար անվտանգ վարակը կարող է փոխանցվել առողջներին, որոնք կարող են հիվանդանալ:

 

Այս հատկանիշները կապված են մեր օրգանիզմի ինքնակառավարվող ամբողջ իմունային համակարգը ներկայացնող օրգանների, որոշակի իմունաբանական ակտիվություն ունեցող, զարմանալիորեն անսխալ գործող բջիջների ներդաշնակ գործունեության հետ: Դրանք են` նախ և առաջ ավշային համակարգն իր անոթային ցանցով (նկար 1), ավշային հանգույցներով (նկար 2) և դրանցում գտնվող ավշային բջիջներով` փոքր լիմֆոցիտներով (նկար 3), որոնք ապահովում են պաշտպանական հակամարմինների, հակաթույների արտադրությունը և իմունաբանական հիշողության պահպանումը: Իսկ դրանց մի տարատեսակը` մեծ լիմֆոցիտները (ֆագոցիտներ), որոնցով հարուստ է ավշային համակարգը, օժտված են օտար սպիտակուցներին, մանրէներին կլաներու, խժռելու հատկությամբ (նկար 4): Սրանք պարզապես հետապնդում, որսում են օտար սպիտակուցներին և իրենցից խուսափող մանրէներին: Ավշային անոթներն օրգանիզմում գտնվում են արյունատար անոթների հետ կողք-կողքի (նկար 5):

 

Ավիշը հյուսվածքներում առկա թափանցիկ բաց-դեղնավուն հեղուկ է, որով լցված են բոլոր հյուսվածքների միջբջջային տարածությունները: Ավիշն այստեղից իր սեփական անոթային համակարգով դեպի սիրտն է տանում հյուսվածքներից արտազատվող նյութափոխանակության արգասիքները և արտաքին աշխարհից ներթափանցած օտար սպիտակուցները, ախտածին մանրէներն ու թույները: Եթե արյունատար անոթներն ունեն սրտից բերող (զարկերակ) և հյուսվածքներից դեպի սիրտը տանող երակներ, ապա ավիշը հետադարձ հոսք չունի: Հյուսվածքներից սկիզբ առնող անոթներով մինչև սիրտը հասնելը այն անցնում է իր ճանապարհին ընկած բազմաթիվ ավշային հանգույցներով, հանգուցախմբերով: Սրանք գեղձային օրգաններ են, որոնց խոշոր կուտակումները ցույց են տրված նկար 1-ում:

 

Արտաքին աշխարհից ներթափանցած օտար սպիտակուցները, մանրէները մինչև օրգանիզմում տարածվելն արգելափակվում են նշված մոտակա ավշային հանգույցներում, որտեղ դրանց մի զգալի մասը կլանվում, ոչնչացվում են վերը նշված մեծ լիմֆոցիտների կողմից: Դրանով ապահովվում է տեղային, հյուսվածքային պաշտպանական գործընթացը` տեղային իմունիտետը: 

 

Ավշային հանգույցներում են գտնվում նաև կարևոր` պլազմատիկ բջիջները (պլազմոցիտներ), որոնցում բնության մեջ հայտնի շուրջ 2,5 տանյակ ամինաթթուներից ստեղծվում, սինթեզվում են օտար սպիտակուցներ չեզոքացնող, գործնականորեն անսահմանափակ տարատեսակների հակաթույներ ու հակամարմիններ:

 

Իմունային համակարգի մեջ են մտնում նաև արյունաստեղծ օրգանները` փայծաղը, ոսկրածուծը, ինչպես նաև կարևոր ներզատական գեղձ` ուրցագեղձը: 

 

Իմունիտետի մշակման գործում դրանց դերի մասին կկարդաք հանդեսի հաջորդ համարում:

Հեղինակ. պրոֆ. Մարտունի Մուրադյան համաճարակաբան
Սկզբնաղբյուր. Առողջապահություն 1.2010 (286)
Աղբյուր. med-practic.com
Հոդվածի հեղինակային (այլ սկզբնաղբյուրի առկայության դեպքում՝ էլեկտրոնային տարբերակի) իրավունքը պատկանում է med-practic.com կայքին
Share |

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ

Կարդացեք նաև

ԵՊԲՀ հոգաբարձուների խորհուրդը քննարկում, գնահատում և հաստատում է
ԵՊԲՀ հոգաբարձուների խորհուրդը քննարկում, գնահատում և հաստատում է

Երևանի Մխիթար Հերացու անվան ՊԲՀ հոգաբարձուների խորհրդի հունվարյան նիստի օրակարգում նոր նախագահի ընտրության և կատարված ու կատարվելիք աշխատանքների հաշվետվության հարցերն էին...

Իրադարձություններ Հայաստանում
Արդի ժամանակաշրջանում տուբերկուլոզային մենինգիտի կլինիկական ընթացքի առանձնահատկությունները և բուժման արդյունքները II մաս

Ըստ DOTS ծրագրի, ուսումնասիրվել են ՏՄ-ով 74 հիվանդների (29 երեխա, 45 չափահաս) հիվանդության կլինիկական ընթացքի առանձնահատկությունները: Նրանք 1998-2007թթ. բուժվել են ՀՀՏԴ-ի մանկական և արտաթոքային բաժանմունքներում...

Վարակաբանություն Նյարդաբանություն
Մեթադոնային փոխարինող բուժումը` արդեն Հայաստանում

Պատմական ակնարկ

Որպես ցավազրկող միջոց, մեթադոնը հայտնագործել են գերմանացի գիտնականներ Բոկմյուլը և Էրխարտը, Գերմանիայում, երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին...

Նարկոլոգիա և տոքսիկոլոգիա
Ալկոհոլային էմբրիոֆետոպաթիա կամ պտղի ալկոհոլային համախտանիշ

Ալկոհոլային էմբրիոֆետոպաթիաներն առաջանում են, եթե հղիության ընթացքում կինն օգտագործում է էթիլալկոհոլ (էթիլսպիրտ` C2H5OH): Պտղի ալկոհոլային համախտանիշն առաջին անգամ նկարագրել է Լեմոինը (Lemoine Portal, 1968թ.)...

Պերինատոլոգիա, մանկաբարձություն և գինեկոլոգիա
«ՄԻԱՎ, ՁԻԱՀ-ի արդիական հարցերը» թեմայով միջազգային կոնֆերանս Երևանում
«ՄԻԱՎ, ՁԻԱՀ-ի արդիական հարցերը» թեմայով միջազգային կոնֆերանս Երևանում

2009 թվականի դեկտեմբերի 8-ին «Մարիոթ Արմենիա» հյուրանոցում տեղի ունեցավ ՀՀ առողջապահության նախարարության ՁԻԱՀ-ի կանխարգելման հանրապետական կենտրոնի (ՀՀ ԱՆ ՁԻԱՀ-ի ԿՀԿ) հիմնադրման 20-ամյակին նվիրված «ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի արդիական հարցերը» թեմայով միջազգային կոնֆերանսը...

Իրադարձություններ Հայաստանում Միջոցառումներ
Հարատև կրթության կազմակերպումը Երևանի Մ. Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանում

2005թ. Հայաստանը պաշտոնապես միացավ Բոլոնիայի գործընթացին` պատասխանատվություն ստանձնելով դառնալ եվրոպական բարձրագույն կրթական կազմավորվող տարածքի մի մասը...

Հրատապ թեմա Հայաստանում
Մեղվաբուժություն` ապիթերապիա
Մեղվաբուժություն` ապիթերապիա

Միայն բնությունն է բուժում այն դեպքում, 

եթե նրան տրված է այդ հնարավորութունը:

Հիպոկրատ...

Ավանդական բուժման մեթոդներ և միջոցներ
Բժշկության պարադոքսների ոլորտից

Բնության հակասությունները մեր կողմից դեռևս չբացահայտված օրինաչափություններ են:

Հակասության ազդեցությունից կարելի է խուսափել, եթե նրա ծագման պատճառներին տիրապետելու միջոց գտնես...

Դեղագործական շուկա Հրատապ թեմա Աշխարհում
Մեր երախտավորները: Հայրենադարձ բժշկի երկրորդ կյանքը (Գարեգին Ամատեանի ծննդեան 120-ամեակի առթիւ, 1888-1982)
Մեր երախտավորները: Հայրենադարձ բժշկի երկրորդ կյանքը (Գարեգին Ամատեանի ծննդեան 120-ամեակի առթիւ, 1888-1982)

Հասարակական և գրական աշխարհում` բազում գրքերում, հանդէսներում եւ առանձին յօդուածներում հանդիպում ենք բժշկագիտութեան թեկնածու, հոգեբոյժ, թմրաբոյժ, բանաստեղծ, ազգագրագէտ, մանկավարժ, հասարակական գործիչ...

Հայ բժիշկերի կյանքից
Թոքերի քաղցկեղը հնարավոր է ճանաչել հոտով

Թոքերի քաղցկեղից աշխարհում տարեկան մահանում է 1,3 մլն մարդ, քանի որ հիվանդությունը հաճախ ուշ է ախտորոշվում, երբ հաջող բուժման շանսերն այդ փուլում կտրուկ նվազած են լինում...

ԼՈՒՐԵՐ: Ուռուցքաբանություն ԼՈՒՐԵՐ: Շնչառական համակարգ
Մկնային լեյկոզի վիրուսը` շագանակագեղձի քաղցկեղի պատճառ
Մկնային լեյկոզի վիրուսը` շագանակագեղձի քաղցկեղի պատճառ

Շագանակագեղձի քաղցկեղը տղամարդկանց ուռուցքային հիվանդությունների շարքում գրավում է երկրորդ տեղը: Ամեն տարի այն 250000 մարդու կյանք է խլում: Ամերիկացի գիտնականների կարծիքով դրա պատճառը, հավանաբար, մկների լեյկոզն է...

ԼՈՒՐԵՐ: Ուրոանդրոլոգիա ԼՈՒՐԵՐ: Ուռուցքաբանություն
Հոբելյանական տարեթվեր

1735թ., 275 տարի առաջ, Նոր Ջուղայում ծնվել է XVIII դարի ճանաչված բժիշկ Պետրոս Քալանթարյանը: 1751թ. մեկնել է Ռուսաստան, մինչև 1760թ. ապրել Աստրախանում...

Բժիշկներ
Հարյուր հայ հոգեբույժներ Կենսագրական բառարան գիրք Դ
Հարյուր հայ հոգեբույժներ Կենսագրական բառարան գիրք Դ

Հոգեբույժ Հարություն Մինասյանի «100 ՀԱՅ ՀՈԳԵԲՈՒՅԺՆԵՐ» շարքի Ա, Բ գրքերը (2002, 2004, 2005) ջերմորեն ընդունվեցին մասնագետների կողմից, ինչը խթան հանդիսացավ հեղինակի համար գրելու նաև այս` թվով Դ գիրքը...

Պատմության էջերից
Պզուկներ սկիզբը` 2009-ի N4-ում
Պզուկներ սկիզբը` 2009-ի N4-ում

Յուրատեսակ պայմաններում գոյանում են պզուկների նաև այլ ձևեր (նորածնային, կայծակնային, քլորային, դեղային, յուղային, արևային և այլն)...

Մաշկաբանություն Դեմքի խնամք

Notice: Undefined index: HTTP_X_FORWARDED_FOR in /sites/med-practic.com/classes/flud_class.php on line 33

ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԸ